Radawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 50°7′58″N 22°46′4″E
- błąd 39 m
WD 50°8'N, 22°46'E, 50°10'N, 22°42'E
- błąd 2326 m
Odległość 106 m
Radawa
wieś
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat jarosławski
Gmina Wiązownica
Liczba ludności (2011) 382[1][2]
Strefa numeracyjna 16
Kod pocztowy 37-523
Tablice rejestracyjne RJA
SIMC 0612588
Położenie na mapie gminy Wiązownica
Mapa konturowa gminy Wiązownica, w centrum znajduje się punkt z opisem „Radawa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Radawa”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Radawa”
Położenie na mapie powiatu jarosławskiego
Mapa konturowa powiatu jarosławskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Radawa”
Ziemia50°07′58″N 22°46′04″E/50,132778 22,767778
Strona internetowa

Radawawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica[3][4].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Wieś należąca do miasta Jarosławia[5] położona była na przełomie XVI i XVII wieku w powiecie przemyskim ziemi przemyskiej województwa ruskiego[6]. Do 1954 roku istniała gmina Radawa.

Radawa to miejscowość wypoczynkowa w województwie podkarpackim, bajecznie położona w świerkowych i sosnowych lasach. Panujący swoisty mikroklimat, przepływająca rzeka Lubaczówka oraz zalew rzeczny z ośrodkiem rekreacyjnym tworzą dogodne warunki wypoczynkowe. Radawa jest odwiedzana przez liczne rzesze turystów, kuracjuszy, wczasowiczów, a przede wszystkim mieszkańców pobliskiego Jarosławia jak i innych okolicznych miast, z których wielu posiada w Radawie domki letniskowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Radawa wymieniana była w dokumencie królowej Jadwigi z 1387 r. w sprawie nadania miejscowości na rzecz Jana z Tarnowa. Dawniej nosiła nazwę Rudawa, ponieważ była ośrodkiem produkcji żelaza, które wytapiano już w średniowieczu z miejscowej rudy darniowej. Miejscowa kuźnica wymieniana była w XVII w. jako „oficina metallica”.

Radawa jest wzmiankowana w regestrach poborowych, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej, w 1515[7] i 1589[8] roku.

W XVI w. Anna Alojza Chodkiewicz, żona hetmana Karola Chodkiewicza, darowała wieś zakonowi Jezuitów w Jarosławiu. Spory z nimi toczyła rodzina Lubomirskich o włączenie Radawy, jak też pobliskiej Cetuli, do swoich włości. Tędy przeszły w 1657 roku wojska Jerzego Rakoczego. Po likwidacji klasztoru zakonu Jezuitów w 1777 roku, Radawę nabył hr. Wilhelm Siemieński, która pozostała własnością tej rodziny do 1914 roku, a potem nabyli ją Czartoryscy z Pełkiń. Przez Radawę w 1809 roku przechodziły oddziały napoleońskie[9]. W 1624 roku Radawa była zniszczona przez najazd Tatarów[a]. W 1674 roku Radawa z Cetulą posiadały 52 domy[10][b].

W 1898 roku wybrano zwierzchność gminną, której naczelnikiem został Aleksy Buszko[11].

Wieś znacznie ucierpiała podczas walk nad Lubaczówką w lecie 1915 roku. Pamiątką po tych wydarzeniach jest kwatera żołnierska na miejscowym cmentarzu. Ponownych zniszczeń Radawa doznała w okresie II wojny światowej i walk z UPA.

Kościół[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew Greckokatolicka[edytuj | edytuj kod]

Cerkiew w Radawie powstała na jakiś czas przed 1515 rokiem[7][c]. W późniejszym czasie parochia została zlikwidowana, a cerkiew stała się filią parochii w Cetuli[d]. Ostatnia cerkiew drewniana pw. św. Michała Archanioła, została zbudowana w 1860 roku. Po wysiedleniu grekokatolików, cerkiew w latach 1948–1949 została rozebrana[12].

Kościół Rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Parafia św. Anny w Radawie.

W 1594 roku została poświęcona drewniana kaplica, w której duszpasterstwo misyjne objęli Jezuici z Jarosławia. Prawdopodobnie w latach 1593–1594 przybył do Radawy ks. Piotr Skarga, wówczas chwilowo przebywający w Jarosławiu. Po kasacie Jezuitów, przez rząd austriacki, kaplicę przejęli Franciszkanie-Reformaci z Jarosławia i została powołana parafia Radawa. Podczas I wojny światowej w 18/19 maja 1915 roku kościół i Radawa podczas przebiegu frontu zostały spalone. Nowy kościół zbudowano w 1927 roku.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Początki szkolnictwa w Radawie są datowane na pocz. XIX wieku, gdy powstała szkoła parafialna, a jej pierwszymi nauczycielami według Schematyzmów Diecezji Przemyskiej byli: ks. Fruktousos Bochenkiewicz (1824-1830)[13] i ks. Ignacy Zieliński (1830–1932)[14], następnie w latach 1832–1840 posada nauczycielska była nieobsadzona (vacat)[15].

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii szkolnictwa w Galicji, są austriackie Szematyzmach Galicji i Lodomerii, które podają wykaz szkół ludowych, wraz z nazwiskami ich nauczycielami. W latach 1871–1873 była to szkoła trywialna[16], a w latach 1873–1874 parafialna[17] (posada nauczycielska nieobsadzona). W latach 1874–1892 była to szkoła filialna, a od 1892 roku szkoła 1-klasowa. Szkoły wiejskie były tylko męskie, a od 1890 roku były to szkoły mieszane (koedukacyjne). Od 1911 roku szkoła posiadała nauczycieli pomocniczych, którymi byli: Helena Markowicz (1911–1912)[18] i Leontyna Dublanica (1912–1914?).

Kierownicy szkoły.
1875–1879. Leon Lewicki[19].
1879–1887. Antonina Zawadzka[20].
1887–1888. Antoni Gryziecki[21].
1888–1890. Józef Osada[22].
1890–1891. Tytus Teodosiewicz[23].
1891–1892. Stanisława Sym[24].
1892–1893. Aniela Sym[25].
1893–1894. posada opróżniona.
1894–1896. Józef Osada.
1896–1902. Franciszek Kawalec[26].
1902–1904. Jan Jakubiec[27].
1904–1905. posada opróżniona.
1905–1906. Florian Maczuga.
1906–1907. Kazimierz Dziurkiewicz.
1907–1914(?). Bronisława Horodecka[28].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. W rejestrach poborowych ziemi przemyskiej, z 1628 roku, jest wzmianka że, Radawa posiadała 6 łanów gruntów rolnych i młyn o jednym kamieniu, a także była cerkiew (pop de sinagoga).
  2. W rejestrze podymnego ziemi przemyskiej z 1674 roku zapisano: Radawa et Cetula: a personis subditorum utriusque sexus n[umer]o quinquaginta duo in summa [fl] .......52/0. W 1674 roku jest brak wzmianki o cerkwi.
  3. W regestrach poborowych poborcy podatkowi ziemi przemyskiej, zapisywali stan majątku opodatkowanego, również zapisali obiekty cerkiewne (pop). Dlatego jest pewne, że w 1515 roku już od jakiegoś czasu, istniała parochia z cerkwią i popem.
  4. W rejestrze poborowym ziemi przemyskiej z 1651 roku cerkiew w Radawie nadal była prawosławna, a w roku 1658 jest brak wzmianki o cerkwi, co znaczy, że z powodu konfliktu prawosławno-unickiego parochia uległa likwidacji, a cerkiew została włączona do parochii w Cetuli.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wieś Radawa w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2018-03-13] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2018-03-13].
  3. GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Aleksander Jabłonowski, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 7. Ziemie ruskie. Ruś Czerwona. Cz. 1, Warszawa 1901, s. 4.
  6. Atlas historyczny Rzeczypospolitej Polskiej wydany z zasiłkiem Akademii Umiejętności w Krakowie , [T. 1] , Epoka przełomu z wieku XVI-ego na XVII-sty. Dział II-gi. "Ziemie Ruskie" Rzeczypospolitej, Dział opracowany przez Aleksandra Jabłonowskiego [...], k. 2.
  7. a b Radawa na stronie Regestru Poborowego 1515
  8. Radawa na stronie Regestru Poborowego 1589
  9. Historia Radawy. [dostęp 2017-03-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-13)].
  10. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ​ISBN 83-87288-55-1​ (str. 143)
  11. Skorowidz Powiatu Jarosławskiego na rok 1902 [dostęp 2017-05-25]
  12. Apokryf Ruski/Radawa
  13. Status Scholarum Nationalium in dioecesi premisliensis r. l. pro Anno 1824 [dostęp 2017-05-25]
  14. Status Scholarum Nationalium dioecesis premisliensis r. l. prp Anno 1831 [dostęp 2017-05-25]
  15. Status Scholarum Nationalium dioecesis premisliensis r. l. pro Anno 1833 [dostęp 2017-05-25]
  16. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1872 (s. 389) [dostęp 2017-05-29]
  17. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1874 (s. 424) [dostęp 2017-05-29]
  18. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1912 (s. 685) [dostęp 2017-05-29]
  19. Szematyzm Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1876 (s. 431) [dostęp 2017-05-29]
  20. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1880 (s. 398) [dostęp 2017-05-29]
  21. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1888 (s. 385) [dostęp 2017-05-29]
  22. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1889 (s. 436) [dostęp 2017-05-26]
  23. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1891 (s. 436) [dostęp 2017-05-29]
  24. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1902 [dostęp 2017-05-26]
  25. Szematyzm Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1893 [dostęp 2017-05-26]
  26. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1897 (s. 453) [dostęp 2017-05-26]
  27. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1903(s. 565) [dostęp 2017-05-26]
  28. Szematyzm Królestwa Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim na rok 1914 (s. 760) [dostęp 2017-05-29]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]