Pyrrus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pyrrus
Πύρρος
Ilustracja
król Epiru
Okres

od 307 p.n.e.
do 302 p.n.e.

Poprzednik

Alketas II

Następca

Neoptolemos II

król Epiru (ponownie)
Okres

od 297 p.n.e.
do 272 p.n.e.

Poprzednik

Neoptolemos II

Następca

Aleksander II

król Macedonii
Okres

od 288 p.n.e.
do 285 p.n.e.

król Sycylii
Okres

od 278 p.n.e.
do 276 p.n.e.

Dane biograficzne
Dynastia

Ajakidzi

Data urodzenia

319 p.n.e.

Data śmierci

272 p.n.e.

Ojciec

Ajakides

Matka

Ftia II

Małżeństwo

Antygona, Lanassa, Birkenna z Ilirii, N.N. z Pajonii oraz N.N. z Macedonii

Dzieci

Ptolemeusz, Aleksander II, Olimpias II oraz Helenos

Szlak bojowy Pyrrusa w Italii

Pyrrus (stgr. Πύρρος trb. Pyrros trl. Púrros; łac. Pyrrhus) (ur. 319, zm. 272 p.n.e. w Argos) – król Epiru z dynastii Ajakidów w latach 307302 p.n.e. i od 297 p.n.e. do swej śmierci, król Macedonii w latach 288285 p.n.e., król Sycylii w latach 278276 p.n.e.; syn króla Epiru Ajakidesa i królowej Ftii II. Znany z powiedzenia pyrrusowe zwycięstwo, które powstało od jego imienia z powodu zwycięskich bitew okupionych zbyt dużymi stratami. Autor niezachowanych Pamiętników i licznych dzieł o sztuce wojennej.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z plemienia Mollossów, z którego wywodziła się większość królów Epiru. Około 316 p.n.e. jego ojciec Aeacides został zdetronizowany, a młodego Pyrrusa zaadoptował król plemienia Taulanti, Glaukias. Został wybrany na króla Epiru w 306 p.n.e., jednakże zdetronizowany w 302 p.n.e., zbiegł do Egiptu. Uzyskawszy przychylność Ptolemeusza I, poślubił jego pasierbicę Antygonę i odzyskał władzę w Epirze. Od tej pory dążył do zbudowania pozycji mocarstwowej Epiru – podbił część Macedonii i Tesalię, dzięki małżeństwu z córką Agatoklesa uzyskał panowanie na wyspach Leukada i Korkyra (Korfu).

Konflikt z Rzymem[edytuj | edytuj kod]

W roku 284 p.n.e. wyparty przez Lizymacha z Macedonii, skorzystał z wezwania Tarentejczyków, myśląc o stworzeniu potężnego państwa na zachodzie. Tarentejczycy popadli w konflikt z Rzymem. Pyrrus pobił wojska rzymskie pod Herakleą (280 p.n.e.) i pod Ausculum (279 p.n.e.), ale poniósł ogromne straty. W szczególności ta druga „zwycięska” bitwa okupiona została dotkliwymi stratami. Właśnie ona jest źródłem znanej frazy pyrrusowe zwycięstwo. Według relacji Plutarcha i Dionizjusza, gdy po bitwie jeden z oficerów miał gratulować królowi zwycięstwa ten odpowiedział: Jeszcze jedno takie zwycięstwo, a będę skończony (gr. Ἂν ἔτι μίαν μάχην νικήσωμεν, ἀπολώλαμεν, trb. An eti mian machen nikesomen, apololamen).

Później pomagał Syrakuzanom w walce przeciw Kartaginie i zdobył większą część Sycylii (278 p.n.e.). Wezwany na pomoc przez swoich sprzymierzeńców italskich wrócił do Italii. Spotkał się z armią konsularną dowodzoną przez Kuriusza Dentata pod Benewentem (275 p.n.e.), bitwa była nierozstrzygnięta.

Wobec niemożności zdobycia Rzymu, Pyrrus powrócił do Epiru, gdzie zaczął przygotowania do wojny z Macedonią. Zapragnął najpierw zapewnić sobie oparcie na Peloponezie. Po nieudanym oblężeniu Sparty i pogłoskach o nadciąganiu armii macedońskiej, otrzymał propozycję przezimowania w mieście Argos. Gdy znalazł się już pod murami tegoż miasta, mieszkańcy odmówili wpuszczenia jego armii w obręb murów, a na horyzoncie pojawiło się wojsko macedońskie Antygona Gonatasa. Nie pozostało mu nic innego, tylko szturm na miasto. Wraz ze swym wojskiem wszedł do Argos, gdzie natychmiast zaczęła się walka uliczna w wielkim tłoku. Widząc, co się dzieje, Pyrrus nakazał swemu synowi zburzyć część murów miasta, aby w ten sposób umożliwić odwrót. Niestety, na skutek pomyłki rozkaz przekręcono i zamiast zburzyć mury, Hellenos wszedł z resztą wojska do Argos, powiększając i tak już wielki chaos. Pyrrus widząc ogromną, stłoczoną masę walczących ludzi próbował zwołać ich do odwrotu, ale bezskutecznie – gwar był taki, że żołnierze rozkazu nie słyszeli. W tej sytuacji Pyrrus chciał przynajmniej sam wydostać się z miasta. Po drodze został draśnięty włócznią, a zwracając się ku napastnikowi, padł ogłuszony dachówką, którą rzuciła mu na głowę matka Argajczyka atakującego króla (według legendy rzuciła ją bogini Demeter przybrawszy postać staruszki). Żołnierz imieniem Zapyros, najemnik Antygona, poznał omdlałego króla Epiru, odciągnął go na bok, a gdy zobaczył, że Pyrrus może odzyskać przytomność, dobił go mieczem.

Przyczyną śmierci Pyrrusa jest fakt, że władcy hellenistyczni często – wzorem Aleksandra Macedońskiego – woleli kierować walką z pierwszej linii, zamiast dowodzić z tyłu, co powodowało zbędne ryzyko (śmierć wodza oznaczała porażkę – nie pozostaje nikt, kto zapłaci najemnym żołnierzom). Pyrrus był największym wodzem hellenistycznym, gruntownie wyszkolonym, świetnym taktykiem. Po jego śmierci Antygon wcielił resztę jego żołnierzy do swojej armii. Pyrrus pisał pamiętniki, ale żaden nie zachował się do dziś. Plutarch napisał jego biografię.

Małżeństwa i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Pyrrus miał pięć żon:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa, Wielka Historia Świata, t. 8, Polskie Media Amer. Com, 2005, s. 168, ISBN 83-7425-033-X.
  • Hammond N.G.L., Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje, przeł. A. S. Chankowski, PIW, Warszawa 1999, s. 45 i in., ISBN 83-06-02691-8.
  • Marek Junianus Justynus, Zarys dziejów powszechnych starożytności na podstawie Pompejusza Trogusa (z dodaniem prologów) (XVI 2–3; XVII 2–3; XVIII 1–2; XXIII 3–4; XXIV 1; XXV 3–4; XXVIII 1 i 4), przekł., wstęp i kom. I. Lewandowski, Pax, s. 176–177, Warszawa 1988, s. 121 i nast., ISBN 83-211-0871-7.
  • Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie. W świątyni i w micie (I 10–13), przekł. i oprac. J. Niemirska-Pliszczyńska, kom. archeologiczny B. Filarska, Ossolineum & De Agostini, Wrocław 2005, s. 41–53, ISBN 83-04-04748-9.
  • Plutarch, Pyrrus, [w:] Żywoty sławnych mężów (z Żywotów równoległych), przeł. i opr. M. Brożek, wyd. V zm., Ossolineum, Wrocław 1977, s. 242–304.
Poprzednik
Alketas II
Król Epiru
307302 p.n.e.
Następca
Neoptolemos II
Poprzednik
Neoptolemos II
Król Epiru
297296 p.n.e. razem z Neoptolemosem II, potem samodzielnie 296272 p.n.e.
Następca
Aleksander II
Poprzednik
Toinon i Sosistratos
Król Sycylii
278276 p.n.e.
Następca
Hieron II