Ramy czasowe średniowiecza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

W literaturze wiele różnych wydarzeń (oraz dat) podaje się jako ramy czasowe średniowiecza. W odniesieniu do różnych części Europy, różnych krajów, a nawet różnych dziedzin (np. literatura piękna, malarstwo, religia) właściwy wybór dat może być różny.

W tabeli ukazano najważniejsze propozycje ram czasowych średniowiecza:

Rok Wydarzenie Uzasadnienie Kontrargumenty
Początek średniowiecza
313[1] edykt mediolański Ogłoszenie tolerancji religijnej dla chrześcijaństwa, które wkrótce stało się religią panującą. Przełom religijny zapoczątkowany edyktem mediolańskim legł u podstaw średniowiecza. Wydarzenie to w powszechnym odczuciu zaliczane jest jeszcze do epoki starożytnej. Kulty pogańskie istniały jeszcze długo po tym wydarzeniu.
337 śmierć Konstantyna I Wielkiego Był ostatnim wybitnym cesarzem rzymskim. Za jego panowania (w 313) zalegalizowano chrześcijaństwo, a Konstantynopol stał się stolicą dorównującą Rzymowi. Cesarstwo rzymskie było jednoczone jeszcze kilkakrotnie. Chrześcijaństwo stało się religią panującą dopiero w 381 (za panowania Teodozjusza I Wielkiego). Rzym przestał być stolicą imperium dopiero w 402 (na rzecz Rawenny).
378[1] bitwa pod Adrianopolem Klęska cesarza Walensa w starciu z Germanami, jej bezpośrednim skutkiem była zgoda na osiedlanie się plemion germańskich w granicach państwa rzymskiego. Germanowie osiedlali się w rzymskich prowincjach jako foederati i przynajmniej formalnie byli uzależnieni od cesarstwa.
395[2] śmierć Teodozjusza I Wielkiego Jako ostatni władca rządził jednolitym Imperium. Po jego śmierci państwo rzymskie rozpadło się trwale na część zachodnią i wschodnią. Podziały cesarstwa zdarzały się już wcześniej, podobnie jak wschodnia i zachodnia część Imperium kulturowo oddalały się od siebie już od pewnego czasu. Kulturowo Bizancjum zakorzenione było nadal w epoce starożytnej, historycy datę początku średniowiecza w cesarstwie wschodnim przesuwają na czasy Justyniana Wielkiego lub nawet ikonoklazmu.
476 detronizacja Romulusa Augustulusa przez Odoakra Jest to symboliczny koniec istnienia cesarstwa zachodniorzymskiego, ponieważ Europa zachodnia zostaje podzielona na liczne państwa germańskie nieuznające zwierzchnictwa rzymskiego. Cesarz zachodniorzymski już od dawna był pod władzą germańskich wodzów. Jego detronizacja nie oznaczała likwidacji rzymskich instytucji w Italii. Cesarstwo Bizantyńskie istniało jeszcze 1000 lat.
486[3] bitwa pod Soissons Frankowie rozbili państwo Syagriusza, likwidując tym samym ostatnie szczątki państwowości zachodniorzymskiej. Wydarzenie to można uznać za symbol politycznej emancypacji Germanów. Państwa germańskie aż do koronacji Karola Wielkiego na cesarza w 800 roku przynajmniej formalnie uznawały w dalszym ciągu zwierzchność Konstantynopola, a w zakresie ustroju wewnętrznego kontynuowały rozwiązania rzymskie.
529 zamknięcie Akademii Platońskiej Była ona ostatnią ważną instytucją świata pogańskiego. Symbolizowała jedność filozofii przez 1000 lat. Akademia w końcowym okresie swojego istnienia nie miała większego znaczenia.
529[1] Benedykt z Nursji zakłada klasztor na Monte Cassino Klasztor na Monte Cassino jest symbolem przemian zachodzących w kulturze umysłowej Europy. Upadały starożytne ośrodki naukowe, a ich miejsce jako centrów kulturowych przejmowały klasztory. Symboliczność tego wydarzenia podkreśla dodatkowo zamknięcie w tym samym roku Akademii Platońskiej. Wydarzenie to miało przełomowe znaczenie jedynie dla Europy Zachodniej, na Wschodzie świeckie szkolnictwo istniało nadal. Poza tym klasztory na Zachodzie powstawały już wcześniej.
565 śmierć Justyniana I Wielkiego Za swojego panowania opanował m.in Italię, Hiszpanię i północną Afrykę. Odbudował państwo rzymskie w jego dawnej potędze. Perspektywa czasu pokazuje, że jego podboje zachodniej części basenu Morza Śródziemnego nie miały trwałych konsekwencji kulturowych, a były jedynie przejściowym sukcesem militarnym.
622 początek islamu Pojawienie się nowej religii zachwiało potęgę Bizancjum, zagroziło chrześcijańskim państwom europejskim i trwale zmieniło układ sił na Bliskim Wschodzie. Choć pojawienie się islamu było ewidentnie przełomem religijnym, to nie zmieniło dawno ukształtowanych struktur społecznych średniowiecza. Islam nie odegrał żadnej roli np. w północnej Europie.
Koniec średniowiecza
1453[4] koniec wojny stuletniej Koniec trwającej przez kilka wieków obecności angielskiej na kontynencie, polityczne zjednoczenie Francji. Konsekwencje tego wydarzenia nie miały zasięgu ogólnoeuropejskiego.
1453 upadek Konstantynopola Jest to upadek cesarstwa wschodniorzymskiego, będącego przez 1000 lat symbolem ciągłości świata chrześcijańskiego. Od tej pory islam bezpośrednio zagraża Europie. Bizancjum było wtedy małym i słabym państwem, a Turcy osmańscy zamieszkiwali Europę już od 100 lat. Ponadto znaczenie upadku miasta dla rozwoju Europy (migracja uczonych itp.) było przeceniane.
1455 wydanie Biblii Gutenberga Wynalezienie metod szybkiego i taniego druku ożywiło obieg myśli w Europie, przyczyniając się do reformacji, popularyzacji prądów renesansowych oraz rewolucji naukowo-technicznej. Druk był tylko jednym z elementów pobudzających zmiany społeczne, ważniejsza od niego była otwartość elit i ogromnych rzesz społeczeństwa na nowe idee. Nie wystąpiła ona jednak np. w islamie.
1492 odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba Europejczycy poszerzają swoją wiedzę geograficzną, a kultura europejska wykracza poza własny kontynent. Wpływ odkrycia Ameryki objawił się dopiero ok. 30 lat później, gdy zaczęto sprowadzać do Europy nowe rośliny uprawne, używki oraz złoto z Meksyku i Peru.
1494 wybuch wojen włoskich Były to pierwsze wojny o hegemonię w Europie nowożytnej. Były prowadzone zupełnie odmiennie od wojen średniowiecznych. Zarówno zasięg tych wojen, jak i ich bezpośrednie konsekwencje ograniczyły się jedynie do Europy Zachodniej.
1517 wystąpienie Marcina Lutra Jest to kres typowej dla średniowiecza katolickiej jedności religijnej zachodniej i środkowej Europy. Autorytet papieża już od dawna był słaby, a reformacja nastąpiła w krajach, w których wpływy nowych prądów renesansu były słabe.
1526[4] bitwa pod Mohaczem Likwidacja monarchii jagiellońskiej w Czechach i na Węgrzech. Początek kilkuwiekowej dominacji tureckiej na Węgrzech. Wydarzenie to miało głównie znaczenie dla dziejów regionalnych.
1543 wydanie O obrotach sfer niebieskich Mikołaja Kopernika Dzieło to podważyło oparty na Biblii światopogląd średniowieczny, zmieniło obraz miejsca człowieka w świecie, a także zainicjowało rewolucję naukowo-techniczną. Dzieło ściśle nawiązywało do myśli średniowiecznej (np. długo nie trafiło na indeks ksiąg zakazanych). O rewolucji naukowo-technicznej wspomina się dopiero przy pracach Galileusza.

W nauce proponowane były również daty zakończenia średniowiecza sięgające w głąb epoki nowożytnej. W historiografii marksistowskiej, opierając się o ewolucję stosunków gospodarczych, rozciągano średniowiecze do narodzin nowoczesnego społeczeństwa burżuazyjnego w połowie XVII wieku[5]. Francuski historyk Jacques Le Goff sformułował natomiast koncepcję „długiego średniowiecza”, które miało kończyć by się dopiero wraz z początkiem rewolucji francuskiej w 1789 roku[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Encyklopedia historyczna świata, s. 17
  2. Encyklopedia historyczna świata, s. 18
  3. Encyklopedia historyczna świata, s. 17-18
  4. a b Encyklopedia historyczna świata, s. 19
  5. Manteuffel, s. 6-7
  6. zob. Jacques Le Goff, Długie średniowiecze, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2007

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Manteuffel: Historia powszechna. Średniowiecze. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. ISBN 978-83-01-14543-9.
  • Tablice historyczne. Witold Mizerski (red.). Wyd. IV zaktualizowane. Warszawa: Wydawnictwo Adamantan, 2004, s. 56. ISBN 83-7350-046-4.
  • Encyklopedia historyczna świata. Tom IV. Kraków: Wydawnictwo Opres, 2000. ISBN 83-85909-48-6.