Pyrrus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pyrrus
ilustracja
król Epiru
Okres panowania od 307 p.n.e.
do 302 p.n.e.
Poprzednik Alketas II
Następca Neoptolemos II
król Epiru
Okres panowania od 297 p.n.e.
do 272 p.n.e.
Poprzednik Neoptolemos II
Następca Aleksander II
król Macedonii
Okres panowania od 288 p.n.e.
do 285 p.n.e.
król Sycylii
Okres panowania od 278 p.n.e.
do 276 p.n.e.
Dane biograficzne
Dynastia Ajakidzi
Data urodzenia 319 p.n.e.
Data śmierci 272 p.n.e.
Ojciec Ajakides
Matka Ftia II
Małżeństwo Antygona, Lanassa, Birkenna z Ilirii, N.N. z Pajonii oraz N.N. z Macedonii
Dzieci Ptolemeusz, Aleksander II, Olimpias II oraz Helenos
Szlak bojowy Pyrrusa w Italii

Pyrrus (gr: Πύρρος, Pýrros; łac.: Pyrrhus) (ur. 319, zm. 272 p.n.e. w Argos) – król Epiru z dynastii Ajakidów w latach 307-302 p.n.e. i od 297 p.n.e. do swej śmierci, król Macedonii w latach 288-285 p.n.e., król Sycylii w latach 278-276 p.n.e. Syn króla Epiru Ajakidesa i królowej Ftii II. Znany z powiedzenia pyrrusowe zwycięstwo, które powstało od jego imienia z powodu zwycięskich bitew okupionych ogromnymi stratami wojennymi. Autor niezachowanych Pamiętników i licznych dzieł o sztuce wojennej.

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Pochodził z plemienia Mollossów, z którego wywodziła się większość królów Epiru. Około 316 p.n.e. jego ojciec Aeacides został zdetronizowany, młodego Pyrrusa zaadoptował król plemienia Taulanti, Glaukias. Został wybrany na króla Epiru w 306 p.n.e., jednakże zdetronizowany w 302 p.n.e., zbiegł do Egiptu. Uzyskawszy przychylność Ptolemeusza I, poślubił jego pasierbicę Antygonę i odzyskał władzę w Epirze. Od tej pory dążył do zbudowania pozycji mocarstwowej Epiru – podbił część Macedonii i Tesalię, dzięki małżeństwu z córką Agatoklesa uzyskał panowanie na wyspach Leukada i Korkyra (Korfu).

Konflikt z Rzymem[edytuj]

W roku 284 p.n.e. wyparty przez Lizymacha z Macedonii, skorzystał z wezwania Tarentejczyków, myśląc o stworzeniu potężnego państwa na zachodzie. Tarentejczycy popadli w konflikt z Rzymem. Pyrrus pobił wojska rzymskie pod Herakleą (280 p.n.e.) i pod Ausculum (279 p.n.e.), ale poniósł ogromne straty. W szczególności ta druga "zwycięska" bitwa okupiona była dotkliwymi stratami. Właśnie ona jest źródłem znanej frazy pyrrusowe zwycięstwo. Według relacji Plutarcha i Dionizjusza, gdy po bitwie jeden z oficerów miał gratulować królowi zwycięstwa ten odpowiedział: Jeszcze jedno takie zwycięstwo a będę skończony (po Grecku: Ἂν ἔτι μίαν μάχην νικήσωμεν, ἀπολώλαμεν).

Później pomagał Syrakuzanom w walce z Kartaginą i zdobył większą część Sycylii (278 p.n.e.). Wezwany na pomoc przez swoich sprzymierzeńców italskich wrócił do Italii. Spotkał się z armią konsularną dowodzoną przez Kuriusza Dentata pod Benewentem (275 p.n.e.), bitwa była nierozstrzygnięta. Powrócił następnie do Epiru, gdzie zaczął przygotowania do wojny z Macedonią. Zapragnął najpierw zapewnić sobie oparcie na Peloponezie. Po nieudanym oblężeniu Sparty i pogłoskach o nadciąganiu armii macedońskiej, otrzymał propozycję przezimowania w mieście Argos. Gdy znalazł się już pod murami tegoż miasta, mieszkańcy odmówili wpuszczenia jego armii w obręb murów, a na horyzoncie pojawiło się wojsko macedońskie Antygona Gonatasa. Nie pozostało mu nic innego, tylko szturm na miasto. Wraz ze swym wojskiem wszedł do Argos, gdzie natychmiast zaczęła się walka uliczna w wielkim tłoku. Widząc, co się dzieje, Pyrrus nakazał swemu synowi zburzyć część murów miasta, aby w ten sposób umożliwić odwrót. Niestety, na skutek pomyłki rozkaz przekręcono i zamiast zburzyć mury, Hellenos wszedł z resztą wojska do Argos powiększając i tak już wielki chaos. Pyrrus widząc ogromną, stłoczoną masę walczących ludzi próbował nawołać ich do odwrotu, ale było to bezskuteczne – gwar był taki, że żołnierze rozkazu nie słyszeli. W tej sytuacji Pyrrus chciał przynajmniej sam wydostać się z miasta. Po drodze został draśnięty włócznią, a zwracając się ku napastnikowi, padł ogłuszony dachówką, którą rzuciła mu na głowę matka argajczyka atakującego króla (według legendy rzuciła ją Demeter przybrawszy postać staruszki). Zapyros, najemnik Antygona poznał omdlałego króla Epiru, odciągnął go na bok, a gdy zobaczył, że zaczyna odzyskiwać przytomność, odciął mu mieczem głowę.

Przyczyną jego śmierci jest fakt, że władca hellenistyczny musiał niczym Aleksander walczyć w pierwszej linii, a nie kierować bitwą z tyłu, co powodowało zbędne ryzyko (śmierć wodza oznacza koniec bitwy – nie pozostaje nikt, kto zapłaci najemnikom). Był największym wodzem hellenistycznym, gruntownie wyszkolonym, świetnym taktykiem. Po jego śmierci Antygon wcielił resztę jego żołnierzy do swojej armii. Pyrrus pisał pamiętniki, ale żaden nie zachował się do dziś. Plutarch napisał jego biografię.

Małżeństwa i potomstwo[edytuj]

Pyrrus posiadał pięć żon:

Zobacz też[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Praca zbiorowa, Wielka Historia Świata, t. 8, Polskie Media Amer. Com, 2005, s. 168, ISBN 83-7425-033-8.
  • Hammond N.G.L., Starożytna Macedonia. Początki, instytucje, dzieje, przeł. A. S. Chankowski, PIW, Warszawa 1999, s. 45 i in., ISBN 83-06-02691-8.
  • Marek Junianus Justynus, Zarys dziejów powszechnych starożytności na podstawie Pompejusza Trogusa (z dodaniem prologów), (XVI 2–3; XVII 2–3; XVIII 1–2; XXIII 3–4; XXIV 1; XXV 3–4; XXVIII 1 i 4), przekł., wstęp i kom. I. Lewandowski, Pax, s. 176–177, Warszawa 1988, s. 121 i nast., ISBN 83-211-0871-7.
  • Pauzaniasz, Wędrówka po Helladzie. W świątyni i w micie (I 10–13), przekł. i oprac. J. Niemirska-Pliszczyńska, kom. archeologiczny B. Filarska, Ossolineum & De Agostini, Wrocław 2005, s. 41–53, ISBN 83-04-04748-9.
  • Plutarch, Pyrrus, [w:] Żywoty sławnych mężów (z Żywotów równoległych), przeł. i opr. M. Brożek, wyd. V zm., Ossolineum, Wrocław 1977, s. 242-304.


Poprzednik
Alketas II
król Epiru
307-302 p.n.e.
Następca
Neoptolemos II
Poprzednik
Neoptolemos II
król Epiru
297-296 p.n.e. razem z Neoptolemosem II, potem samodzielnie 296-272 p.n.e.
Następca
Aleksander II
Poprzednik
Toinon i Sosistratos
król Sycylii
278-276 p.n.e.
Następca
Hieron II