Radzim (województwo wielkopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Radzim
Radzim
Państwo  Polska
Województwo wielkopolskie
Powiat obornicki
Gmina Oborniki
SIMC 0591515
Położenie na mapie gminy Oborniki
Mapa lokalizacyjna gminy Oborniki
Radzim
Radzim
Położenie na mapie powiatu obornickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu obornickiego
Radzim
Radzim
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Radzim
Radzim
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Radzim
Radzim
Ziemia52°36′17″N 16°55′58″E/52,604722 16,932778
Droga na Ostrów Radzimski

Radzimosada leśna (w średniowieczu wieś) w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Oborniki.

Od XIII w. istnienie osady potwierdzają źródła historyczne, donosząc o konsekracji kościoła parafialnego, wystawionego z fundacji księcia wielkopolskiego Władysława Odonica w 1236 roku. Położenie wsi w dolinie Warty, w miejscu w którym rzeka zmienia swój bieg z południkowego na równoleżnikowy, sprzyjało rozwojowi. Już w połowie XIII w., na położonej tuż przy Radzimiu wyspie wybudowano rezydencję kasztelańską. Koniec XIII i początek XIV w. to okres największej świetności Radzimia. W połowie XIV w. kasztelania upada, a od XVI w. wieś się systematycznie wyludnia. Kres osadnictwa na tym terenie wyznacza rozbiórka leśniczówki w latach 90. XIX w.

Obecnie jest to teren badań archeologicznych zainwentaryzowany jako Radzim 1/7 (Starczanowo), gm. Murowana Goślina, pow. poznański, woj. wielkopolskie. Znajduje się on na wyspie, ograniczonej z jednej strony korytem rzeki Warty, z drugiej bagnistym (częściowo zasypanym w końcu XIX w.) starorzeczem. Jest oddalony o 1,5 km od wsi Starczanowo i 1 km od rezerwatu przyrodniczego Śnieżycowy Jar. Z wykopalisk wynika ze był to gródek stożkowaty. Dawniej, tj. przed regulacją rzeki w końcu XIX w., położony był na wyspie, otoczonej wodami Warty, której główny nurt opływał Ostrów Radzimski z prawej strony – dziś jest to starorzecze. Po lewej stronie rzeki (obecny teren poligonu w Biedrusku) usytuowana była wieś Radzim. Osada po lewej stronie Warty, jak i oddalone o 30 m badane stanowisko (na wyspie), położone jest w dolinie poznańskiego przełomu Warty w odległości 6 km, na północny zachód od Murowanej Gośliny.

Grodem Kasztelańskim w Radzimiu opiekuje się Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, które specjalnie do tego celu utworzyło Pracownię Radzim mieszczącą się w Bibliotece Publicznej w Murowanej Goślinie. Tam też w kilku gablotach przygotowano wystawę najciekawszych zabytków wydobytych z dworu kasztelańskiego i jego zaplecza. Co roku zmieniana jest aranżacja wystawy i zabytki ukazujące dorobek prowadzonych latem badań archeologicznych. Zwiedzający ekspozycję może poznać użytkowe i kultowe funkcje prezentowanych zabytków również dzięki dostępnej broszurze.

Całość zbioru (odkopanego w latach 2002-2009), licząca ponad 25 tys. ułamków ceramiki naczyniowej, blisko 9 tys. fragmentów kości stanowiących odpady konsumpcyjne i ponad 300 zabytków wydzielonych przechowywana jest w magazynach Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. Do najciekawszych należą: przekłuwacze, igła kościana, osełki, koser, noże, gwoździe, kabłączki skroniowe, monety – denary krzyżowe, brakteat guzikowaty, misa żelazna typu śląskiego, haczyki do łowienia ryb, ucha do wiader, okucia brązowe, sierp, krzesiwo ogniwkowe, klucz do kłódki, kamień żarnowy, przęśliki, groty od kuszy i łuku, trzewik pochwy miecza, żelazne ramie wagi szalkowej i naczynia gliniane od początków wczesnego średniowiecza po czasy wczesnonowożytne.

Kasztelani radzimscy[edytuj]

  1. Beniamin herbu Zaremba (1256)[1]
  2. Zbylut z Kozielska herbu Pałuka (1271)[2]
  3. Chemka herbu Pomian (1280-1294)[3]
  4. Drogosław z Bytynia herbu Drogosławic (1294)[4]
  5. Piotr z Mileszynej Górki herbu Wczele (1339-1343)[5]
  6. Markusz z Miłosławia herbu Doliwa (1362-l363)[6]
  7. Wojciech Skóra z Gaju herbu Awdaniec (1374-1382)[7]
  8. Wincenty z Pniew herbu Nałęcz (1387-1399)[8]
  9. Jarota z Wilkowa polskiego herbu Bylina (1399-1425)[9]


Kalendarium dziejów kasztelanii[edytuj]

  • 1236 – Założenie parafii radzimskiej przez biskupa poznańskiego Pawła. Książę wielkopolski Władysław Odonic funduje kościół pod wezwaniem św. Mikołaja i św. Barbary.
  • 1256 – Pierwsza wzmianka o kasztelanii radzimskiej. Na dokumencie księcia wielkopolskiego Przemysła I występuje jako świadek kasztelan radzimski Beniamin.
  • 1294 – Ostatnia w XIII wieku wzmianka o kasztelanii radzimskiej.
  • 1339 – Wzmianka o kasztelanach radzimskich (po ponad czterdziestoletniej przerwie) .
  • 1360 – Król Kazimierz Wielki dokonuje wymiany dóbr z komandorią joannitów. Radzim przechodzi na własność kawalerów maltańskich.
  • 1383 – W Radzimiu zostaje ustanowiony rozejm pomiędzy starostą generalnym wielkopolskim Domaratem z Iwna herbu Grzymała a stronnictwem "ziemiańskim", któremu przewodzili Wincenty z Kępy herbu Doliwa i Sędziwój Świdwa herbu Nałęcz, przerywający działania zbrojne w wojnie domowej (tzw. wojna Nałęczów z Grzymalitami) w Wielkopolsce.
  • 1425 – Umiera ostatni znany kasztelan radzimski Jarota z Wilkowa Polskiego.
  • 1501 – Pożar kościoła w Radzimiu trawi wyposażenie wnętrza.
  • 1781 – Komandor poznańskiej komandorii joannitów Andrzej Miaskowski przyznaje chłopom z Radzimia i Maniewa prawo do dziedzicznego posiadania uprawianej ziemi.
  • 1793 – Drugi rozbiór Polski. Radzim wchodzi w skład Królestwa Prus.
  • 1831 – Większość mieszkańców Radzimia umiera podczas epidemii cholery.
  • 1832 – Umiera komandor Andrzej Miaskowski. Władze Pruskie przejmują majątek poznańskiej komandorii joannitów. Decyzją władz kościół pod wezwaniem św. Mikołaja i św. Barbary w Radzimiu zostaje zamknięty. Wierni z parafii radzimskiej zmuszeni są uczęszczać do kościołów w innych miejscowościach (Obornikach i Chojnicy).
  • 1833 – Sprzeciw władz kościelnych przeciwko rządowej propozycji likwidacji parafii radzimskiej.
  • 1842 – Rozbiórka kościoła radzimskiego (pozostaje tylko pruska leśniczówka i wyludniony folwark po plebanii).
  • 1865 – Przedstawiciele władz pruskich i wysłannicy władz kościelnych dochodzą, do porozumienia w sprawie przeniesienia centrum parafii radzimskiej do Maniewa.
  • 1873 – Zostaje oddany do użytku kościół w Maniewie. Koniec sporu o istnienie parafii radzimskiej.

W latach 50. XIX w. powstało leśnictwo, ale okupanci po 1939 wysiedlili ostatniego rezydującego leśniczego, a lata-siedemdziesiąte XX w. przyniosły likwidację leśnictwa radzimskiego.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Brust M., Najdawniejsze dzieje ziemi obornicko-rogozińskiej w okresie od XII do końca XIII wieku na podstawie źródeł pisanych, [w:] Archeologia powiatu obornickiego. Oborniki – Rogoźno – Ryczywół, red. T. Skorupka, Poznań, s. 397-483. 2005
  • Gąsiorowski A., Uwagi o mniejszych kasztelaniach wielkopolskich XIII-XIV wieku, Czasopismo prawno-historyczne, z.1. 1967
  • Hensel W., Hilczer-Kurnatowska Z., Studia i materiały do osadnictwa Wielkopolski wczesnopiastowskiej, t. 5, Poznań 1980
  • Jasnosz S., Materiały i studia do dziejów osadnictwa starożytnego i wczesnośredniowiecznego Ziemi Obornicko-Rogozińskiej, Fontem Archaeologici Posnanienses, t. 33, s. 55-166. 1984
  • Karwowski S., Komandorya i kościół św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu, Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego, t. 36. 1911
  • Kasprzak J., Walory przyrodnicze Radzimia, [w:], Radzim zapomniany gród na Warcie, red. L. Szymczak Murowana Goślina, s. 24-28. 2002
  • Kostrzewski B., Naczynie wczesnohistoryczne z Radzimia, w pow. obornickim z ornamentem postaci ludzkich, Slavia Antiqua, t. 1, s. 568-571.1948
  • Kowalczyk A.Garnki, dzbany, misy, prażnice czyli jak przyrządzano i jadano w kasztelanii radzimskiej, Z otchłani wieków Ziemi Goślińskiej, nr 2/2008 (43), s. 3. 2008
  • Sprawozdanie z badań na gródku stożkowatym w Radzimiu stanowisko 1/7 (Starczanowo), gm. Murowana Goślina, pow. Poznań, woj. wielkopolskie (ob. AZP 48-27), Wielkopolskie Sprawozdania Archeologiczne, t. 10, s. 195-206. 2009
  • Kowalczyk A., Paprocki D., Historia badań oraz upowszechniania wiedzy o Radzimiu koło Obornik, [w:] Custodia Memoriae Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy, red. A. M. Wyrwa, Lednica 2009, s. 157-167.
  • Pakulski J., Ród Zarembów w Wielkopolsce w XIII i początkach XIV wieku, Prace Komisji Historii Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego, t. XI. 1975
  • Paprocki D., Dzieje Radzimia w zarysie, Murowana Goślina. 2004
  • Paprocki D., Gród radzimski jako ośrodek Opola i kasztelanii, [w:] Dzieje Murowanej Gośliny, red. M. Brust, Poznań, s. 31-40. 2006
  • Słownik historyczno-geograficzny Wielkopolski wczesnośredniowiecznej, cz. 4, Poznań. 2001
  • Weymann S., Ze studiów nad zagadnieniem dróg w Wielkopolsce od X do XVIII wieku, Przegląd Zachodni, z. 6/8. 1953
  • Wędzki A., Radzim – zapomniany gród kasztelański nad Wartą, Przegląd Zachodni, t. 11, z. 3/4, s. 565-583. 1955

Linki zewnętrzne[edytuj]