Puklerzowiec skryty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Puklerzowiec skryty
Calyptophractus retusus[1]
Burmeister, 1863
Rysunek przedstawiający holotyp
Rysunek przedstawiający holotyp
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd szczerbaki
Rodzina pancernikowate
Rodzaj puklerzowiec
(Calyptophractus)
Fitzinger, 1871
Gatunek puklerzowiec skryty
Synonimy
  • Calyptophractus retusus
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status none DD.svg
brak danych
Zasięg występowania
Mapa występowania

Puklerzowiec skryty[3] (Calyptophractus retusus) – gatunek ssaka z rodziny pancernikowatych[4]. Występuje w centralnej części Ameryki Południowej. Ze względu na brak dostatecznych danych, by ocenić stopień zagrożenia gatunku, IUCN nadało mu status DD (Data Deficient).

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek opisał po raz pierwszy Hermann Burmeister w 1863. Cztery lata wcześniej otrzymał od rdzennego mieszkańca zmumifikowane szczątki przedstawiciela tego gatunku, którego ów mieszkaniec nie umiał rozpoznać[5]. Burmeister za miejsce pozyskana holotypu podał Santa Cruz de la Sierra (Boliwia). Przydzielił mu nazwę Chlamyphorus retusus. Leopold Fitzinger umieścił go w monotypowym rodzaju Calyptophractus jako C. retusus. Pojawiła się także propozycja utworzenia monotypowego rodzaju Burmeisteria (Gray, 1865), jednak nazwa okazała się być zarezerwowana dla dewońskiego trylobita[6].

Guarani nazywali ten gatunek Tatu jeikuarajoya – „pancernik o krótkim tyłku”. Do charakterystycznego wyglądu tylnej połowy ciała nawiązuje także potoczna hiszpańska nazwa, culo tapado, tłumaczone na język angielski jako „butt plug” – butt w tym znaczeniu tłumaczone jest jako zadek, plug może oznaczać gniazdko elektryczne, korek lub zatyczkę[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Puklerzowiec skryty przypomina sylwetką kreta. Oczy i uszy (te drugie długości blisko 5–6 mm) zredukowane[6]. Długość ciała mieści się w przedziale 140–175 mm, z czego około 35 mm przypada na ogon. Przeciętna masa ciała wynosi 1 kg. Charakterystyczną cechą puklerzowca skrytego jest pancerz przytwierdzony do kręgosłupa oraz kości miednicznej, wyróżniający go spośród innych pancerników. W części grzbietowej składa się z 23[6]–24 płytek, między którymi znajdują się partie miękkiej tkanki. Na końcu gwałtownie się kończy, sprawiając wrażenie uciętego. Na wierzchu ciała rzadkie, białe włosy, na spodzie ciała już gęściej; także boki głowy porasta sierść[6]. Na trzech palcach kończyn przednich można dostrzec długie, zakrzywione pazury, na czwartym mniejszy. W tylnych kończynach stopa posiada 5 palców, pazury zredukowane w porównaniu do tych kończyny przedniej. Zęby małe, w kształcie podobne do kołków[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Puklerzowiec skryty występuje w Gran Chaco na terenie Boliwii, północnej Argentyny i zachodniego Paragwaju. W ostatnim z wymienionych państw jest niewiele dogodnych dla gatunku gleb, powszechnie występują gleby gliniaste[6]. Przebywa w norach wykopanych w suchej, ciepłej ziemi[5]. Typ środowiska występujący na powierzchni zdaje się nie wpływać na zasięg tego pancernika; pojawia się nawet w pobliżu siedlisk ludzkich[6].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Przedstawiciele tego gatunku potrafią gwałtownie zakopać się pod ziemię. Prowadzą nocny tryb życia, większość czasu spędzając pod ziemią. W razie zagrożenia mogą zasłonić wejście do nory swoim pancerzem. Odzywają się płaczliwymi dźwiękami. W skład pożywienia wchodzą owady i ich larwy, bezkręgowce, ślimaki, korzenie; pewien osobnik w niewoli przeżył, jedząc tylko gotowany ryż i grapefruty[5]. Obserwowano dzikiego pancernika jedzącego nasiona palmy Acrocomia totai. Jeden raz stwierdzono obecność kleszcza Amblyomma pseudoconcolor na ciele puklerzowca skrytego[6].

Wszelkie aspekty rozmnażania są słabo zbadane ze względu na rzadkość i tryb życia gatunku; nie stwierdzono rozrodu w niewoli. Występuje poliembrionia regularna; z jednej zapłodnionej komórki rozwijają się zwykle cztery młode. Młode w kilka godzin po urodzeniu są w stanie samodzielnie się poruszać (u pozostałych pancerników ten okres trwa do kilku tygodni). Długość życia wynosi 12–15 lat[5].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Obecnie (2014) przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako posiadający niedostateczne dane (DD, Data Deficient), by ocenić stopień jego zagrożenia. Wcześniej, w latach 2008 i 2006 otrzymał status gatunku bliskiego zagrożenia (NT, Near Threatened), w 1996 narażonego (VU, Vulnerable), a w latach 1982–1994 innsuficienly known (odpowiednik DD). Gatunek jest ograniczony do luźnych, piaszczystych gleb, rzadkich w Chaco; zasięg występowania poszatkowany[2]. Występuje w Parku Narodowym Médanos del Chaco.

Według doniesienia z 2008, na terenie paragwajskiego Chaco ludzie nie polują na pancerniki; najczęściej puklerzowiec skryty widywany jest podczas orki. Mimo tego w wielu miejscach na terenie swojego zasięgu pojawienie się osobnika tego gatunku jest uznawane (stan w 2001) za zły znak i zapowiedź śmierci członka rodziny; aby odwrócić „klątwę”, zwierzę należy zabić[6]. Fakt ten nie pozostaje bez wpływu na wielkość jego populacji.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Calyptophractus retusus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Calyptophractus retusus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 25. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Calyptophractus retusus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 19 luty 2017]
  5. a b c d e Elizabeth Gonsiorowski: Calyptophractus retusus. Greater fairy armadillo. Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 21 sierpnia 2014].
  6. a b c d e f g h i Smith P.. Chaco fairy armadillo. „Mammals of Paraguay”. 20, 2008.