Px48

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Px48
Px48-1778
Px48-1778
Producent Polska Fablok Chrzanów
Lata budowy 1948 – 1955
Układ osi D (0-4-0)
Masa służbowa 22 t
Masa pustego parowozu 20 t
Długość parowozu 6998 mm
Długość z tendrem 12 826 mm
Szerokość 2240 mm
Wysokość 3060 mm
Rozstaw osi skrajnych 950-950-1000 mm
Moc znamionowa 180 KM
Maksymalna
siła pociągowa
4800 kg
Prędkość maksymalna do 45 km/h
Typ tendra Pt6x48
Ciśnienie w kotle 13 at
Powierzchnia ogrzewalna kotła 39,0 m²
Powierzchnia przegrzewacza 15,5 m²
Powierzchnia rusztu 1,47 m²
Średnica cylindra 320 mm
Skok tłoka 360 mm
Średnica kół napędnych 750 mm
Średnica kół tocznych brak
Rozstawy toru 750 mm, 760 mm (eksport), 762 mm (eksport), 785 mm, 1000 mm
Portal Portal Transport szynowy

Px48 – polski parowóz wąskotorowy, budowany po II wojnie światowej w zakładach Fablok.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zbudowany na podstawie dokumentacji technicznej parowozu serii Wp29 (Px29)[1], odnalezionej w 1943 przez pracownika Fabloku inż. K. Sieleckiego[potrzebny przypis]. Obydwa parowozy były do siebie bardzo zbliżone[potrzebny przypis]. Kocioł parowozu Px48 pozostał taki sam jak w parowozie Px29[2]. Nowa dokumentacja techniczna została zatwierdzona w 1948 roku. Produkcję pierwszych parowozów rozpoczęto dopiero w 1950 roku z powodu otrzymania przez Fablok zamówień na parowozy tego typu przez koleje rumuńskie oraz jugosłowiańskie[potrzebny przypis].

Palenisko Px48-1726

Do 1954 roku zbudowano łącznie 81 parowozów: 70 parowozów dla PKP, 5 parowozów dla kolei przemysłowych oraz 6 na eksport do Albanii oraz Chińskiej Republiki Ludowej[potrzebny przypis]. W 1955 roku, po wprowadzeniu zmian w dokumentacji konstrukcyjnej, wybudowano 37 parowozów (tzw. drugiego wykonania)[potrzebny przypis]. Niektóre z nich były wyposażone w kotły wyprodukowanej w „Toruńskiej Fabryce Kotłów”[potrzebny przypis]. Kotły te były w znacznym stopniu spawane elektrycznie[potrzebny przypis]. Spośród wyprodukowanych 37 parowozów, 24 sztuki zakupiły PKP, a 13 sztuk koleje przemysłowe[potrzebny przypis]. Łącznie dla potrzeb PKP wyprodukowano 118 tych maszyn[3].

Na początku lat 50. XX wieku ZNTK w Nowym Sączu przebudowały 17 tych maszyn do jazdy po torze o szerokości 1000 mm. Zapas 4 t węgla i 6 m³ wody umożliwiał prowadzenie składu o masie 300 t na trasie długości 65 km, bez potrzeby uzupełniania paliwa[4].

Cztery lokomotywy zostały zbudowane w 1952 roku na eksport do Chin (na tor 762 mm, z tego dwie następnie przekazane Albanii) i jedna do Albanii (tor 760 mm)[5]. Ponadto na bazie Px48 opracowano zmienione wersje eksportowe na tor 760 mm: Duna dla Rumunii (10 sztuk, z dwuosiowym tendrem) i Sawa dla Jugosławii (10 sztuk, z trzyosiowym tendrem, następnie przejęte przez PKP jako seria Px49)[1].

Parowozy Px48 rozpoczęto wycofywać około 1970 roku, kiedy to PKP wprowadziło na koleje wąskotorowe ciężkie lokomotywy spalinowe importowane z Rumunii (m.in. serii Lxd2 o mocy 450 KM). Parowozy Px48 sprzedawano do kolei przemysłowych oraz do innych krajów[6]

Instalacja artystyczna „Wysiadać! Łódź Fabryczna” (11 grudnia 2016)

W 1990 roku dwa parowozy Px48 zostały sprzedane do Niemiec na kolej Brohltalbahn, gdzie używane były pod numerami V i VI, prowadząc pociągi muzealne Vulkan Express w rejonie Brohl (w 2010 r. były nieczynne)[7].

Parowóz Px48-1783 posłużył do wykonania instalacji artystycznej pod nazwą „Wysiadać! Łódź Fabryczna” przez Piotra Janowskiego, artysty urodzonego w Łodzi, a zamieszkałego w Stanach Zjednoczonych na Florydzie. Parowóz został oklejony folią aluminiową i ustawiony w okresie od 10 grudnia 2016 do 9 kwietnia 2017 w Łodzi u zbiegu ulic Jana Kilińskiego i Romualda Traugutta z okazji otwarcia nowego dworca kolejowo-autobusowego Łódź Fabryczna[8][9][10].

Budowa parowozu[edytuj | edytuj kod]

Kocioł parowozu posiadał stalową skrzynię ogniową. Obsługa kotła wymagała kontrolowania i zapobiegania częstym stałym zmianom temperatury. Armatura przy kotle była znormalizowana, jaką stosowano w parowozach przemysłowych normalnotorowych typu Ferrum. Na walczaku kotła zamontowano dwie piasecznice we wspólnej obudowie ze zbieralnikiem pary. Podawały one piasek pod wszystkie koła napędne parowozu. Podwozie parowozu miało ostoję belkową o grubości belek 60 mm, odsprężynowaną za pomocą płaskich resorów odgórnie w sposób kombinowany, z czterema punktami podparcia całej konstrukcji. Zestawy kołowe pierwszych trzech osi napędnych były sztywne, a koła drugiej osi miały zwężone obrzeża po 3 mm na stronę, natomiast czwarta oś napędna miała przesuw boczny po 15 mm na stronę, co umożliwiało swobodne pokonywanie łuków o promieniu 35 metrów. Silniki parowe bliźniacze na parę przegrzaną napędzały poprzez jednoprowadnicowe krzyżulce i dość długie korbowody trzecią oś napędną. Suwaki tłoczkowe z wlotem pary wewnętrznym i długie trzony tłokowe przechodzące przez przednie pokrywy cylindrowe. Parowóz prowadził tender czteroosiowy oparty na wózkach Diamonda ze spawaną skrzynią wodną o pojemności 6 m³ i węglową na 4 tony węgla[11]

Lista parowozów serii Px48 zachowanych w Polsce[12][edytuj | edytuj kod]

Seria pojazdu Rok produkcji Producent Miejscowość. Stan parowozu szerokość toru
Px48-1723 1950 Chrzanów Zduńska Wola pomnik 750 mm
Px48-1724 1950 Chrzanów Jędrzejów oczekuje naprawy 750 mm
Px48-1726 1950 Chrzanów Zbiersk wrak 750 mm
Px48-1728 1950 Chrzanów Pyskowice wrak 750 mm
Px48-1734 1951 Chrzanów Dynów pomnik 750 mm
Px48-1739 1951 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm
Px48-1748 1951 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm
Px48-1752 1951 Chrzanów Ełk oczekuje naprawy 750 mm
Px48-1755 1951 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm
Px48-1756 1951 Chrzanów Środa Wielkopolska czynny[13] 750 mm
Px48-1758 1952 Chrzanów Ostrołęka pomnik 750 mm
Px48-1760 1952 Chrzanów Poznań pomnik 750 mm
Px48-1764 1953 Chrzanów Krotoszyn pomnik 750 mm
Px48-1765 1953 Chrzanów Śmigiel pomnik 750 mm
Px48-1770 1953 Chrzanów Praszka eksponat[14] 750 mm
Px48-1771 1953 Chrzanów Sochaczew eksponat 750 mm
Px48-1778 1953 Chrzanów Marki pomnik 750 mm
Px48-1783 1954 Chrzanów Rogów eksponat[8] 750 mm
Px48-1784 1954 Chrzanów Mława wrak 750 mm
Px48-1785 1954 Chrzanów Września eksponat 750 mm
Px48-1902 1954 Chrzanów Krośniewice eksponat 750 mm
Px48-1907 1955 Chrzanów Krośnice czynny 750 mm
Px48-1911 1955 Chrzanów Rogów eksponat 750 mm
Px48-1912 1955 Chrzanów Pleszew pomnik 750 mm
Px48-1919 1955 Chrzanów Gniezno oczekuje naprawy 750 mm
Px48-1920 1955 Chrzanów Środa Wielkopolska eksponat 750 mm
Px48-1921 1955 Chrzanów Dębica pomnik 750 mm
Px48-1923 1955 Chrzanów Zbąszynek pomnik 750 mm
Px48-1927 1955 Chrzanów Siedlce pomnik 750 mm
Px48-3901 1951 Chrzanów Gryfice eksponat 1000 mm
Px48-3908 1953 Chrzanów Szczecinek pomnik 1000 mm
Px48-3910 1953 Chrzanów Koszalin oczekuje naprawy 1000 mm
Px48-3912 1953 Chrzanów Gryfice eksponat 1000 mm
Px48-3913 1951 Chrzanów Gryfice oczekuje naprawy 1000 mm
Px48-3915 1953 Chrzanów Gryfice eksponat 1000 mm
Px48-3916 1950 Chrzanów Gryfice czynny 1000 mm
Px48-3917 1954 Chrzanów Grodzisk Mazowiecki eksponat 1000 mm

Przypisy

  1. a b Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN), s.73,79.
  2. Marek Torzewski, Gnieźnieńska i Wrzesińska Koleje Wąskotorowe, Poligrafia Bracia Szymańscy, Warszawa 2006, s. 206, 219.
  3. Bogdan Pokropiński, Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej, WKŁ, Warszawa 2016, s. 115–116.
  4. Bogdan Pokropiński: Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 01/2015. ISBN 978-83-206-1963-8.
  5. Bogdan Pokropiński, Polskie parowozy eksportowe, Warszawa: Muzeum Kolejnictwa, 1993 (brak ISBN), s. 84.
  6. Bogdan Pokropiński: Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 01/2015. ISBN 978-83-206-1963-8.
  7. Ryszard Rusak: 175 lat kolei w Niemczech w: "Świat Kolei" nr 8/2010, s.30-34
  8. a b Agnieszka Magnuszewska: Otwarcie dworca Łódź Fabryczna. Przed dworcem stanie instalacja Piotra Janowskiego [ZDJĘCIA,FILM]. W: Portal „Dziennika Łódzkiego”. dzienniklodzki.pl > Kultura [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2016-12-07. [dostęp 2016-12-10].
  9. jed: Srebrna lokomotywa przed Łódzkim Domem Kultury [zdjęcia]. W: Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Łódź [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2016-12-11. [dostęp 2016-12-12].
  10. PIJ: Łódź Fabryczna. Odjedzie srebrna lokomotywa. W: Portal „Expressu Ilustrowanego”. expressilustrowany.pl > Łódź [on-line]. Polska Press Sp. z o.o., 2017-04-07. [dostęp 2017-04-07].
  11. Bogdan Pokropiński: Parowozy wąskotorowe produkcji polskiej. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 01/2015. ISBN 978-83-206-1963-8.
  12. Wciąż pod parą... Polskie parowozy.
  13. Parowóz wraca na trasę Średzkiej Kolei Powiatowej!, „epoznan.pl” [dostęp 2017-09-11].
  14. Teleexpress – Codzienny magazyn informacyjny. 7.11.2015, 17:00 (czas od 7:22 do 7:40).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]