Równonoc

Równonoc, ekwinokcjum (łac. aequĭnoctĭum^[1]) – moment, w którym Słońce przechodzi przez jeden z dwóch punktów, w których ekliptyka przecina równik niebieski^[2]. Równonoc zdarza się dwa razy w roku:

19/21 marca (zob. tabela poniżej) – Słońce przechodzi przez punkt Barana, na półkuli północnej następuje równonoc wiosenna, a na półkuli południowej równonoc jesienna.
22/23 września (zob. tabela poniżej) – Słońce przechodzi przez punkt Wagi, na półkuli północnej następuje równonoc jesienna, a na półkuli południowej równonoc wiosenna.

W południe promienie słoneczne padają wtedy na równik pod kątem 90º.

Na skutek występowania precesji osi Ziemi punkty równonocy przesuwają się po ekliptyce (pokonanie pełnego obiegu zajmuje 25 770 lat, zob. rok platoński).^{[potrzebny przypis]}

W szerszym znaczeniu równonoc odnosi się do całej doby (ziemskiej), w której to zjawisko występuje. Przez całą taką dobę centrum tarczy słonecznej obecne jest niemal tyle samo czasu pod i nad horyzontem. W tych dniach Słońce wschodzi niemal dokładnie na wschodzie, a zachodzi niemal dokładnie na zachodzie. Potocznie mówi się, że następuje wtedy zrównanie dnia z nocą, choć w rzeczywistości długości dnia i nocy nie będą dokładnie równe. W związku z rozmiarem kątowym Słońca oraz z występowaniem zjawiska refrakcji dzień trwa wówczas nieco dłużej niż 12 godzin (np. w Warszawie o około 9 minut i 30 sekund).^{[potrzebny przypis]}

Obliczenia związane z równonocą

W dniach równonocy obliczenia szerokości geograficznej miejsca obserwacji górującego Słońca dokonuje się według następującego wzoru:

\varphi =180^{\circ }-h

gdzie $\varphi$ to szerokość geograficzna, a $h$ to wysokość górującego Słońca nad horyzotem^[3].

Daty i godziny równonocy

Daty i godziny równonocy w latach 2001–2060

2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010
20 III, 14:31	20 III, 20:16	21 III, 02:00	20 III, 07:49	20 III, 13:34	20 III, 19:25	21 III, 01:07	20 III, 06:49	20 III, 12:44	20 III, 18:32
23 IX, 01:05	23 IX, 06:56	23 IX, 12:47	22 IX, 18:30	23 IX, 00:23	23 IX, 06:04	23 IX, 11:51	22 IX, 17:45	22 IX, 23:18	23 IX, 05:09

2011	2012	2013	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2020
21 III, 00:21	20 III, 06:15	20 III, 12:02	20 III, 17:57	20 III, 23:45	20 III, 05:31	20 III, 11:29	20 III, 17:15	20 III, 22:58	20 III, 04:50
23 IX, 11:05	22 IX, 16:49	22 IX, 22:44	23 IX, 04:30	23 IX, 10:20	22 IX, 16:21	22 IX, 22:02	23 IX, 03:54	23 IX, 09:50	22 IX, 15:31

2021	2022	2023	2024	2025	2026	2027	2028	2029	2030
20 III, 10:37	20 III, 16:33	20 III, 22:25	20 III, 04:07	20 III, 10:02	20 III, 15:46	20 III, 21:25	20 III, 03:17	20 III, 09:01	20 III, 14:51
22 IX, 21:21	23 IX, 03:04	23 IX, 08:50	22 IX, 14:44	22 IX, 20:20	23 IX, 02:06	23 IX, 08:02	22 IX, 13:45	22 IX, 19:37	23 IX, 01:27

2031	2032	2033	2034	2035	2036	2037	2038	2039	2040
20 III, 20:41	20 III, 02:23	20 III, 08:23	20 III, 14:18	20 III, 20:03	20 III, 02:02	20 III, 07:50	20 III, 13:40	20 III, 19:32	20 III, 01:11
23 IX, 07:15	22 IX, 13:11	22 IX, 18:52	23 IX, 00:41	23 IX, 06:39	22 IX, 12:23	22 IX, 18:13	23 IX, 00:02	23 IX, 05:50	22 IX, 11:44

2041	2042	2043	2044	2045	2046	2047	2048	2049	2050
20 III, 07:07	20 III, 12:53	20 III, 18:29	20 III, 00:20	20 III, 06:08	20 III, 11:58	20 III, 17:52	19 III, 23:34	20 III, 05:28	20 III, 11:20
22 IX, 17:27	22 IX, 23:11	23 IX, 05:07	22 IX, 10:47	22 IX, 16:33	22 IX, 22:22	23 IX, 04:07	22 IX, 10:01	22 IX, 15:42	22 IX, 21:29

2051	2052	2053	2054	2055	2056	2057	2058	2059	2060
20 III, 16:58	19 III, 22:56	20 III, 04:46	20 III, 10:35	20 III, 16:28	19 III, 22:11	20 III, 04:08	20 III, 10:04	20 III, 15:44	19 III, 21:37
23 IX, 03:26	22 IX, 09:16	22 IX, 15:05	22 IX, 21:00	23 IX, 02:48	22 IX, 08:40	22 IX, 14:23	22 IX, 20:07	23 IX, 02:03	22 IX, 07:47

Daty marcowe podane są w czasie CET (UTC+1), daty wrześniowe podane są w czasie CEST (UTC+2). Źródło danych: Fred Espenak^[4]

Zobacz też

Przypisy

↑ Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, aequĭnoctĭum. Perseus Digital Library. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).
↑ równonoc, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-11-25] .
↑ Obliczanie górowania Słońca nad horyzontem w różnych szerokościach geograficznych - zpe.gov.pl. Zintegrowana Platforma Edukacyjna. [dostęp 2025-11-24].
↑ Fred Espenak(inne języki): Solstices and Equinoxes: 2001 to 2100. [dostęp 2022-09-15].

Linki zewnętrzne

Day and Night World Map (dzień i noc – grafika i dane liczbowe)

[Charlton_T_Lewis_Charles-1] Charlton T. Lewis, Charles Short, A Latin Dictionary, aequĭnoctĭum. Perseus Digital Library. [dostęp 2025-11-25]. (ang.).

[PWN-2] równonoc, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-11-25] .

[Obliczanie_górowania_Słońca-3] Obliczanie górowania Słońca nad horyzontem w różnych szerokościach geograficznych - zpe.gov.pl. Zintegrowana Platforma Edukacyjna. [dostęp 2025-11-24].

[pixels-4] Fred Espenak(inne języki): Solstices and Equinoxes: 2001 to 2100. [dostęp 2022-09-15].

[1]

[2]

[3]

[4]