Radawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Radawa
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2011) 382[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-523
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612588
Położenie na mapie gminy Wiązownica
Mapa lokalizacyjna gminy Wiązownica
Radawa
Radawa
Położenie na mapie powiatu jarosławskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu jarosławskiego
Radawa
Radawa
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Radawa
Radawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radawa
Radawa
Ziemia50°07′58″N 22°46′04″E/50,132778 22,767778

Radawawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica[3][4].

Wieś należąca do miasta Jarosławia[5] położona była na przełomie XVI i XVII wieku w powiecie przemyskim ziemi przemyskiej województwa ruskiego[6]. Do 1954 roku istniała gmina Radawa. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Radawa to miejscowość wypoczynkowa w województwie podkarpackim, bajecznie położona w świerkowych i sosnowych lasach. Panujący swoisty mikroklimat, przepływająca rzeka Lubaczówka oraz zalew rzeczny z ośrodkiem rekreacyjnym tworzą dogodne warunki wypoczynkowe. Radawa jest odwiedzana przez liczne rzesze turystów, kuracjuszy, wczasowiczów, a przede wszystkim mieszkańców pobliskiego Jarosławia jak i innych okolicznych miast, z których wielu posiada w Radawie domki letniskowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Radawa wymieniana była w dokumencie królowej Jadwigi z 1387 r. w sprawie nadania miejscowości na rzecz Jana z Tarnowa. Dawniej nosiła nazwę Rudawa, ponieważ była ośrodkiem produkcji żelaza, które wytapiano już w średniowieczu z miejscowej rudy darniowej. Miejscowa kuźnica wymieniana była w XVII w. jako „oficina metallica”.

Radawa jest wzmiankowana w regestrach poborowych, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej, w 1515[7] i 1589[8] roku.

W XVI w. Anna Alojza Chodkiewicz, żona hetmana Karola Chodkiewicza, darowała wieś zakonowi Jezuitów w Jarosławiu. Spory z nimi toczyła rodzina Lubomirskich o włączenie Radawy, jak też pobliskiej Cetuli, do swoich włości. Tędy przeszły w 1657 r. wojska Jerzego Rakoczego. Po likwidacji klasztoru zakonu Jezuitów w 1777 r., Radawę nabył hr. Wilhelm Siemieński. I pozostała własnością tej rodziny do 1914 r., a potem nabyli ją Czartoryscy z Pełkiń. Przez Radawę w 1809 r. przechodziły oddziały napoleońskie[9]. W 1624 roku Radawa była zniszczona przez najazd Tatarów[a]. W 1674 roku Radawa z Cetulą posiadały 52 domy[10][b].

W 1898 roku wybrano zwierzchność gminną, której naczelnikiem został Aleksy Buszko[11].

Wieś znacznie ucierpiała podczas walk nad Lubaczówką w lecie 1915 r. Pamiątką po tych wydarzeniach jest kwatera żołnierska na miejscowym cmentarzu. Ponownych zniszczeń Rudawa doznała w okresie II wojny światowej i walk z UPA.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew Greckokatolicka.

Cerkiew w Radawie powstała na jakiś czas przed 1515 rokiem[7][c]. W późniejszym czasie parochia została zlikwidowana, a cerkiew stała się filią parochii w Cetuli[d]. Ostatnia cerkiew drewniana pw. św. Michała Archanioła, została zbudowana w 1860 roku. Po wysiedleniu grekokatolików, cerkiew w latach 1948-1949 została rozebrana[12].

Kościół Rzymskokatolicki.

W 1594 roku została poświęcona drewniana kaplica, w której duszpasterstwo misyjne objęli Jezuici z Jarosławia. Prawdopodobnie w latach 1593-1594 przybył do Radawy ks. Piotr Skarga, wówczas chwilowo przebywający w Jarosławiu. Do kaplicy należały: Radawa, Zaradawa, Mołodycz, Cetula i Piwoda. Po kasacie Jezuitów, przez rząd austriacki, kaplicę przejęli Franciszkanie-Reformaci z Jarosławia i została powołana parafia Radawa. W 1902 roku do parafii należały: Radawa, Zaradawa, Mołodycz, Czerce, Czerwona Wola (część), Surmaczówka i Zapałów. Podczas I wojny światowej w 18/19 maja 1915 roku kościół i Radawa podczas przebiegu frontu zostały spalone. Nowy kościół zbudowano w 1927 roku. Proboszczami w Radawie byli: ks. Józef Wojnar, ks. Tomasz Teleka (1880-1906), ks. Jan Jamróz, ks. Henryk Domino (1922-1935), ks. Jan Kosior, ks. Józef Miś, ks. Kazimierz Kret, ks. Eugeniusz Raczkowski, ks. Antoni Grzyś (1961-1992).

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa w Radawie są datowane na pocz. XIX wieku, gdy powstała szkoła parafialna, a jej pierwszymi nauczycielami według Schematyzmów Diecezji Przemyskiej byli: ks. Fruktousos Bochenkiewicz (1824-1830)[13] i ks. Ignacy Zieliński (1830-1932)[14], następnie w latach 1832-1840 posada nauczycielska była nieobsadzona (vacat)[15].

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmach Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycielami. W latach 1871-1873 była to szkoła trywialna[16], a w latach 1873-1874 parafialna[17] (posada nauczycielska nieobsadzona). W latach 1874-1892 była to szkoła filialna, a od 1892 roku szkoła 1-klasowa. Szkoły wiejskie były tylko męskie, a od 1890 roku były to szkoły mieszane (koedukacyjne). Od 1911 roku szkoła posiadała po dwoje nauczycieli: kierujący i pomocnik. Pomocnicami byli: Helena Markowicz (1911-1912)[18] i Leontyna Dublanica (1912-1914).

Nauczyciele kierujący.
1875-1879. Leon Lewicki[19].
1879-1887. Antonina Zawadzka[20].
1887-1888. Antoni Gryziecki[21].
1888-1890. Józef Osada[22].
1890-1891. Tytus Teodosiewicz[23].
1891-1892. Stanisława Sym[24].
1892-1893. Aniela Sym[25].
1893-1894. posada opróżniona.
1894-1896. Józef Osada.
1896-1902. Franciszek Kawalec[26].
1902-1904. Jan Jakubiec[27].
1904-1905. posada opróżniona.
1905-1906. Florian Maczuga.
1906-1907. Kazimierz Dziurkiewicz.
1907-1914. Bronisława Horodecka[28].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W rejestrach poborowych ziemi przemyskiej, z 1628 roku, jest wzmianka że, Radawa posiadała 6 łanów gruntów rolnych i młyn o jednym kamieniu, a także była cerkiew (pop de sinagoga).
  2. W rejestrze podymnego ziemi przemyskiej z 1674 roku zapisano: Radawa et Cetula: a personis subditorum utriusque sexus n[umer]o quinquaginta duo in summa [fl] .......52/0. W 1674 roku jest brak wzmianki o cerkwi.
  3. W regestrach poborowych poborcy podatkowi ziemi przemyskiej, zapisywali stan majątku opodatkowanego, również zapisali obiekty cerkiewne (pop). Dlatego jest pewne, że w 1515 roku już od jakiegoś czasu, istniała parochia z cerkwią i popem.
  4. W rejestrze poborowym ziemi przemyskiej z 1651 roku cerkiew w Radawie nadal była prawosławna, a w roku 1658 jest brak wzmianki o cerkwi, co znaczy, że z powodu konfliktu prawosławno-unickiego parochia uległa likwidacji, a cerkiew została włączona do parochii w Cetuli.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Portal polskawliczbach.pl
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-13].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Aleksander Jabłonowski, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 7. Ziemie ruskie. Ruś Czerwona. Cz. 1, Warszawa 1901, s. 4.
  6. Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie , [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 2.
  7. a b Radawa na stronie Regestru Poborowego 1515
  8. Radawa na stronie Regestru Poborowego 1589
  9. Historia Radawy
  10. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 143)
  11. Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 [Dostęp 2017-05-25]
  12. Apokryf Ruski/Radawa
  13. Status Scholarum Nationalium in dioecesi premisliensis r. l. pro Anno 1824 (Dostęp 2017-05-25]
  14. Status Scholarum Nationalium dioecesis premisliensis r. l. prp Anno 1831 [Dostęp 2017-05-25]
  15. Status Scholarum Nationalium dioecesis premisliensis r. l. pro Anno 1833 [Dostęp 2017-05-25]
  16. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1872 (str. 389) [Dostęp 2017-05-29]
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1874 (str. 424) [Dostęp 2017-05-29]
  18. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (str. 685) [Dostęp 2017-05-29]
  19. Szematyzm Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1876 (str. 431) [Dostęp 2017-05-29]
  20. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1880 (str. 398) [Dostęp 2017-05-29]
  21. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1888 (str. 385) [Dostęp 2017-05-29]
  22. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1889 (str. 436) [Dostęp 2017-05-26]
  23. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1891 (str. 436) [Dostęp 2017-05-29]
  24. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1902 [Dostęp 2017-05-26]
  25. Szematyzm Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1893 [Dostęp 2017-05-26]
  26. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1897 (str. 453) [Dostęp 2017-05-26]
  27. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1903(str. 565) [Dostęp 2017-05-26]
  28. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914 (str. 760) [Dostęp 2017-05-29]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]