Rachcin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rachcin
Rachcin
Państwo  Polska
Województwo kujawsko-pomorskie
Powiat lipnowski
Gmina Bobrowniki
Liczba ludności (2015) 357
Strefa numeracyjna 54
Kod pocztowy 87-617[1]
Tablice rejestracyjne CLI
SIMC 0858579
Położenie na mapie gminy Bobrowniki
Mapa lokalizacyjna gminy Bobrowniki
Rachcin
Rachcin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rachcin
Rachcin
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Rachcin
Rachcin
Położenie na mapie powiatu lipnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu lipnowskiego
Rachcin
Rachcin
Ziemia52°44′06″N 19°02′05″E/52,735000 19,034722
Strona internetowa miejscowości
Tablica pod krzyżem upamiętnia Kazimierza Ziemniewicza i pozostałych Druhów OSP Rachcin Żołnierzy Wojny Obronnej Polski 1939 r. Miejsce pamięci powstało w pobliżu placu po remizie, której budową kierował Ziemniewicz (zmarł w obozie śmierci Mauthausen).

Rachcinwieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie lipnowskim, w gminie Bobrowniki (chociaż podejmowano działania na rzecz powrotu Rachcina do Gminy Fabianki), 10 km na północny zachód od centrum Włocławka, 16 km od Lipna, 9 km od Bobrownik, 7 km od Fabianek.

Wieś Rachcin graniczy z gruntami wsi Stary Bógpomóż, Polichnowo, Brzustowa, Stara Rzeczna (sołectwo Brzustowa), Lisek, Łochocin, Cyprianka, Wilczeniec Fabiański, Stary Witoszyn, Winduga.

Sołectwo Rachcin obejmuje dwie wsie: Rachcin i Windugę. Przez Windugę sołectwo Rachcin graniczy z wsiami Nowy Witoszyn i Łęg oraz posiada dostęp do Wisły.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Rachcin[2][3]
SIMC Nazwa Rodzaj
0858585 Okrągła część wsi
0858591 Parcele Łochockie część wsi
0858600 Rachcinek część wsi

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Wieś Rachcin obejmuje powierzchnię 15 km², z czego aż 11 km² stanowią lasy, które w większości są własnością Skarbu Państwa. Na gruntach między szkołą podstawową i przystankiem PKS (przy fragmencie drogi Rachcin-Cyprianka zwanym „Olenderką”) znajdują się pokłady rudy darniowej. Na tych gruntach występują skrawki gleby klasy IVa i IV b. Pozostałe grunty to gleby klasy V i VI, które przeważają w tej okolicy.

Układ osadniczy wsi[edytuj | edytuj kod]

Według wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części wieś Rachcin składa się z następujących części (w nawiasie numery – identyfikatory miejscowości z krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju TERYT) i liczba mieszkańców (dane USC Bobrowniki z 30.06.2017 r.):

  • Rachcin – wieś (0858579) – 162 mieszk.,
  • Parcele Łochockie – część wsi Rachcin (0858591) – 65 mieszk.
  • Rachcinek – część wsi Rachcin (0858600) – 72 mieszk.,
  • Okrągła – część wsi Rachcin (0858585) – 47 mieszk.

17 września 2013 r. Rada Gminy Bobrowniki wystąpiła do Ministra Administracji i Cyfryzacji z wnioskiem o zniesienie urzędowych nazw miejscowości Rumunek (część wsi Rachcin) i Kelerka (część wsi Rachcin). Miejscowej ludności nie są znane te nazwy. Na obszarze sołectwa Rachcin występowały również nazwy Działy, Błotkowo, Kotowskie Rachcińskie, Jesionki.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady osadnictwa w Rachcinie znaleziono przy wschodniej części doliny zwanej miejscowo „parową”. Znajdował się tam punkt osadniczy kultury łużyckiej. Według Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Toruniu Delegatura we Włocławku nie ma obecnie możliwości ustalenia miejsca, w którym dokładnie utworzono wieś. Wiemy jedynie, że w Rachcinie i niektórych sąsiednich miejscowościach występowały różne stanowiska archeologiczne z okresu średniowiecznego.

Rachcin to stara osada nadana cystersom w 1236 roku przez komesa Boguszę Miecławica z rycerskiego rodu Doliwów, wojewodę na dworze księcia Konrada Mazowieckiego. Dokumentem poświadczającym nadanie komesa jest bulla papieża Innocentego IV z 22 czerwca 1244 r., która wymienia villa Raccino pośród posiadłości zniszczonego przez pogańskich Prusów opactwa cystersów w Szpetalu.

Po 1258 r. spadkobiercy Boguszy starali się o zwrot Rachcina.

Rachcin jest najstarszą osadą na terenie gminy Bobrowniki – starszą od gminnych Bobrownik, wzmiankowanych pod datą 1321. Według stanu z 1321 r. wieś podzielona była na dwie części: Radczyno/Rachczyno Jakubowe i Klasztorne. Należała wtedy do parafii szpetalskiej.

W 1564 r. Rachcin miał 2,5 łana gruntu i należał do Macieja Nasięgniewskiego. Z powierzchni i znalezisk archeologicznych wynika, że folwark istniał w sąsiedztwie dzisiejszej drogi Włocławek-Bobrowniki.

Polska mapa okolic Rachcina z połowy XIX wieku.jpg

W 2 poł. XIX w. do Rachcina zostali sprowadzeni uciekinierzy polityczni z Wielkopolski, którzy zbudowali zagrody na nowych siedliskach. Do nich należy zagroda, w której do dziś zachował się jedyny budynek zbudowany przez uciekinierów, tj. „Dom Uciekiniera”.

Po powstaniu styczniowym (1863-1864) prowadzono w Rachcinie tajne nauczanie, o którym wspomina kronika szkolna z 1938 roku: kiedy do wioski docierała władza rosyjska hasło trafiało najpierw do tajnej szkółki (...). Dzieci rozbiegały się po krzakach i parowach kryjąc drewniane tabliczki do pisania. Nauczyciel zajmował się jakąś pracą.

W 1919 r. utworzono szkołę powszechną, której pierwszym kierownikiem został Jan Byra. Murowany obiekt szkolny zbudowano w 1926 r. Od 1927 r. rozpoczęła swoją działalność OSP, która posiadany sprzęt strażacki gromadziła w szkole. Od 1928 r. OSP posiadała dzwon alarmowy, a w 1932 r., po pożarze majątku hr. Aleksandrowicza, pozyskano dla niej ręczną pompę. W latach 1937–1938 zbudowano murowaną remizę strażacką. Wcześniej – w 1935 roku – przy straży zorganizowano orkiestrę.

Mnich z 1930 r. do regulowania przepływu wody – pozostałość po nieistniejących już stawach między dzisiejszą szkołą a starym pierścieniem zabudowy wsi

Podczas II wojny światowej ta położona na uboczu wieś nie była miejscem walk. Jednak w szeregach Wojska Polskiego we wrześniu 1939 r. walczyli również mieszkańcy Rachcina i tutejsi strażacy, spośród których trzech nie przeżyło wojny i okupacji. Fakt ten upamiętnia tablica pod krzyżem przydrożnym stojącym w sąsiedztwie placu po przedwojennej murowanej i nieistniejącej już remizie OSP. Położenie na uboczu nie ustrzegło oczywiście tutejszej społeczności przed najeźdźcą. Skutkiem wszczętej przez Niemcy hitlerowskie wojny było zamknięcie szkoły na czas okupacji, a przede wszystkim utrata elit (śmierć założyciela straży Kazimierza Ziemniewicza, opuszczenie przez Jerzego Aleksandrowicza majątku Okrągła). Gospodarstwa z murowanymi budynkami wyznaczono do przejęcia niemieckim rodzinom.

Z dokumentów Gminnej Rady Narodowej Gminy Szpetal wynika, że w 1950 r. na terenie gm. Szpetal istniało 7 szkół powszechnych. Spośród nich własnego lokum nie posiadały tylko szkoły w Rachcinie i Łęgu, ponieważ do ich kosztów utrzymania dochodziła opłata za komorne.

W „Wykazie podziału gminy Szpetal na obwody i rejony spisowe” z 1950 r. gromada Rachcin obejmowała Rachcin wieś, Rachcinek kol, Okrągła, Działy kol. Mieszkało tu łącznie 210 osób.

W 1969 r. rozpoczęto budowę nowej remizy strażackiej z obszerną salą, zapleczem kuchennym i garażem, którą zakończono w 1973 r. W 1977, z okazji 50. rocznicy powstania, OSP otrzymała nowy sztandar. Pierwszy samochód bojowy Żuk (wyprodukowany w 1984 r.) został jednostce przydzielony w 1985 roku. W 2006 remiza spłonęła – po obiekcie pozostał tylko garaż i syrena elektryczna. 21 grudnia 2010 r. zakończono budowę nowej remizy, obejmującej salę o pow. 198 m², zaplecze kuchenne i sanitarne, kotłownię, garaż i poddasze użytkowe[4].

Od średniowiecza wieś należała do parafii Szpetal, przeniesionej do Szpetala Górnego ze Szpetala Dolnego w czasach Księstwa Warszawskiego. W 1818 r. Rachcin został przyłączony do parafii w Chełmicy. Macierzystą gminą dla Rachcina pozostaje Gmina Szpetal z władzami mającymi siedzibę w Fabiankach. W wyniku zniesienia gmin jesienią 1954 r. wprowadzony został podział na mniejsze jednostki zwane gromadami. Rachcin znalazł się wtedy w granicach Gromady Witoszyn Stary. Wraz z likwidacją tej gromady w 1959 r. został przyłączony do Gromady Fabianki. Po przywróceniu gmin z dniem 1 stycznia 1973 r. Rachcin został przyłączony do Gminy Szpetal Górny, która w 1979 r. została przekształcona w Gminę Fabianki. Wraz z odtworzeniem w 1982 r. nieistniejącej od 1976 r. Gminy Bobrowniki nastąpiło włączenie Rachcina w jej granice.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.

Zabytki i miejsce pamięci narodowej[edytuj | edytuj kod]

W miejscowości znajdują się następujące zabytki:

  • Szkoła Powszechna – murowany budynek z 1926 r. objęty ścisłą ochroną konserwatorską,
  • Dom Uciekiniera – drewniany dom zbudowany w 1865 r. przez uciekiniera politycznego z Wielkopolski (uczestnika Wiosny Ludów w Wielkopolsce). W zagrodzie Domu znajduje się drewniana stodoła z początków XX w. (stodoła na zjeździe), w której Władysław i Antonina Krazińscy mimo niemieckiego terroru II wojny światowej ukrywali z narażeniem życia książki należące do biblioteki Szkoły Powszechnej w Rachcinie.
  • Zespół dworski: dwór (ok. 1920 r., przebudowany w latach 70. XX w.) i park (pocz.XX w.) – pozostałość majątku Okrągła. Wpisany do Rejestru Zabytków pod numerem 325/A z 5.11.1993.
  • Krzyż Druhów – Żołnierzy Polskich 1939 r.: krzyż z żelaza postawiony w miejscu wcześniejszych w formie sprzed 1939 r. z tablicą zawierającą napis: „DRUHOM OSP RACHCIN / ŻOŁNIERZOM WOJNY OBRONNEJ POLSKI 1939 R. / Kazimierz Ziemniewicz – Naczelnik – zm. 9.03.1941 r. w obozie Mauthausen / Czesław Misterski – Strażak – zm. 17.09.1939 r. broniąc Warszawy / Józef Mizak – Strażak – poległ walcząc z najeźdźcą / W 75. rocznicę aresztowania Kazimierza Ziemniewicza / kładą w sąsiedztwie placu po remizie, której budową kierował  / Rachcin, 18 października 2014 r. / Druhowie, Organizacje, Mieszkańcy”

Organizacje społeczne i instytucje[edytuj | edytuj kod]

  • Budynek Szkoły Podstawowej i Punktu Przedszkolnego w Rachcinie
    Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Rachcin – organizacja pozarządowa wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego 19 lipca 2007 r. Pierwsza organizacja pozarządowa w powiecie lipnowskim, która 11 grudnia 2008 r. otrzymała nagrodę Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego w konkursie „Rodzynki z pozarządówki” na najlepsze inicjatywy realizowane przez organizacje pozarządowe za utworzenie niepublicznej Szkoły Podstawowej w Rachcinie w miejsce placówki zlikwidowanej przez Radę Gminy Bobrowniki. Największymi sukcesami małej szkółki były bardzo dobre wyniki egzaminów szóstoklasisty, zawsze w pierwszej dziesiątce wszystkich 31 szkół podstawowych w powiecie lipnowskim. Po likwidacji szkoły z datą 31.08.2017 r. ponad stuletnią tradycję placówki oświaty i wychowania w Rachcinie kontynuować będzie rozwojowy Punkt Przedszkolny.
  • Punkt Przedszkolny w Rachcinie – placówka, której organem prowadzącym jest Stowarzyszenie Rozwoju Sołectwa Rachcin. 19 marca 2009 r. działalność Stowarzyszenia Rozwoju Sołectwa Rachcin w zakresie alternatywnych form edukacji przedszkolnej została zaprezentowana w trakcie obrad sejmowej Podkomisji stałej ds. jakości kształcenia i wychowania jako przykład dobrych praktyk. Po zakończeniu obrad delegacja z Rachcina spotkała się z ministrem edukacji narodowej Katarzyną Hall. Punkt dysponuje podstawową infrastrukturą, w tym placem zabaw.
  • Budynek Remizy, w której OSP Rachcin prowadzi ogólnodostępną świetlicę
    Ochotnicza Straż Pożarna w Rachcinie – istniejąca od 1927 r. to jednostka typu S z pojazdem gaśniczym GLM 16 oraz remizą odbudowaną i rozbudowaną w 2010 r. Jest pierwszą jednostką ochrony przeciwpożarowej w powiecie lipnowskim, która samodzielnie pozyskiwała środki unijne na wyposażenie ogólnodostępnej świetlicy – dziś miejsca integracji społeczności lokalnej. OSP Rachcin to jedna z dwóch OSP w Gminie Bobrowniki, dzięki czemu spełniony jest warunek do istnienia Zarządu Oddziału Gminnego Związku OSP w Bobrownikach. Najważniejszymi pracami społecznymi wykonanymi przez druhów OSP Rachcin jest termoizolacja stropu zachowanej części remizy i udział w odgruzowaniu terenu na potrzeby odbudowy (2008-2010) jak i prace po odbudowie remizy: wybrukowanie terenu przed obiektem na powierzchni 200 m kw. (2016 r.), wybetonowanie oraz osadzenie na długości 140 m ogrodzenia z siatki wraz ze wstawieniem bram (2014 r.).
  • Koło Kobiet Rachcin / KGW Rachcin – organizacja kobiet kontynuujących tradycje Koła Gospodyń Wiejskich w Rachcinie, które posiadało własną wypożyczalnię i Klub Rolnika na gruncie po pierwszej remizie strażackiej. Animatorką tej inicjatywy była niezapomniana Helena Wilmańska. Koło Gospodyń przestało istnieć po 1990 r. Dzisiejsze Koło Kobiet łączy tradycję z nowoczesnością organizując kursy nowoczesnego gotowania, spotkania integracyjne oraz rekreację i wypoczynek (zumba, fitness). Kobiety przez lata nie były zrzeszone w koło, ale przyczyniały się do sukcesów Rachcina (dobry stan wnętrza odbudowanej remizy, wciąż działająca w Rachcinie placówka oświaty i wychowania). Wieńce dożynkowe z Rachcina rokrocznie widziane są na dożynkach, z których wracały z laurami w 2006 r. (I miejsce w dożynkach powiatowych) i w 2017 r. (II miejsce wieńca Koła Kobiet Rachcin w dożynkach powiatowych); poza tym przeglądy kulinarne (I miejsce w I Przeglądzie Smaków Kujaw i ziemi dobrzyńskiej w kategoriach „Danie Główne” i „Najbardziej efektowne stoisko” pod patronatem wójta gminy Lipno w ramach KSOW 29.09.2018 r.). Podczas Festiwalu smaku zorganizowanego w Lipnie latem 2018 r. przez Team Roberta Sowy znanego z ogólnopolskiego programu TVN 24 Koło Kobiet Rachcin zajęło III miejsce w kategorii „Danie główne” za „uda z gęsi faszerowane gruszką i brzoskwinią”.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  3. GUS. Rejestr TERYT
  4. Strona internetowa Ochotnicza Straż Pożarna w Rachcinie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kronika szkolna (rękopis z 1938 r.)[niewiarygodne źródło?][niepublikowane źródło].
  • Nowacki J., Opactwo św. Gotarda w Szpetalu pod Włocławkiem Zakonu Cysterskiego (ok. 1228 – 1285 – 1358), Gniezno 1934, s. 66, 91, 92, 98, 122, 129.
  • Szacherska S. M., Opactwo cysterskie w Szpetalu a misja pruska, Polska Akademia Nauk. Instytut Historii, s. 56-117.
  • Kraszewska E., Rachcin-Zabytkowa chałupa nr 9, Biuletyn Przewodnicki ZW PTTK Włocławek, nr 37: 1986, s. 15-16.
  • Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Województwo włocławskie, 46, Warszawa 1993, s. 13.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]