Purchawka spłaszczona

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Purchaweczka spłaszczona
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina purchawkowate
Rodzaj purchawka
Gatunek purchawka spłaszczona
Nazwa systematyczna
Lycoperdon pratense Pers.
Tent. disp. meth. fung. (Lipsiae): 7 (1797)
Pozostałość owocnika
Lycoperdon pratense G5 (3).jpg

Purchawka spłaszczona[1] (Lycoperdon pratense Pers.) – gatunek grzybów z rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae)[2].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lycoperdon, Lycoperdaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[2].

Niektóre synonimy nazwy naukowej[3]:

  • Calvatia depressa (Bonord.) Zeller & A.H. Sm. 1964
  • Calvatia subpratensis (Lloyd) Coker & Zeller 1947
  • Lycoperdon depressum Bonord. 1857
  • Lycoperdon hiemale Bull. 1782
  • Lycoperdon subpratense Lloyd 1905
  • Utraria pratensis (Pers.) Quél. 1873
  • Vascellum depressum (Bonord.) F. Šmarda 1958
  • Vascellum pratense (Pers.) Kreisel 1962
  • Vascellum subpratense (Lloyd) P. Ponce de León 1970

Nazwę polską purchaweczka spłaszczona nadali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 r[4]. Obecnie nazwa ta jest niespójna z nazwą naukową, gatunek ten bowiem według Index Fungorum nie należy do rodzaju Vascellum (purchaweczka) lecz do rodzaju Lyoperdon (purchawka).

Polska nazwa purchawka spłaszczona według atlasu na portalu www.grzybiarze.eu[1] oraz www.nagrzyby.pl[5]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Średnica do 5 cm, wysokość do 5 cm. Młode owocniki są kuliste, szybko jednak stają się odwrotnie gruszkowate, soczewkowate, lub nabierają kształtu przypłaszczonego bąka. Okrywa zewnętrzna (ektoperydium) długo pozostaje biała i matowa. Znajdują się na niej sferocyty i niewielkie ziarniste kolce zebrane w gwiazdkowate skupiska. Podczas rozwoju owocnika kolce te stopniowo odpadają. Okrywa wewnętrzna (endoperydium) jest gładka, krucha, pergaminowata, początkowo jest biała, później brązowawa, w końcu szarobrązowa. Po dojrzeniu zarodników otwiera się na szczycie, potem odpada kawałkami aż do diafragmy. Gleba bez kolumelli. U młodych owocników jest biała, potem staje się oliwkowobrązowa, w końcu szarobrązowa. Dolna, płonna część gleby (tzw. podglebie) jest komorowata, u młodych owocników biała, później coraz ciemniejsza, w końcu ciemnobrązowa. Pomiędzy glebą a podglebiem znajduje się dobrze widoczna, błyszcząca diafragma[6].

Cechy mikroskopowe

Zarodniki kuliste, gładkie lub pokryte drobnymi brodawkami. Mają rozmiar 3,5-4,5 μm i czasami krótką sterygmę. Włośnia ma z rzadka tylko dychotomicznie rozgałęzione strzępki. Są one cienkościenne i bez jamek. Przy diafragmie oraz na ścianach okrywy włośnia utrzymuje się dość długo[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Gatunek szeroko rozprzestrzeniony na kuli ziemskiej. W Polsce jest dość częsty[6].

Występuje na łąkach i pastwiskach, na poboczach dróg i obrzeżach lasów, czasami także w parkach miejskich i obszarach poprzemysłowych. Owocniki rosną na ziemi, od czerwca do listopada. Ich pozostałość (dolna część) utrzymuje się czasami aż do marca[4].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[4]. Młode owocniki dopóki są białe są jadalne, nie mają jednak większych walorów smakowych. Można sporządzić z nich omlet, nadają się do zupy lub do smażenia. Przed przyrządzeniem ich do spożycia należy usunąć skórkę[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej charakterystycznymi cechami purchaweczki spłaszczonej jest wyraźne oddzielenie gleby od podglebia, sposób otwierania się owocnika i brak prawdziwej włośni[6]. Podobne są:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Atlas Grzybów, atlas.grzybiarze.eu [dostęp 2019-12-02].
  2. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2020-09-017].
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2014-04-07].
  4. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  5. purchawka spłaszczona (Lycoperdon pratense) [dostęp 2019-12-02] (pol.).
  6. a b c d Wanda Rudnicka-Jezierska: Grzyby (Mycota), podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales). Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991. ISBN 83-85444-01-7.
  7. Lycoperdon pratense Pers. – Meadow Puffball. [dostęp 2014-04-07].
  8. Atlas grzybów. Vascellum pratense (purchaweczka spłaszczona). [dostęp 2014-04-07].