Różaniec (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Różaniec
Różaniec
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat biłgorajski
Gmina Tarnogród
Liczba ludności (2008) 1.556
Strefa numeracyjna (+48) 84
Tablice rejestracyjne LBL
SIMC 0901335
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Różaniec
Różaniec
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Różaniec
Różaniec
Ziemia50°20′02″N 22°50′02″E/50,333889 22,833889
Kościół w Różańcu
Kamień na miejscu dawnej cerkwi i cmentarza

Różaniecwieś w Polsce na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Tarnogród.

Różaniec leży w południowej części woj. lubelskiego nad rzeką Pasternik (dopływ Lubieni). Dzieli się na trzy części: sołectw Różaniec Pierwszy (880 mieszk.) i Różaniec Drugi (676 mieszk.) oraz tzw. Różaniec-Szkoła. Ze względu na taki podział, obie części posiadają własnych sołtysów. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim.

W skład parafii pw. Św. Antoniego wchodzą dwa kościoły; kościół filialny jest pod wezwaniem Św. Stanisława Kostki. W miejscowości są dwie szkoły podstawowe (w Różańcu I, Szkoła Podstawowa im. kardynała Stefana Wyszyńskiego).

We wsi zlokalizowany jest Zespół Szkół Agrotechnicznych im. Wincentego Witosa (dawniej Zespół Szkół Rolniczych w Różańcu). W latach 70. i 80. szkoła ta przeżywała swoje złote lata, jednak obecnie ze względu na koniunkturę w rolnictwie, szkoła musiała się nieco przekwalifikować; szkoła prowadzi także studium policealne.

W miejscowości istnieje klub sportowy "Grom" Różaniec, który obecnie gra w klasie okręgowej (V liga). W Różańcu Pierwszym jest także boisko wielofunkcyjne "Orlik", z którego mogą korzystać mieszkańcy całej gminy.

W Różańcu znajduje się czynny cmentarz rzymskokatolicki; pierwotnie we wsi istniał także założony w 1848, użytkowany do lat 50. XX w. greckokatolicki i prawosławny cmentarz grzebalny.

Historia[edytuj]

Wieś założona w roku 1550 przez Jana Dymitra Kuźmę, aktem erekcyjnym króla Zygmunta II Augusta, który nadał przywilej osadniczy z prawem karczowania puszczy nad rzeką Lubienią. Królewską wieś Różaniec zamieszkiwało pierwotnie dwudziestu kmieci z których każdy posiadał pół łana pola, oraz bartnicy. We wsi znajdował się także młyn wodny. W 1588 roku Różaniec razem z całym starostwem zamechskim znalazł się w posiadaniu kanclerza Jana Zamojskiego, który w 1589 włączył wieś do Ordynacji Zamojskiej.

W 1591 pierwszy raz wzmiankowana jest prawosławna cerkiew Narodzenia Matki Bożej w Różańcu, która prawdopodobnie krótko po zawarciu aktu unii brzeskiej przeszła do Kościoła katolickiego obrządku bizantyjskiego[1].

W 1624 wieś została doszczętnie spalona i zniszczona podczas najazdu tatarskiego. W wyniku najazdu około pięciuset osób zabito lub zabrano do niewoli. Wieś jednak szybko się odbudowała i już w 1629 roku stał nowy folwark ordynacki. W początkach XVII w. we wsi istniał też dwu łanowy folwark wójtowski, który był w posiadaniu rodziny Jamińskich – wnuków założyciela wsi. Podczas potopu szwedzkiego różaniecki folwark został ponownie zniszczony, ale już w 1664 roku odbudowano zabudowania dworskie i odnowiono ogród. Na początku osiemnastego stulecia w folwarku znajdował się budynek czeladni z którego korzystał podstarości, a także staw rybny. W 1705 zbudowano w Różańcu browar, a w 1707 roku na rzece Lubieni odbudowano młyn z foluszem. Przemarsze wojsk w czasie wojny północnej sprawiły, że wieś znowu została wyniszczona. W roku 1739 wzniesiono nową cerkiew drewnianą na miejscu poprzedniej (według innego źródła nastąpiło to dopiero w 1811[1]). W drugiej połowie XVIII wieku Różaniec zaczął pełnić funkcję klucza dóbr ordynacji, do którego należały Płusy i Wola Różaniecka. Podczas zaboru austriackiego w 1784 roku ówczesny ordynat osadził w Różańcu 12 rodzin niemieckich. W Królestwie Polskim po 1815 Różaniec stał się wsią graniczną. Podczas powstania w 1863 roku miejscowi chłopi rekrutowali się do oddziałów powstańczych a dwór zaangażowany był w przemyt broni z Galicji. W XIX wieku miejscowość była przejściowo siedzibą gminy Wola Różaniecka.

W 1875 na mocy likwidacji unickiej diecezji chełmskiej cerkiew w Różańcu ponownie stała się świątynią prawosławną[1].

W latach międzywojennych główny folwark wyłączono z Ordynacji i w 1934 przejął go Państwowy Bank Rolny. Na terenie Różańca był też drugi folwark, zwany Bolesławin. Wieś zamieszkiwało około dwóch tysięcy mieszkańców. Żyli tu Polacy, Ukraińcy i Żydzi.

W 1936 rozebrano cerkiew w Różańcu. Czynny natomiast do końca II wojny światowej był cmentarz prawosławny[1].

18 marca 1943 w czasie okupacji niemieckiej jednostki Wehrmachtu, SS i żandarmerii dokonały pacyfikacji wsi. Spłonęło wówczas około 260 gospodarstw[2] i zginęło ok. 200[3] mieszkańców Różańca.

W dniu 7 maja 1980 r. miejscowość została odznaczona Krzyżem Partyzanckim.

Osoby związane z Różańcem[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. a b c d Kawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 220.
  2. Józef Fijałkowski, Jan Religa "Zbrodnie hitlerowskie na wsi polskiej 1939-1945", Książka i Wiedza 1981
  3. Kazimierz Leszczyński "Pacyfikacje wsi" (wykaz wsi spacyfikowanych przez okupanta niemieckiego, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 230-235.

Bibliografia[edytuj]

  • Opisanie statystyczno-historyczne dóbr Ordynacyi Zamojskiey przez Mikołaja Stworzyńskiego archiwistę. 1834 r.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Red. Bronisław Chmielowski, Władysław Walewski. T. IX. Warszawa 1888.S. 853.
  • Wiesław Bondyra, Słownik historyczny miejscowości województwa zamojskiego. Lublin – Zamość 1992.
  • Józef Niedźwiedź, Leksykon historyczny – miejscowości dawnego województwa zamojskiego. Zamość 2003. ss. 429 – 431.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy