Rannik zimowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rannik zimowy
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj rannik
Nazwa systematyczna
Eranthis hyemalis (L.) Salisb.
Trans. Linn. Soc. London 8: 304. 1807[2]
Synonimy

Helleborus hyemalis L.[2]

Mapa zasięgu
Rannik zimowy: zasięg występowania na mapie
Mapa występowania ranników, rannik zimowy oznaczony numerem 1
Kwitnące ranniki zimowe

Rannik zimowy (Eranthis hyemalis (L.) Salisb.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). Występuje w stanie dzikim w Europie południowo-zachodniej i środkowej (kraje byłej Jugosławii, Bułgaria, Włochy, Austria, Węgry, Rumunia[3][2]) oraz w Azji zachodniej (Irak, Turcja)[2]. W Europie Środkowej i Zachodniej jest uprawiany i dziczejący[3]. Uprawiany jest także, choć rzadko, w Polsce i także czasem rośnie jako uciekinier z upraw (efemerofit)[4]. Nazwa rośliny pochodzi od greckich słów: er – wiosna, anthos – kwiat i łacińskiego słowa hyems – zima.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wyrasta z niewielkiej, kulistawej bulwy podziemnej. Może osiągnąć wysokość do 15 cm[5], jest naga[3], niekiedy jest czerwono nabiegła. Nierozgałęziona, zakończona jest pojedynczym kwiatem wspartym kryzą podsadek.
Liście
Asymilacyjne wyrastają z bulwy nad powierzchnię gruntu dopiero po przekwitnięciu. Zasychają w maju. Są długoogonkowe i osiągają do 10 cm wysokości. Blaszka liściowa ma do 5 cm średnicy i jest głęboko, dłoniasto podzielona.
Kwiaty
Wyrastają na długich szypułkach i otoczone są tuż pod okwiatem okółkiem trzech, dłoniasto podzielonych podsadek kwiatowych o długości ok. 2 cm. Okwiat kubeczkowatego kształtu osiąga od 2 do 4 cm średnicy. Zewnętrzne listki okwiatu są jaskrawożółte i osiągają do 22 mm długości i 11 mm szerokości. Listki wewnętrznego okółka są drobne, krótsze od pręcików. U nasady listków okwiatu znajdują się miodniki[6].
Owoce
Krótkoszypułkowe mieszki osiągające ok. 15 mm długości[3]. Zawierają nasiona o średnicy ok. 2 mm[7].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina, geofit. Poza naturalnym zasięgiem, w Europie Środkowej, rośnie czasami dziko w zaroślach i lasach jako uciekinier z uprawy. Roślina miododajna. Kwitnie od lutego do marca lub kwietnia jako jedna z najwcześniej kwitnących roślin w klimacie umiarkowanym[8][5]. Kwiaty wrażliwe są na temperaturę przekraczającą 10°C – bardzo szybko przy takiej przekwitają[5][9]. Rośnie na glebach wilgotnych, próchnicznych[5].

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Z Bułgarii opisano odmianę var. bulgaricus Stefanov, 1939 o cechach nawiązujących do rannika cylicyjskiego E. cilicicus[3].

Rannik zimowy tworzy mieszańca z rannikiem cylicyjskim E. cilicicus noszącego nazwę rannika Tubergena Eranthis × tubergenii[7]. Z roślin tych wyselekcjonowano odmianę uprawną 'Guinea Gold', o kwiatach osiągających 6 cm średnicy i liściach silniej podzielonych, często brązowo nabiegłych[10].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna, uprawiana ze względu na swoją bardzo wczesną porę kwitnienia. Kwitnie długo, jeśli utrzymuje się niska temperatura[9]. Ranniki sadzone są zwykle w ogrodach skalnych oraz na wiosennych rabatach. Dobrze udają się także w pojemnikach[8]. Zalecane są także do sadzenia pod drzewami i krzewami zrzucającymi liście na zimę. Dzięki ocienieniu gleba w takich miejscach wolniej przesycha, a w okresie kwitnienia ranniki mają odpowiednią ilość światła[11]. Rekomendowane jest sadzenie roślin w dużych grupach wraz z innymi gatunkami kwitnącymi wczesną wiosną (np. śnieżyczką przebiśnieg i śnieżnikami)[5].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Roślina odporna na mróz, wymaga próchnicznej, przepuszczalnej ziemi o stałej wilgotności i odczynie zasadowym, stanowiska słonecznego lub półcienistego[9]. Toleruje przesychanie podłoża jedynie w końcu wiosny i u progu lata. Ranniki są odporne na choroby i rzadko chorują[8].

Rozmnażanie
Rozmnaża się przez nasiona wysiewane późną jesienią lub wczesną wiosną[9], ew. w maju tuż po zbiorze[8]. Zbiór nasion nie jest łatwy ponieważ łatwo się osypują z owoców. Kiełkuje ok. 60% nasion, a ostatecznie z 1000 nasion uzyskuje się ok. 200–250 roślin potomnych[5]. Przez pierwsze dwa lata wskazana jest uprawa w pojemnikach, skąd po dwóch latach wydobywa się małe bulwy i wysadza na docelowe stanowisko. Rośliny uzyskane z nasion zakwitają po raz pierwszy po 3–4 latach. Można też dzielić bulwy. Bulwy sadzi się na głębokości ok. 6 cm w rozstawie co 8–10 cm. Przed wysadzeniem do gruntu bulwy powinny być moczone przez jedną dobę w ciepłej wodzie[8]. W optymalnych warunkach, na glebach wilgotnych i próchnicznych[5], w miejscach wieloletniej uprawy – ranniki rozsiewają się i rozrastają z bulw, tak że z czasem tworzą rozległe skupiska[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. a b c d Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-05].
  3. a b c d e T.G. Tutin, V.H. Heywood i in.: Flora Europaea. Vol. 1. Cambridge: Cambridge University Press, 1964, s. 208.
  4. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  5. a b c d e f g Jacek Marcinkowski: Byliny ogrodowe. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2002, s. 19, 207-208. ISBN 83-09-01751-0.
  6. Bertram Münker: Kwiaty polne i leśne. Jadwiga Kozłowska (tłum.). Warszawa: Bertelsmann Publishing, 1998, s. 18-19, seria: Leksykon przyrodniczy. ISBN 83-7129-756-4. (pol.)
  7. a b Eranthis hyemalis (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2011-03-10].
  8. a b c d e Rośliny ogrodowe. Jednoroczne i cebulowe. Warszawa: Hachette Livre, 2004, s. 264, seria: Wiedza i życie. ISBN 83-7184-368-2.
  9. a b c d zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
  10. Beata Grabowska, Tomasz Kubala: Encyklopedia bylin tom I, A-J. Poznań: Zysk i S-ka, 2011, s. 344. ISBN 978-83-7506-845-0.
  11. a b Kathy Brown: Kwiaty cebulowe na każdą porę roku. Warszawa: Murator, 2000, s. 52-53. ISBN 83-912841-8-2.