Różniczka zupełna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Różniczką zupełną funkcji P(q_1,q_2,...,q_n) nazywamy takie wyrażenie Pfaffa, że:


dP = \sum_{i=1}^{n} {\frac{\partial P(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_i} dq_i }

gdzie:

\frac{\partial P(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_i}pochodna cząstkowa funkcji P po zmiennej qi

Pochodne mieszane[edytuj | edytuj kod]

Jeżeli mamy dane wyrażenie Pfaffa postaci:

 
dP = \sum_{i=1}^{n} { f_i(q_1,q_2,...,q_n) dq_i }

to jest ono różniczką zupełną, jeżeli dla każdego i i j zachodzi:

 
\frac{\partial f_i(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_j} 
= 
\frac{\partial f_j(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_i}

Ponieważ z definicji wiemy, że:


f_i(q_1,q_2,...,q_n) = \frac{\partial P(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_i}

to dla różniczki zupełnej funkcji P(q_1,q_2,...,q_n) zachodzi:

 
\frac{\partial P(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_j \partial q_i} 
= 
\frac{\partial P(q_1,q_2,...,q_n)}{\partial q_i \partial q_j}

Prosty przykład[edytuj | edytuj kod]

Na górnym wykresie widzimy przybliżenie funkcji (niebieska linia) za pomocą różnicy skończonej (żółta linia). Na dolnym wykresie jest "nieskończenie wiele razy powiększone otoczenie punktu x1" (fioletowy kwadracik z górnego wykresu). Na dolnym wykresie żółta linia nie została naniesiona. Na rysunku użyto dwóch równoważnych oznaczeń pochodnej f'(x_1)=\frac{df(x_1)}{dx_1} ponadto oznaczono \Delta f = f(x_1+\Delta x) - f(x_1)

Przypadek 1D, intuicyjne przedstawienie[edytuj | edytuj kod]

Mamy funkcję f(x) oraz jej pochodną f'(x). Różniczka zupełna będzie miała postać df(x)=f'(x)dx. Na wykresach został przedstawiony przykład przybliżenia funkcji za pomocą różnic skończonych oraz ta sama sytuacja, ale z punktu widzenia różniczkowego (przybliżenie wartości funkcji staje się wówczas dokładną wartością, gdyż w "świecie różniczkowym" nie ma krzywizny (dla funkcji gładkich) - wszystko staje się proste). Gdy \Delta x \rightarrow 0, to ze świata różnic skończonych wkraczamy w świat różniczek, dostając dx, które jest dowolnie małe (infinitezymalne, czyli mniejsze od każdej dodatniej liczby rzeczywistej, ale większe od zera), wykresy przybliżają, jak należy intuicyjnie pojmować, czym są różniczki. Tak jak \Delta f mówi o przyroście wartości funkcji w świecie różnic skończonych, tak df mówi o infinitezymalnym przyroście funkcji w świecie różniczek.

Przypadek 2D [1][edytuj | edytuj kod]

Dla funkcji dwóch zmiennych f(x,y) różniczka zupełna ma postać:

df(x,y)=\frac{\partial f(x,y)}{\partial x}dx+ \frac{\partial f(x,y)}{\partial y}dy

Różniczka zupełna pozwala przybliżać wartość funkcji gdy znamy \Delta x, \Delta y oraz wartości pochodnych cząstkowych.

\Delta f(x,y)=\frac{\partial f(x,y)}{\partial x}\Delta x+ \frac{\partial f(x,y)}{\partial y}\Delta y

Wówczas f(x+\Delta x, y+\Delta y) \approx f(x,y)+\Delta f(x,y) Takie przybliżenia można używać np. do szacowania wielkości błędu gdy znamy błędy \Delta x, \Delta y.

Różniczki wyższych rzędów [2][edytuj | edytuj kod]

Wyliczmy różcznikę d^2f(x,y) korzystając z wzoru z przypadku 2D. W notacji zamiast pisać f(x,y) piszemy f.

d^2f=d(df)=d\left(\frac{\partial f}{\partial x}dx+ \frac{\partial f}{\partial y}dy\right)
= \frac{\partial }{\partial x}\left(\frac{\partial f}{\partial x}dx+ \frac{\partial f}{\partial y}dy\right)dx+ \frac{\partial }{\partial y}\left(\frac{\partial f}{\partial x}dx+ \frac{\partial f}{\partial y}dy\right)dy
=\frac{\partial^2 f}{\partial x^2}dx^2+\frac{\partial^2 f}{\partial y\partial x}dydx+\frac{\partial^2 f}{\partial x\partial y}dxdy+\frac{\partial^2 f}{\partial y^2}dy^2=\frac{\partial^2 f}{\partial x^2}dx^2+2\frac{\partial^2 f}{\partial x\partial y}dxdy+\frac{\partial^2 f}{\partial y^2}dy^2

Różniczka d^3f(x,y) ma postać

d^3f= \frac{\partial^3 f}{\partial x^3}dx^3+3\frac{\partial^3 f}{\partial x^2\partial y}dx^2dy+3\frac{\partial^3 f}{\partial x\partial y^2}dxdy^2+\frac{\partial^3 f}{\partial y^3}dy^3

Jak widać wzory na różniczkę drugiego i trzeciego rzędu przypominają wzory skróconego mnożenia dla (x+y)^2 oraz (x+y)^3, okazuje się że można w ten sposób napisać wzory na różniczkę n-tego rzędu (korzystając ze wzoru na dwumian Newtona).

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Igor N. Bronsztejn, Konstantin A. Siemiendiajew: Matematyka, poradnik encyklopedyczny. Wyd. XIV. Warszawa: Państwowe wydawnictwo naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-11658-7.