Rąty
54°15′07″N 18°09′33″E/54,251944 18,159167| wieś | |
| |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Liczba ludności (2011) |
567[2] |
| Strefa numeracyjna |
58 |
| Kod pocztowy |
83-311[3] |
| Tablice rejestracyjne |
GKA |
| SIMC |
0172586 |
Położenie na mapie gminy Somonino  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa pomorskiego  | |
Położenie na mapie powiatu kartuskiego  | |
| 54°15′07″N 18°09′33″E/54,251944 18,159167[1]
| |
Rąty, dodatkowa nazwa w języku kaszubskim Rątë[4], (niem. Ronti[5.1]) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Somonino[6][7], na turystycznym szlaku Wzgórz Szymbarskich i na północ od jeziora Rąty.
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa gdańskiego.
Integralne części wsi
[edytuj | edytuj kod]| SIMC | Nazwa | Rodzaj |
|---|---|---|
| 0172600 | Kolańska Huta | osada |
| 0172592 | Koszowatka | część wsi |
Historia miejscowości
[edytuj | edytuj kod]Dawna wieś rycerska. Pierwszy raz wzmiankowana w 1241 gdy książę Sambor II darował całą kasztelanię goręczyńską, łącznie z Rątami biskupowi kujawsko-pomorskiemu Michałowi. Biskup nie cieszył się jednak długo darowizną. Odebrał mu ją skonfliktowany z nim książę Świętopełk II Wielki. Po chwilowej utracie w 1252 r. kasztelania wróciła ostatecznie do Pomorza w r. 1282. Po przejęciu Pomorza Wschodniego przez Zakon Krzyżacki, od 1311 r. dobra rycerskie w wójtostwie tczewskim[8.1]. Po zwycięskiej wojnie Polski z Zakonem Krzyżackim, od roku 1466 w autonomicznej prowincji Prusy Królewskie, w roku 1569 włączonej bezpośrednio do Korony.
Właścicielami wsi w roku 1570 byli Marcin Rębowski i Piotr Pierzcha[9].
W roku 1772 w wyniku pierwszego rozbioru Polski w Królestwie Prus. Z końcem XVIII w majątek został rozparcelowany i nadany gburom w wieczystą dzierżawę. Od 1858 r. funkcjonowała we wsi szkoła ewangelicka, do której u schyłku XIX wieku uczęszczało 65 dzieci, kształconych przez jednego nauczyciela[8.2].
Na koniec 1892 r wieś miała 150 mieszkańców, z tej liczby 95 osób posługiwało się językiem niemieckim jako ojczystym, a 55 osób kaszubskim. Wszyscy Niemcy byli ewangelikami, a wśród Kaszubów było 43 katolików i 12 ewangelików[10].
Od 19 września 1906 r. do kwietnia 1907 r. w miejscowej szkole elementarnej odbył się strajk dzieci wyznania katolickiego przeciwko nauczaniu religii w języku niemieckim. Z uczestników strajku znane są nazwiska następujących dzieci: Ł., L., A. Letszkowscy, A., M., P. Plichtowie. Strajk był elementem znacznie większej akcji biernego oporu wobec pruskich władz szkolnych[11].
W roku 1910 miejscowość była podzielona narodowościowo praktycznie po połowie. Liczyła 199 mieszkańców, 100 Niemców i 99 Kaszubów[5.2].
Od roku 1920, na bazie postanowień Traktatu Wersalskiego w granicach Polski (z przerwą na lata II wojny światowej). W roku 1945, po klęsce III Rzeszy, ludność niemiecka, stanowiąca dotychczas znaczącą część mieszkańców wsi, została wysiedlona.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Strajki szkolne w Prusach Zachodnich (1906-1907)
- Goręczyno
- Kasparus – miejsce strajku szkolnego na Kociewiu
- Łosiowa Dolina
- Ostrzyce
- Sławki
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 114985.
- ↑ Wieś Rąty w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2017-02-11], liczba ludności na podstawie danych GUS.
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1075 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
- ↑ 26.02.2009, Uchwała Rady Gminy Somonino Nr XXIV/183/09. Numer przypisany dodatkowej nazwie miejscowości lub obiektu fizjograficznego w MSWiA NM/41-10
- ↑ Prussia (Kingdom) Statistisches Landesamt, Gemeindelexikon für die regierungsbezirke Allenstein, Danzig, Marienwerder, Posen, Bromberg und Oppeln: Auf grund der ergebnisse der volkszählung vom. 1. Dezember 1910 und anderer amtlicher quellen bearbeitet vom Königlich Preussischen Statistischen Landesamte, verlag des Königlichen Statistischen Landesamts, 1912 [dostęp 2025-06-20] (niem.).
- ↑ a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
- ↑ a b GUS. Rejestr TERYT
- ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX - wynik wyszukiwania - DIR [online], dir.icm.edu.pl [dostęp 2025-06-20].
- ↑ Breza Edward. Nazwy miejscowości powiatu kartuskiego. Kartuzy 2017. s.171
- ↑ Stefan Ramułt, Statystyka ludności kaszubskiej, Akademia Umiejȩtności, 1899, s. 93 [dostęp 2025-06-20].
- ↑ L. Burzyńska-Wentland, Strajki szkolne w Prusach Zachodnich w latach 1906−1907, Gdańsk 2009, s. 218.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Rąty, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 578.
| Wsie | |
|---|---|
| Osada | |
| Części wsi | |
| Kolonie wsi | |
| Osada wsi | |
| Osada leśna wsi | |
| Nieoficjalna osada leśna |
