Rdzeniowy zanik mięśni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zanik mięśni pochodzenia rdzeniowego i zespoły pokrewne
ICD-10 G12
G12.0 Zanik mięśni pochodzenia rdzeniowego dziecięcy, typu i [Werdniga-Hoffmana]
G12.1 Inne dziedziczne zaniki mięśni pochodzenia rdzeniowego

Rdzeniowy zanik mięśni, SMA (od ang. spinal muscular atrophy) – rzadkie schorzenie nerwowo-mięśniowe przejawiające się degeneracją jąder przednich rdzenia kręgowego, skutkującą postępującym upośledzeniem mięśni szkieletowych, w ciężkich przypadkach prowadzącym do śmierci. Schorzenie związane jest z mutacją genu SMN1 (locus 5q13.2).

Jedynym lekiem stosowanym w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni jest nusinersen, od grudnia 2016 r. dopuszczony do stosowania w Stanach Zjednoczonych.

Klasyfikacja[edytuj]

Tradycyjnie stosuje się podział na trzy postacie (typy) rdzeniowego zaniku mięśni, w zależności od czasu wystąpienia pierwszych objawów i osiągniętych etapów rozwoju ruchowego:

  • Typ 1 (postać niemowlęca, choroba Werdniga-Hoffmanna) – o najgorszym rokowaniu, objawy widoczne są przy urodzeniu lub w pierwszych miesiącach życia; wyróżnia się postać ostrą (typ 1a, w najcięższych przypadkach nazywany niekiedy typem 0) i dużo rzadszą przewlekłą (typ 1b).
  • Typ 2 (postać pośrednia, choroba Dubowitza) – pierwsze objawy ujawniają się zwykle między 6. a 18. miesiącem życia, dzieci są w stanie siedzieć samodzielnie przynajmniej przez pewien czas.
  • Typ 3 (postać młodzieńcza, choroba Kugelberga-Welander) – pierwsze objawy obserwuje się po 12. miesiącu życia, chorzy są w stanie stać i samodzielnie wykonać co najmniej trzy kroki, aczkolwiek umiejętność ta zwykle zanika wraz z postępem choroby.

Niekiedy wyróżnia się też typ 4, czyli postać dorosłą, gdy pierwsze objawy obserwuje się w czwartej dekadzie życia lub później. Jest to postać najłagodniejsza, zwykle skutkująca tylko nieznacznym upośledzeniem chodzenia.

Objawy[edytuj]

Obraz kliniczny związany jest z postępującym osłabieniem mięśni szkieletowych, wynikającym z braku pobudzenia nerwowego, i obejmuje:

  • ogólne osłabienie mięśni szkieletowych – w zależności od typu niemożność samodzielnego siadania, stania, chodzenia
  • ograniczoną ruchomość
  • niewydolność oddechową, skutkującą podatnością na infekcje układu oddechowego
  • problemy z przełykaniem i trawieniem
  • przykurcze mięśniowe, skutkujące między innymi skoliozą
  • drgania (fascykulacje) języka.

Rozwój intelektualny i emocjonalny jest normalny.

Rokowanie[edytuj]

Ciężka niewydolność oddechowa charakterystyczna dla postaci pierwszej rdzeniowego zaniku mięśni prowadzi do śmierci w ciągu pierwszych kilku–kilkunastu miesięcy życia. Wprowadzenie wentylacji wspomaganej znacznie przedłuża ten okres. Postać przewlekła postaci pierwszej (typ 1b) występuje u ok. 10% dzieci i przejawia się stabilizacją postępu choroby, zazwyczaj następującą po całkowitej utracie władzy we wszystkich mięśniach szkieletowych.

Osoby z drugą postacią SMA w większości dożywają wieku dorosłego, aczkolwiek na postęp choroby istotny wpływ ma właściwa opieka oddechowa i żywieniowa oraz fizjoterapia. Przy właściwym wsparciu chorzy są w stanie prowadzić względnie samodzielne życie, niektórzy zakładają rodziny.

Najłagodniejsza trzecia postać SMA przejawia się głównie utratą władzy w nogach i osłabieniem pozostałych mięśni szkieletowych, ale nie ma wpływu na długość życia.

Wprowadzenie leczenia nusinersem może skutkować zatrzymaniem albo odwróceniem procesu chorobowego.

Diagnostyka[edytuj]

Rdzeniowy zanik mięśni diagnozuje się na podstawie badania genetycznego – analizy mutacji w genie SMN1 – standardowo wykonywanego z próbki krwi przy użyciu metody PCR albo MLPA.

Diagnostykę prenatalną SMA wykonuje się na wczesnym etapie życia płodowego u płodów mających podwyższone ryzyko SMA, na przykład w związku z wystąpieniem choroby u osób pokrewnych. Diagnoza SMA u płodu może być wskazaniem do zakończenia ciąży.

Genetyczną diagnostykę preimplantacyjną (PGD) stosuje się zwykle w połączeniu z technikami wspomaganego rozrodu, badaniu poddając komórki jajowe lub komórki zarodka przed podaniem do jamy macicy (implantacją)[1].

Wykonywane są też badania genetyczne pod kątem nosicielstwa mutacji genetycznej predysponującej do SMA.

Leczenie[edytuj]

Leczenie objawowe[edytuj]

Leczenie objawowe polega, szczególnie w słabszych postaciach choroby, na wprowadzeniu wsparcia oddechu (za pomocą wentylacji mechanicznej), wsparciu żywieniowym (przy zastosowaniu gastrostomii), a także chirurgicznej korekcji ewentualnych zmian w kręgosłupie. We wszystkich postaciach choroby, z wyjątkiem najłagodniejszych, niezbędne jest zapewnienie mobilności, zwykle przy użyciu wózków inwalidzkich. Ogromne znaczenie dla spowolnienia rozwoju choroby i utrzymania chorego w dobrym stanie fizycznym ma fizjoterapia (między innymi kinezyterapia, hydroterapia) i terapia zajęciowa.

Leczenie farmakologicznie[edytuj]

W grudniu 2016 na rynek USA dopuszczony został pierwszy lek na rdzeniowy zanik mięśni, nusinersen (Spinraza), lek oparty na oligonukleotydach antysensownych modyfikujących splicing alternatywny genu SMN2. Wg stanu na grudzień 2016 r., nusinersen nadal pozostaje w procedurze dopuszczenia na rynki Unii Europejskiej. Na etapie badań klinicznych pozostaje ponadto kilka innych preparatów opracowanych w celu leczenia SMA, w tym drobnocząsteczkowe leki modyfikujące splicing alternatywny genu SMN2, lek modyfikujący pre-mRNA, a także terapia genowa.

Epidemiologia[edytuj]

Rdzeniowy zanik mięśni jest dziedziczony w sposób autosomalny recesywny; nosicielem mutacji genu SMN1 jest jedna na 30–50 osób w populacji. Choroba występuje na całym świecie i wśród wszystkich grup etnicznych z częstością 1:5 000–12 000 w populacji i z częstością 1:4 000–9 000 żywych urodzeń.

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Fundacja SMA – objawy, klasyfikacja i leczenie rdzeniowego zaniku mięśni

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.