Rad (pierwiastek)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia słowa „rad”.
Rad
frans ← rad → aktyn
Wygląd
srebrzystobiały
próbka izotopu Ra-226
próbka izotopu Ra-226
Widmo emisyjne radu
Widmo emisyjne radu
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a. rad, Ra, 88
(łac. radium)
Grupa, okres, blok 2, 7, s
Stopień utlenienia II
Właściwości metaliczne metal ziem alkalicznych
Właściwości tlenków silnie zasadowe
Masa atomowa 226 u
Stan skupienia stały
Gęstość 5000 kg/m³[1]
Temperatura topnienia 696 °C[1]
Numer CAS 7440-14-4
PubChem 6328144[2]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Rad (Ra, łac. radium) – pierwiastek chemiczny z grupy metali ziem alkalicznych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa radius oznaczającego promień.

Charakterystyka[edytuj]

W formie czystej rad jest srebrzystym, lśniącym i miękkim metalem. Posiada silne własności promieniotwórcze. Jego własności chemiczne są zbliżone do baru. Reaguje stosunkowo powoli z tlenem atmosferycznym tworząc tlenek RaO i dość gwałtownie z wodą tworząc wodorotlenek Ra(OH)
2
[5].

Kationy Ra2+
należą do IV grupy analitycznej[6]. Sole radu barwią płomień na kolor karmazynowy.

Występowanie[edytuj]

Rad występuje naturalnie w rudach uranu, w formie tlenku RaO i wodorotlenku Ra(OH)
2
. W skorupie ziemskiej występuje w ilości ok. 6×10−7 ppm.

Izotopy i radioaktywność[edytuj]

Rad posiada 33 izotopy. Wszystkie jego izotopy są niestabilne. Najtrwalszy z nich jest izotop 226, który ma czas połowicznego rozpadu 1599 lat[3]. 226
Ra
rozpada się trojako; energia promieniowania promieniowania α, β i γ wynosi odpowiednio 4,8, 0,0036 i 0,0067 MeV[7].

Izotopy radu występujące w szeregu promieniotwórczym aktynu i toru noszą nazwy zwyczajowe:

  • 223
    Ra
    : aktyn X, AcX (powstaje z 227
    Ac
    po rozpadzie α i β; szereg uranowo-aktynowy);
  • 224
    Ra
    : tor X, ThX (powstaje z 228
    Th
    po rozpadzie α; szereg torowy);
  • 228
    Ra
    : mezotor I, MsThI lub MsTh
    1
    (powstaje z 232
    Th
    po rozpadzie α; szereg torowy)[8].

Odkrycie[edytuj]

Rad został odkryty przez Marię Skłodowską-Curie i jej męża Piotra Curie w tym samym roku co polon. Jako datę tego odkrycia, zgodnie z zeszytem laboratoryjnym Marii, przyjmuje się rok 1898.

Zastosowanie[edytuj]

Najważniejsze związki radu to sole Ra2+
(chlorek i węglan) które były używane w terapii nowotworowej i do produkcji farb luminescencyjnych. Obecnie rad nie jest już stosowany, ze względu na dużą radioaktywność, powodującą białaczkę u osób uczestniczących w produkcji soli radu.

Znaczenie biologiczne[edytuj]

Rad pośrednio zwiększa szybkość mutagenezy organizmów, szczególnie żyjących w jaskiniach[potrzebny przypis]. Średnia zawartość radu w organizmie człowieka o wadze 70 kg wynosi 3,1×10−11 g[9]. Działanie mutacyjne radu w środowisku jaskiniowym spotęgowane jest przez radon, który powstaje z radu i przenika do izolowanej atmosfery jaskini. Obecność radu w dzisiejszym środowisku naturalnym człowieka jest związana m.in. z kopalinami wchodzącymi w skład betonu. Rad dostający się do organizmu drogą oddechową jest 10 razy bardziej kancerogenny niż spożyty[7].

Przypisy

  1. a b Haynes 2014 ↓, s. 4-84.
  2. Rad (pierwiastek) – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  3. a b c d e Haynes 2014 ↓, s. 11-150.
  4. Haynes 2014 ↓, s. 11-151.
  5. The Radiochemistry of Radium. Los Alamos National Laboratory. [dostęp 2012-05-01].
  6. Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. Cz. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 8301134992.
  7. a b EVS Human Health Fact Sheet. Argonne National Laboratory, 2005-08.
  8. Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. PWN, s. 402, 614–615.
  9. Haynes 2014 ↓, s. 7-51.

Bibliografia[edytuj]