Rabunek na Jasnej Górze (1909)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rabunek na Jasnej Górze w 1909 roku
Ilustracja
Zabudowa Jasnej Góry
Państwo  Królestwo Polskie
Miejscowość Częstochowa, Gubernia piotrkowska
Data 22/23 października 1909
Uczestnicy nieznani
Położenie na mapie Guberni Królestwa Polskiego (1904)
Mapa konturowa Guberni Królestwa Polskiego (1904), na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Rabunek na Jasnej Górze w 1909 roku”
Ziemia50°48′45″N 19°05′50″E/50,812500 19,097222
Postacie obrazu w koronach św. Piusa X

Rabunek na Jasnej Górze w 1909 roku (Kradzież koron klementyńskich[1]) – największa kradzież w historii częstochowskiego sanktuarium, dokonana nocą z 22 na 23 października 1909 r.; wstrząsnęła ówczesną polską opinią publiczną. Złodzieje dopuścili się profanacji obrazu Matki Bożej Częstochowskiej[2][3][4].

Rankiem 23 października 1909 roku jasnogórscy paulini odkryli świętokradcze obrabowanie ikony Czarnej Madonny. Pierwszy spostrzegł to dzwonnik Bolesław, który przed godziną 5:00 poszedł na chór[4][5]. Wyłamano złote korony Najświętszej Panienki oraz Dzieciątka Jezus, ofiarowane przez papieża Klemensa XI w 1717 roku. Zniknęła perłowa sukienka Matki Boskiej, oraz liczne kosztowności i wota umieszczone obok wizerunku. „Gazeta Częstochowska”, która w dodatku specjalnym informowała o wielkim świętokradztwie i szczegółach policyjnego dochodzenia, oszacowała straty na „miljon rubli”. Wiadomość wstrząsnęła Polakami mieszkającymi pod wszystkimi trzema zaborami. Na wszystkich ziemiach polskich w kościołach odprawiano msze za odzyskanie świętych kosztowności[3][5][6]. Świętokradztwo poruszyło nawet dwór w Petersburgu. Car Mikołaj II zamierzał ufundować korony dla obrazu, który stanowił świętość narodową Polaków, a zarazem miał cechy ikony (obraz jasnogórski, jako Częstochowska Ikona Matki Bożej, czczony jest również przez prawosławnych). Cara ubiegł jednak papież Pius X, który już na przełomie 1909 i 1910 r. ufundował Czarnej Madonnie tzw. diademy papieskie. Koronacja odbyła się 22 maja 1910 roku[6].

Intensywne śledztwo wykazało, że sprawca (sprawcy) musiał (musieli) mieć znakomite rozeznanie w topografii klasztoru, a dodatkowo bardzo dokładnie znał (znali) konstrukcję kaplicy[5]. Początkowo myślano, że rabuś lub rabusie dostali się po zostawionej w jednym z okien linie, później zaczęto przypuszczać, że wybrali jakąś inną drogę, a linę przywiązali dla niepoznaki[7][8]. Jedną z konsekwencji kradzieży było odwołanie ówczesnego przeora klasztoru jasnogórskich paulinów, ojca Euzebiusza Rejmana, któremu przedstawiono wiele zarzutów[5].

Skradzionych maryjnych klejnotów nigdy nie odnaleziono[9]. Do dziś nie udało się rozwikłać tajemnicy profanacyjnego rabunku[5]. W miarę upływu czasu utrwaliło się przekonanie, że kradzież stanowiła prowokację polityczną ówczesnych rosyjskich władz zaborczych. Jasna Góra wywierała bowiem znaczący wpływ na kształtowanie świadomości narodowej, stanowiąc poważną przeszkodę w rusyfikacji społeczeństwa polskiego. Należy dodać, że kosztowności z obrazu nie należały do najcenniejszych, jakie znajdowały się w zasięgu sprawców. Na polityczny kontekst kradzieży wskazywał też zamiar cara Mikołaja II, aby podarować własne korony dla obrazu[7].

Niektóre źródła przypisują sprawstwo paulinowi o. Damazemu Macochowi OSPPE, skazanemu w głośnym piotrkowskim procesie z 1912 roku o zabójstwo i kradzież pieniędzy na Jasnej Górze, którego rozgłosu na ówczesnych ziemiach polskich nie przyćmiła nawet tragedia Titanica. Prawdopodobnie o. Macoch był agentem tajnej policji carskiej – Ochrany[6][10]. Choć sam twierdził, że ukradł korony Czarnej Madonnie, to tego czynu nigdy mu nie udowodniono, a przypuszczenia oparto wyłącznie na politycznych poszlakach. Zmarł w więzieniu w Piotrkowie 6 września 1916 roku na gruźlicę[2][9]. Inne źródła przypisują sprawstwo Wincentemu Brockiemu, mentorowi znanego polskiego włamywacza i kasiarza „Szpicbródki[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Rocznica kradzieży koron klementyńskich (pol.). czestochowskie24.pl.
  2. a b Jaskinia zbrodni na Jasnej Górze. „Nowości Ilustrowane”. Nr 42, s. 1–4, 15–17, 1910-10-15 (pol.). 
  3. a b Rabunek na Jasnej Górze (pol.). skarbnicanarodowa.pl.
  4. a b Joanna Skiba: Jasna Góra. Największa kradzież w historii częstochowskiego sanktuarium (pol.). Gazeta Wyborcza, 27 lipca 2009.
  5. a b c d e 23 października 1909 r. Kradzież w Klasztorze Jasnogórskim (pol.). Interia.pl.
  6. a b c 110 lat od skandalu, który wstrząsnął Polską. Zakonnik okradł obraz Czarnej Madonny (pol.). Onet.pl, 24 października 2019.
  7. a b o. Stanisław Tomoń OSPPE: Ku 100-leciu koronacji Cudownego Obrazu Królowej Polski (pol.). W: Jasna Góra. Biuro prasowe [on-line]. jasnagora.com, 2010-01-03. [dostęp 2016-03-13].
  8. Świętokradztwo na Jasnej Górze. „Nowości Ilustrowane”. Nr 44, s. 1–3, 1909-10-30 (pol.). 
  9. a b Skandal na Jasnej Górze. Kradzież korony i sukni Matki Bożej Częstochowskiej (pol.). Do Rzeczy, 2021-10-24.
  10. o. Zachariasz Szczepan Jabłoński OSPPE: Jasna Góra pod zaborami (pol.). W: Konferencja Wyższych Przełożonych Zakonów Męskich w Polsce [on-line]. zyciezakonne.pl, 2012-01-20. [dostęp 2016-03-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-13)].
  11. Jak Stanisław został polskim królem kasiarzy (pol.). Onet.pl, 2013-07-16. [dostęp 2013-10-26].