Radiostacja im. Tadeusza Kościuszki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Radiostacja im. Tadeusza Kościuszki, Radiostacja Kościuszko – działająca II wojny światowej od sierpnia 1941 do 22 sierpnia 1944[1] propagandowa polskojęzyczna rozgłośnia radiowa podlegająca Międzynarodówce Komunistycznej (Kominternowi), a następnie od 1943 Wydziałowi Informacji Międzynarodowej KC WKP (b), nadająca z Moskwy od sierpnia 1941 do 22 sierpnia 1944. Kierownikiem rozgłośni była Zofia Dzierżyńska. Rozgłośnia pozorowała nadawanie z terytorium okupowanej Polski[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po ataku Niemiec na ZSRR dla prowadzenia pracy propagandowej na zapleczu wroga Komitetu Wykonawczy Międzynarodówki Komunistycznej (Kominternu) (IKKI), w którego aparacie działał Wydział Prasy i Radiofonii, powołał redakcję radiową i 16 tajnych stacji językowych (narodowych). Redakcję ogólną tworzyli funkcjonariusze Kominternu: Palmiro Togliatti (Włoch), Klement Gottwald, Bedřich Geminder (Czesi), Friedl Fűrnberg (Austriak), Mihály Farkas (Węgier). Redaktorami odpowiedzialnymi za redakcje narodowe byli: Wilhelm Pieck, G. Zinner ‒ redakcje niemieckie (dwie); Klement Gottwald – redakcja czeska; Palmiro Togliatti – włoska, Zofia Dzierżyńska – polska; Dolores Ibárruri – hiszpańska; Wasił Kołarow – bułgarska; Mátyás Rákosi – węgierska; Ana Pauker – rumuńska; Urcho Kari (właściwie Usko Karunien) – fińska; André Marty – francuska; Vaclav Kopeckỳ – słowacka; Richard Magnusson (właśc. Richard Gyptner) – norweska; Velimir Vlahović – serbska; Johann Koplenig – austriacka; Bruno Köhler – sudecko-niemiecka.

Siedziba redakcji mieściła się początkowo w Moskwie, a po ewakuacji Komitetu Wykonawczego Kominternu w październiku 1941 nowym miejscem nadawania była Ufa w Baszkirskiej ASRR.

Na początki 1943 stacje te formalnie włączono do Wydziału Prasy i Radiofonii. Na sekcję radiofonii Wydziału składały się redakcje: austriacka – „Austria” – redaktor Franz Schelling;bułgarskie – im. Christo Botewa i „Głos Ludu” – Wyłko Czerwenkow; hiszpańska – „Wolna Hiszpania” – Enrique Castro; włoska – „Wolny Mediolan” – Piere Allard (właściwie Giulio Ceretti), Fimien Edo (właściwie Eduardo D’Onofrio), Anselmo Marabini; niemiecka – „Wolne Niemcy”– Anton Ackermann; norweska – „Wolna Norwegia” – Georg Moltke; polska – im. Tadeusza Kościuszki – Zofia Dzierżyńska; rumuńska – „Wolna Rumunia” – Walter Roman; słowacka – „Za Wolną Słowację” – Stefan Reis; sudecko-niemiecka – „Niemcy Sudeccy” – Rudolf Appelt; fińska – „Wolne Radio Narodu Fińskiego” – Inkeri Lehtinen; francuska – „Radio Francja” – Arthur Ramette (ps. Charles Dupuis); czeska – „Za Wyzwolenie Narodowe” – Jiři Kotátko, Maria Švermowa; jugosłowiańska – „Wolna Jugosławia” – Albert Dravić (właśc. Duro Salai), Piotr Lazić (właśc. Lazar Stefanović), Dragutin Durdev, Stanislav Samardjić, węgierska – im. Lajosa Kossutha – József Révai. Na początku 1943 w Wydziale pracowało łącznie 161 osób.

W 1943 redakcje powróciły do Moskwy.

Redakcje, podlegające Kominternowi, a po jego formalnym rozwiązaniu - Wydziałowi Informacji Międzynarodowej KC WKP(b), nadawały komunikaty informacyjne do społeczeństw krajów europejskich okupowanych przez Niemcy i państw satelickich III Rzeszy, zachęcając społeczeństwa tych krajów do podejmowania walki przeciwko Niemcom.

Do 1943 rozgłośnia podlegała Wydziałowi Prasy i Radiofonii Komitetu Wykonawczego Kominternu, po jego formalnym rozwiązaniu wiosną 1943 była podporządkowana tajnemu Instytutowi Naukowo-Badawczemu nr 205 (były Wydział Prasy i Radiofonii Komitetu Wykonawczego Kominternu) w utworzonym wówczas Wydziale Informacji Międzynarodowej Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) (KC WKP(b)), który przejął zadania i struktury zlikwidowanego formalnie, ze względów polityki międzynarodowej ZSRR, Kominternu[3].

W redakcji polskiej pracowali komuniści polscy przebywający wówczas w ZSRR: Jakub Berman, Juliusz Burgin, Tadeusz Daniszewski, Gertruda Finderowa, Zofia Dzierżyńska, Józef Kowalski, Wacław Lewikowski, Józef Olszewski, Halina Pietrak, Stefan Wierbłowski, Leon Zieleniec. W latach 1943–1944 redaktorem odpowiedzialnym za Radiostację im. Tadeusza Kościuszki był Tadeusz Daniszewski.

Dnia 30 lipca 1944 w godzinach; 15.00, 20.55, 21.55, i 23.00 wyemitowała czterokrotnie komunikaty nawołujące ludność Warszawy do powstania przeciw Niemcom. Były one jedną z szeregu przyczyn powstania warszawskiego. Komunikat ten był powtórzeniem nadanej dnia 29 lipca przez Radio Moskwa audycji Związku Patriotów Polskich o zbliżonej treści.

Rozgłośnia została rozwiązana po utworzeniu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN).

Treść komunikatu[edytuj | edytuj kod]

Warszawa drży w posadach od ryku dział. Wojska radzieckie nacierają gwałtownie i zbliżają się do Pragi. Nadchodzą, aby przynieść nam wolność. Niemcy wyparci z Pragi będą usiłowali bronić się w Warszawie. Zechcą zniszczyć wszystko. W Białymstoku burzyli wszystko przez sześć dni. Wymordowali tysiące naszych braci. Uczyńmy, co tylko w naszej mocy, by nie zdołali powtórzyć tego samego w Warszawie. Ludu Warszawy! Do broni! Niech cała ludność stanie murem wokół Krajowej Rady Narodowej, wokół warszawskiej Armii Podziemnej. Uderzcie na Niemców! Udaremnijcie ich plany zburzenia budowli publicznych. Pomóżcie Czerwonej Armii w przeprawie przez Wisłę. Przysyłajcie wiadomości, pokazujcie drogi. Milion ludności Warszawy niech stanie się milionem żołnierzy, którzy wypędzą niemieckich najeźdźców i zdobędą wolność.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adrian Karolak, Sprawy ruchu oporu w okupowanej Polsce w audycjach rozgłośni im. T. Kościuszki w: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 91, 2013 s. 21 wersja elektroniczna
  2. Maciej Korkuć, Od udawanej przyjaźni do kamuflowanej agresji. Sowiecka radiostacja dywersyjna "im. Tadeusza Kościuszki" jako barometr polityki Kremla wobec Polski (w latach 1941-1943) w: Sowieci a polskie podziemie 1943-1946. Wybrane aspekty stalinowskiej polityki represji. Red. Łukasz Adamski, Grzegorz Hryciuk, Grzegorz Motyka, Warszawa 2017 wyd.Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, ​ISBN 978-83-64486-48-7​, s. 42-45.
  3. Adrian Karolak, Sprawy ruchu oporu w okupowanej Polsce w audycjach rozgłośni im. T. Kościuszki w: Acta Universitatis Lodziensis. Folia Historica 91, 2013 s. 19-20 wersja elektroniczna

Bibliografia, linki[edytuj | edytuj kod]