Rów Mariański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Położenie Rowu Mariańskiego

Rów Mariański – najgłębszy znany (10 911 ± 40 m p.p.m.) rów oceaniczny na Ziemi, położony w zachodniej części Oceanu Spokojnego, na południowy wschód od Marianów. Ciągnie się łukiem o długości blisko 2000 km. Wchodzi w skład systemu rowów oceanicznych tworzących zachodnie obrzeżenie płyty pacyficznej. Ścierają się w nim płyty pacyficzna z filipińską. Według ostatnich[kiedy?] pomiarów głębokość rowu wynosi 10 994 m[1].

Historia badań[edytuj | edytuj kod]

Pierwszych pomiarów głębokości oceanu w tym miejscu dokonała ekspedycja okrętu HMS „Challenger” (grudzień 1872 – maj 1876), w czasie których dokonano sondowania (za pomocą lin i dźwigów) miejsca zwanego obecnie Głębią Challengera. W oparciu o dwa sondowania wyznaczono głębokość na 4475 sążni (8184 metry). Raporty z tej ekspedycji dostępne są w Internecie w ramach projektu Challenger Library[2].

W 1951 roku, około 75 lat po odkryciu, cały Rów Mariański łącznie z wchodzącą w jego skład Głębią Challengera był ponownie zbadany przez okręt Royal Navy również o nazwie HMS „Challenger”. Głębokość zmierzono przy użyciu bardziej precyzyjnej i prostej metody – echosondy. Pomiar wykazał wartość 5960 sążni (10 900 metrów) w miejscu o współrzędnych 11°19′N, 142°15′E. W trakcie badania operator korzystał ze słuchawek i naręcznego stopera, aby ocenić czas upływający między wysłaniem sygnału a nadejściem jego echa. W związku z niedokładnościami tej metody uznano, że rozsądnie będzie odjąć od wyniku wielkość podziałki w stosowanej skali (wynoszącą 20 sążni) i w oficjalnych raportach podano głębokość 5940 sążni (10 863 metry).

W 1957 roku sowiecka jednostka Witiaz (Витязь) wykonała pomiar głębokości z wynikiem wynoszącym 11 034 metry.

Batyskaf „Trieste”

Jako pierwsza dno Rowu Mariańskiego osiągnęła załoga amerykańskiego batyskafuTrieste” o godzinie 13:06 23 stycznia 1960 roku[3] Na pokładzie byli sierżant marynarki wojennej USA Don Walsh i Jacques Piccard. System pokładowy wskazał głębokość 11 521 m, którą później zweryfikowano na 10 916 m. Walsha i Piccarda zaskoczyła obecność ryb na dnie: soli i flądry o długości około 30 cm oraz krewetek. Według Piccarda, „Dno było czyste i przejrzyste, pokryte mułem z obumarłych okrzemków”. Przez ponad 50 lat „Trieste” był jedyną jednostką załogową, która osiągnęła najgłębsze miejsce na Ziemi.

W 1962 roku statek M/V „Spencer F. Baird” wyznaczył głębokość na 10 915 metrów.

W 1984 roku Japończycy wysłali statek badawczy „Takuyō” (拓洋) w rejon Rowu Mariańskiego i przy użyciu wielowiązkowej, precyzyjnej echosondy wyznaczyli głębokość na 10 924 metry[4] (wartość ta jest również podawana jako 10 920 ± 10 m)[5].

Dokładniejszy pomiar wykonał japoński ROV (zdalnie sterowany robot podwodny) „Kaikō” (かいこう) 24 marca 1995 roku: 10 911 metrów[6]. Kaikō został utracony 29 marca 2003 roku po ośmiu latach służby, w wyniku zerwania jednej z dodatkowych lin mocujących podczas tajfunu Chan-Hom[7][8].

Kolejne zanurzenie na głębokość 10 902 metrów nastąpiło 31 maja 2009 w Głębi Challengera, najgłębszym miejscu Rowu Mariańskiego, w pobliżu wyspy Guam, przy użyciu robota „Nereus”.

Pierwszego zanurzenia jednostki załogowej od 50 lat przy użyciu jednoosobowego batyskafuDeepsea Challenger” na głębokość 10 898 metrów dokonał 26 marca 2012 (25 marca o godz. 22:00 czasu wschodniego) kanadyjski reżyser i oceanograf James Cameron[9], który zbierał materiały do filmu dokumentalnego[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jak głęboka jest najgłębsza głębia oceanu (pol.). [dostęp 2011-12-09].
  2. David C. Bossard: Challenger Library (ang.). [dostęp 2007-04-19].
  3. The Mariana Trench - Exploration (ang.). [dostęp 2007-04-19].
  4. Steve Ritchie: The Deepest Depths (ang.). W: No Day Too Long – An Hydrographer's Tale [on-line]. The Pentland Press, 1992. [dostęp 2007-04-19].
  5. New Chief Hydrographer
  6. Leading the World in Deep-Sea Exploration Technology (ang.). Japan Marine Science and Technology Center. [dostęp 2007-04-19].
  7. Kaiko (+2003) (ang.). Wreck Site, 2012-08-22. [dostęp 2014-06-20].
  8. World-record, deep-diving submarine Kaiko lost in the Pacific off of Japan (ang.). 2003-07-01. [dostęp 2014-06-20].
  9. Reżyser James Cameron dotarł do dna Rowu Mariańskiego (pol.). ekologia.pl, 2012-03-26. [dostęp 2012-04-01].
  10. Deepsea Challenge.