Żarek (ptak)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Pyrocephalus)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Żarek
Pyrocephalus rubinus[1]
(Boddaert, 1783)
Ilustracja
Samiec
Ilustracja
Samica, stan Oaxaca, Meksyk
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina tyrankowate
Podrodzina wodopławiki
Plemię Fluvicolini
Rodzaj Pyrocephalus[2]
Gould, 1839
Gatunek żarek
Synonimy
  • Muscicapa rubinus Boddaert, 1783[3]
Podgatunki

zobacz opis w tekście

Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Gniazdo z jajami

Żarek[5] (Pyrocephalus rubinus) – gatunek małego ptaka z rodziny tyrankowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Pyrocephalus[5][6]. Występuje na znacznych obszarach obydwu Ameryk. Wyróżnia się od 9 do 11 podgatunków.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Pieter Boddaert w 1783 na podstawie holotypu z Tefé (Amazonas, Brazylia). Nowemu gatunkowi nadął nazwę Muscicapa rubinus[3]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) umieszcza żarka w rodzaju Pyrocephalus[6], który został opisany przez Johna Goulda w 1839[7]. Klasyfikacja podgatunków jest sporna. IOC wyróżnia 4 gatunki w obrębie rodzaju Pyrocephalusżarka rubinowego (P. (r.) rubinus), żarka zmiennego (P. (r.) obscurus) z 9 podgatunkami, żarka galapagoskiego (P. (r.) nanus) i wymarłego żarka małego (P. (r.) dubius)[6]. Autorzy Handbook of the Birds of the World wyróżniają 10 podgatunków, uznając żarki: galapagoskiego i małego za dwa odrębne gatunki[8]. Są endemiczne dla wysp Galapagos; Carmi i współpracownicy (2016) wyłączają te podgatunki z gatunku P. rubinus, uznając je za co najmniej jeden, a najprawdopodobniej dwa odrębne od P. rubinus gatunki[9]. Są mniejsze niż te z kontynentu, występuje też większa różnica w wyglądzie samic. Autorzy Kompletnej listy ptaków świata uznają rodzaj Pyrocephalus za monotypowy[5]. Opisany został również podgatunek P. r. major, jednak jego odrębność nie jest pewna[6][8].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Podgatunki według autorów HBW[8], wraz z dwoma galapagoskimi podgatunkami włączanymi do P. rubinus[5]:

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Jest nieco mniejszy od wróbla domowego. Występuje bardzo wyraźny dymorfizm płciowy w kolorze upierzenia. Samiec ma cały wierzch głowy, gardło, pierś, brzuch i pokrywy podogonowe intensywnie czerwone („żarowe”). Skrzydła, ogon i kark są ciemnoszare, a przez oczy biegnie opaska w takim samym kolorze. Nogi, dziób i oczy intensywnie czarne. Samica ma wierzch ciała i skrzydła ubarwione jak u samca, jednakże brak jej „czapeczki” na głowie. Ma jasny brzuch, brązowo paskowany, a pokrywy podogonowe mają barwę jasnoczerwoną.

Wymiary[edytuj | edytuj kod]

  • długość ciała: 13,5 cm,
  • skrzydło: 7,5–8 cm,
  • rozpiętość skrzydeł: 35,5–39,5 cm,
  • masa ciała: 11–14 g.

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Mało czasu spędza na ziemi. Tak jak inne tyrankowate, w pogoni za owadami robi nagłe „wypady” z eksponowanych miejsc. Brakuje informacji na temat snu i kąpieli słonecznych. Zarówno samiec, jak i samica często czyszczą pióra w ciągu dnia; zaobserwowano także, że czyszczą je dziobem po pożywianiu się.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Zjadają głównie owady i inne stawonogi, zbierane z ziemi, a także szarańczę, pszczoły miodne, chrząszcze. 94% żerowania odbywa się do 3 metrów na ziemią.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Gniazdo jest luźną konstrukcją, zbudowaną z gałązek, traw, włókien i pustych kokonów, pokrytych puchem piór i włosia. Ma kształt płytkiego kielicha, umieszczone jest w rozwidleniu gałęzi. Samica uzupełnia je pajęczynami i porostami. Podczas pokazów godowych samiec stroszy czub, nadymając pierś i trzepocząc skrzydłami, po czym wzbija się na ok. 20 m w górę, a następnie opada.

Wyprowadza lęgi od połowy lutego do czerwca, dwa w ciągu tego sezonu. Samica składa 2–4 jaja w kolorze białym, z czystego do śmietanowego, lub brązowe, ciemno nakrapiane. Okres inkubacji trwa 13–15 dni. Samica rzadko i nie na długo opuszcza gniazdo, sama wysiaduje jaja. Pisklęta zaraz po wykluciu ważą niewiele ponad 1 gram. Otwierają oczy po czterech dniach. Rodzice karmią je ok. 3,5 razy na godzinę. Jedzą głównie mole i motyle. Po 14–16 dniach opuszczają gniazdo. Obie płci mogą się rozmnażać po dwóch latach.

Starzyki z rodziny kacykowatych, z rodzaju Molothrus, mogą być pasożytami lęgowymi w gnieździe żarków. Pisklę starzyka wykluwa się wcześniej i wyrzuca młode oraz jaja gospodarzy, stając się jedynym odchowanym osobnikiem w lęgu[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pyrocephalus rubinus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Pyrocephalus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2020-03-22]
  3. a b Pieter Boddaert: Table des Planches Enluminéez d'Histoire Naturelle de M. D'Aubenton. 1783. s. 42.
  4. BirdLife International 2019, Pyrocephalus rubinus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019 [online], wersja 2020-1 [dostęp 2020-03-22] (ang.).
  5. a b c d Systematyka i nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Plemię: Fluvicolini Swainson, 1832-33 (wersja: 2020-03-14). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 22 marca 2020].
  6. a b c d e f Frank Gill & David Donsker: Tyrant flycatchers. IOC World Bird List (v7.4), 31 lipca 2017. [dostęp 16 października 2017].
  7. John Gould: Zoology of the Voyage of the H.M.S. Beagle Birds Darwin. T. 3, pt. 9. 1839, s. 44.
  8. a b c d e f g h i j k l m Farnsworth, A., Lebbin, D. & Kirwan, G.M.: Common Vermilion Flycatcher (Pyrocephalus rubinus). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 16 października 2017].
  9. a b Ore Carmi, Christopher C. Witt, Alvaro Jaramillo i John P. Dumbacher. Phylogeography of the Vermilion Flycatcher species complex: Multiple speciation events, shifts in migratory behavior, and an apparent extinction of a Galápagos-endemic bird species. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 102, s. 152–173, 2016. DOI: 10.1016/j.ympev.2016.05.029 (ang.). 
  10. Vermilion flycatcher Pyrocephalus rubinus (ang.). W: ARKive [on-line]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-27)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Alvarez: Pyrocephalus rubinus (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 8 czerwca 2010].
  • David Burni, Ben Hoare, Joseph DiCostanzo, BirdLife International (mapy wyst.), Phil Benstead i inni: Encyklopedia Ptaki. Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa, 2009 ​ISBN 978-83-01-15733-3​.
  • D. Chandler, D. Couzens, E. Dunn, J. Elphic, R. Hume i inni: Fakty o zwierzętach świata: Ptaki. Multico, 2008. ​ISBN 978-83-7073-583-8​.
  • Csodálatos állatvilág, Wild life fact file (magyar nyelven) ford.: Mester K.: (2000). ​ISBN 963-86092-0-6

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]