Rapy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy dzielnicy administracyjnej w Biłgoraju. Zobacz też: Rapy Dylańskie – wieś w powiecie biłgorajskim.
Rapy
Osiedle Biłgoraja
Państwo  Polska
Województwo  lubelskie
Powiat biłgorajski
Miasto Biłgoraj
Powierzchnia 0,37 km²
Tablice rejestracyjne LBL
Położenie na mapie Biłgoraja
Mapa konturowa Biłgoraja, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Rapy”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Rapy”
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa konturowa województwa lubelskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Rapy”
Położenie na mapie powiatu biłgorajskiego
Mapa konturowa powiatu biłgorajskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Rapy”
Ziemia50°33′00″N 22°44′36″E/50,550100 22,743300
Portal Polska

Rapy – jedna z 12 dzielnic, jednostka podziału administracyjnego miasta Biłgoraj.

Dane ogólne[edytuj | edytuj kod]

Rapy znajdują się w północno-wschodniej części Biłgoraja. Sąsiadują z osiedlami Roztocze (od strony zachodniej) i Bojary (od strony północnej). Po stronie wschodniej Rapy sięgają granicy miasta.

Pod względem powierzchni jest to jedna z najmniejszych jednostek podziału administracyjnego miasta. Obszar osiedla zajmuje ok. 37,0 ha[1].

Osią urbanistyczną dzielnicy jest droga wojewódzka nr 858, nosząca miano ulicy Zamojskiej i biegnąca stąd na północny wschód, w kierunku Zamościa[2]. Północną granicę Rap wyznaczają torowiska linii kolejowych nr 65 i nr 66, biegnących równoleżnikowo, równolegle do siebie. Po stronie zachodniej (w kierunku osiedla Roztocze i centrum miasta) Rapy sięgają do ronda, na którym ulica Zamojska krzyżuje się z północną obwodnicą miasta[3].

Zabudowa dzielnicy ma charakter mieszkalny oraz przemysłowo-usługowo-magazynowy. Budownictwo mieszkaniowe to bloki (wzdłuż ulicy Zamojskiej) i domy jednorodzinne (przy ulicach bocznych)[2]. Wśród terenów przemysłowych największy obszar zajmują zakłady produkcyjne przedsiębiorstw Model Opakowania Sp. z o.o. (przemysł lekki papierniczy – produkcja opakowań z tektury)[4] i Pol-Skone Sp. z o.o. (przemysł drzewny – produkcja okien i drzwi)[5].

Organem uchwałodawczym osiedla jako jednostki pomocniczej gminy miejskiej Biłgoraj jest Rada Osiedla. Organ wykonawczy to Zarząd Osiedla[6].

Informacje historyczne[edytuj | edytuj kod]

Do XIX w. obszar dzisiejszej dzielnicy był niezagospodarowanym, zalesionym terenem, przez który przebiegał trakt łączący Biłgoraj z Zamościem. Z traktem krzyżowały się tu boczne drogi, wiodące do miejscowości Rapy Dylańskie (na północ) i Teodorówka (na południe)[7]. Obecnie po tych szlakach przebiegają droga wojewódzka nr 858 (wyżej wspomniana ulica Zamojska) oraz drogi powiatowe, łączące miasto z wymienionymi miejscowościami[8].

Od czasów I wojny światowej do początku lat 70. XX w. przez Rapy, równolegle do ulicy Zamojskiej, biegła kolej wąskotorowa łącząca Biłgoraj ze Zwierzyńcem. Zlokalizowany był tutaj także przystanek kolejowy[9].

Alejka i krzyż w miejscu zbrodni z 4 lipca 1944.

W okresie okupacji niemieckiej (1939-1944) władze niemieckie na Rapach, obok przystanku kolejowego, umieściły wytwórnię baraków wojskowych. 15 marca 1943 oddział partyzancki komunistycznej Gwardii Ludowej, dowodzony przez Andrzeja Flisa ps. Maksym, zaatakował i spalił obiekty zakładu i stacji[10]. 4 lipca 1944 w lesie na Rapach, przy drodze w kierunku Rap Dylańskich, hitlerowcy rozstrzelali i pochowali 65 polskich partyzantów, jeńców wojennych, pojmanych w trakcie Bitwy pod Osuchami. Ekshumacja zwłok nastąpiła już po wycofaniu się wojsk niemieckich, w sierpniu 1944[11]. Obecnie w miejscu zbrodni stoi się krzyż z tablicą pamiątkową[12].

 Główny artykuł: Zbrodnia na Rapach.

Po wojnie, w latach 60., 70. i 80. XX w. Rapy stały się przedmieściem o charakterze przemysłowym. Wzdłuż ulicy Zamojskiej zlokalizowane były obiekty Przedsiębiorstwa Budownictwa Kolejowo-Drogowego[13]. Wówczas też powstały istniejące do dziś bloki mieszkalne oraz wytyczono obecną sieć ulic z zabudową jednorodzinną.

W 1963 przy skrzyżowaniu ulic Zamojskiej i Edwarda Gronczewskiego (obecnej Torowej[14]) wystawiono pomnik, nawiązujący do losów tej części miasta w latach II wojny światowej. Ma on formę cokołu z orłem i krzyżem grunwaldzkim; napis na inskrypcji głosi, że jest to "miejsce uświęcone krwią patriotów narodowości polskiej, rosyjskiej i żydowskiej, którzy w latach okupacji zginęli z rąk zbrodniarzy hitlerowskich"[15].

Po transformacji ustrojowej 1989 wymienione wyżej zakłady kolejowo-drogowe przestały istnieć; z ich obiektów dziś korzystają inne, prywatne przedsiębiorstwa z różnych branż. W 1998 w zachodniej części Rap wybudowano zakłady Model Opakowania sp. z o.o.[4]; również w latach 90. XX w. swoją działalność rozpoczęło przedsiębiorstwo Pol-Skone sp. z o.o.[5]. Osiedle Rapy jako jednostkę obecnego podziału administracyjnego w sensie formalnym powołano do życia Uchwałą Rady Miasta w Biłgoraju z dnia 25 sierpnia 2004; wówczas też wytyczono aktualnie obowiązujące granice dzielnicy[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pomiar w Geoportalu [dostęp 2018-12-10].
  2. a b Podgląd w Geoportalu [dostęp 2018-12-10].
  3. a b Rady Osiedli - Biłgoraj, www.bilgoraj.pl [dostęp 2018-12-10] (pol.).
  4. a b Lokalizacja zakładów, Model Group [dostęp 2018-12-10] (pol.).
  5. a b Z miłości do natury – POL-SKONE. pol-skone.pl. [dostęp 2021-01-30].
  6. Uchwała Rady Miasta w Biłgoraju z dnia 25 sierpnia 2004 r.
  7. Biłgoraj na Spezialkarte der osterreichisch-ungarischen Monarchie, K. u. K. Militargeographisches Institut, między 1877 a 1914.
  8. Zarząd Dróg Powiatowych w Biłgoraju – Biuletyn Informacji Publicznej – Mapa dróg powiatowych.
  9. Krzysztof Rudy, Historia kolei w Biłgoraju, Dzieje Biłgoraja. Opowieści o historii miasta [dostęp 2018-12-09] [zarchiwizowane z adresu 2018-11-11].
  10. Dzieje Biłgoraja, rozdz. Wojna okupacja i ruch oporu, Markiewicz, Śladkowski, Szczygieł, Lublin 1985.
  11. Jerzy Markiewicz, Zbrodnia wojenna na Rapach, [w:] Zeszyt Osuchowski, Osuchy 2006.
  12. Miejsce egzekucji partyzantów w Rapach koło Biłgoraja : Gmina Biłgoraj, www.gminabilgoraj.pl [dostęp 2018-12-10].
  13. Rozwój Biłgoraja, Nowa Gazeta Biłgorajska, 17 kwietnia 2018 [dostęp 2018-12-10] (pol.).
  14. Zmiana nazw ulic w Biłgoraju - Biłgoraj, www.bilgoraj.pl [dostęp 2018-12-10] (pol.).
  15. Biłgorajskie pomniki, Nowa Gazeta Biłgorajska, 4 października 2018 [dostęp 2018-12-10] (pol.).