Recep Tayyip Erdoğan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdogan.PNG
Data i miejsce urodzenia 26 lutego 1954
Stambuł
Prezydent Turcji
Okres od 28 sierpnia 2014
Przynależność polityczna Partia Sprawiedliwości i Rozwoju
Poprzednik Abdullah Gül
Premier Turcji
Okres od 14 marca 2003
do 28 sierpnia 2014
Przynależność polityczna Partia Sprawiedliwości i Rozwoju
Poprzednik Abdullah Gül
Następca Ahmet Davutoğlu
Burmistrz Stambułu
Okres od 27 marca 1994
do 6 listopada 1998
Przynależność polityczna Partia Dobrobytu
Poprzednik Nurettin Sözen
Następca Ali Müfit Gürtuna
Recep Tayyip Erdoğan signature.png
Recep Tayyip Erdoğan, Władimir Putin i Silvio Berlusconi. (2005)
Recep Tayyip Erdoğan i premier Grecji Jorgos Papandreu. (2011)
Recep Tayyip Erdoğan i Bronisław Komorowski. (2014)

Recep Tayyip Erdoğan (wym. tur. [ˈɾɛdʒɛp ˈtɑːjip ˈɛɾdɔːɑn]; ur. 26 lutego 1954 w Stambule) – turecki ekonomista, polityk, lider Partii Sprawiedliwości i Rozwoju w latach 2001-2014, burmistrz Stambułu w latach 1994-1998, premier Turcji w latach 2003-2014, prezydent od 28 sierpnia 2014.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

W 1973 ukończył szkołę religijną İmam Hatip Lisesi w Stambule, a w 1981 studia na Wydziale Ekonomii i Handlu Uniwersytetu Marmara.

Pochodzi z ubogiej rodziny pracownika straży przybrzeżnej z Rize. Wychowywał się w stambulskiej dzielnicy Kasımpaşa. W młodości zarabiał na życie sprzedając na ulicy lemoniadę i sezamki. Przez wiele lat amatorsko uprawiał piłkę nożną[1].

W czasie studiów zaangażował się w działalność polityczną. Był członkiem Tureckiego Narodowego Związku Studentów. Związał się z ruchem islamistycznym skupionym wokół Necmettina Erbakana. Wstąpił do islamistycznej Partii Ocalenia Narodowego (MSP). W 1976 został wybrany na przewodniczącego organizacji młodzieżowej MSP w Beyoğlu, a następnie został szefem organizacji młodzieżowej MSP w Stambule.

Po przewrocie wojskowym 12 września 1980, po którym zdelegalizowano wszystkie partie polityczne, Erdoğan pracował w sektorze prywatnym jako doradca i menedżer. W 1983 wrócił do działalności politycznej jako członek Partii Dobrobytu. Rok później został przewodniczącym okręgowej organizacji partyjnej w Beyoğlu, a w 1985 przewodniczącym organizacji regionalnej w Stambule oraz członkiem centralnych władz partii.

27 marca 1994 wygrał wybory na stanowisko burmistrza Stambułu. W okresie sprawowania tej funkcji (1994-1998), Erdoğanowi udało się rozwiązać szereg problemów w sferze gospodarki, infrastruktury, komunikacji oraz ekologii, m.in. poprzez budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej, oczyszczalni ścieków, dróg i mostów, mieszkań komunalnych oraz pomoc dla najuboższych[1]. Zdołał również spłacić znaczną część miejskich długów. Erdoğan uchodzi też za pierwszego z burmistrzów Stambułu, który zatroszczył się o ochronę środowiska[2]. Za osiągnięcia w zarządzaniu stolicą był chwalony także przez przeciwników politycznych. Mimo zarzutów, że na miejskich kontraktach skorzystały firmy należące do jego partyjnych kolegów, Erdoğan zachował opinię jednego z najmniej skorumpowanych polityków tureckich. Jednocześnie Erdoğan zrezygnował z realizacji pomysłów niezgodnych ze świeckim charakterem państwa tureckiego (m.in. ponownego przekształcenia Hagia Sophia w meczet)[1].

12 grudnia 1997 na wiecu w prowincji Siirt wygłosił przemówienie, w którym zacytował fragment poematu Ziyi Gokalpa:

Quote-alpha.png
Meczety są naszymi koszarami. Minarety są naszymi bagnetami. Kopuły są naszymi hełmami. Wierni są naszymi żołnierzami. (…) Nikt nie zdoła uciszyć wołania na modlitwę. Położymy kres rasizmowi w Turcji. Nigdy nas nie zdławią. Nawet gdy otworzą się niebiosa i ziemia, nawet gdy zaleją nas wody i wulkany, nigdy nie zawrócimy z naszej drogi. Moim oparciem jest islam. Gdybym nie mógł o nim mówić, po cóż miałbym żyć?[1]

Przemówienie zostało uznane za podżeganie do nienawiści na tle religijnym. W 1998 Erdoğan został usunięty z funkcji burmistrza Stambułu i skazany na dziesięć miesięcy pozbawienia wolności. Po kolejnych apelacjach wyrok został utrzymany w mocy, jednak Erdoğan nie odbył całej kary. Latem 2001 wyszedł na wolność po czterech miesiącach więzienia na mocy amnestii.

14 sierpnia 2001 wraz z grupą działaczy zdelegalizowanej islamistycznej Partii Cnoty (następczyni Partii Dobrobytu) założył ugrupowanie Partia Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP). Został wybrany jej przewodniczącym. Jako lider nowej formacji politycznej odwołującej się do tradycji ruchów islamistycznych Erdoğan złagodził retorykę religijną i opowiedział się za integracją Turcji z Unią Europejską. W wyborach parlamentarnych w 2002 AKP zdobyła ponad 34% głosów i dwie trzecie mandatów w parlamencie, dzięki czemu mogła utworzyć większościowy gabinet. W związku z sądowym zakazem pełnienia funkcji publicznych Erdoğan nie mógł kandydować ani objąć stanowiska szefa rządu. Po zdjęciu zakazu 9 marca 2003 wziął udział w wyborach uzupełniających w okręgu Siirt zdobywając 85% głosów.

14 marca 2003 objął stanowisko premiera Turcji. W 2007 uzyskał reelekcję w kolejnych wyborach parlamentarnych, zdobywając mandat w okręgu stambulskim. AKP uzyskała zaś łącznie ponad 46% głosów oraz 341 miejsc w Zgromadzeniu Narodowym, co umożliwiło jej utworzenie kolejnego rządu większościowego z Erdoğanem na stanowisku premiera. Erdoğan zachował stanowisko po kolejnych wyborach parlamentarnych w 2011, w których AKP zdobyła 49,9% głosów oraz 326 mandatów.

Jako kandydat Partii Sprawiedliwości i Rozwoju brał udział w pierwszych w historii kraju powszechnych wyborach prezydenckich. Głosowanie odbyło się 10 sierpnia 2014 roku, Erdoğan zwyciężył już w pierwszej turze uzyskując 51,79% głosów[3]. Wkrótce potem nowym przywódcą Partii Sprawiedliwości i Rozwoju i następcą Erdoğana na stanowisku szefa rządu został mianowany minister spraw zagranicznych Ahmet Davutoğlu[4]. 28 sierpnia 2014 roku został oficjalnie zaprzysiężony na stanowisku prezydenta[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Teresa Stylińska, Nawrócony islamista, "Rzeczpospolita", 21 grudnia 2002
  2. Dariusz Kołodziejczyk, Turcja, Warszawa 2000, s. 264
  3. Wybory w Turcji: Erdogan zapowiada nowy etap w historii kraju, "polskieradio.pl", 11 sierpnia 2014
  4. Davutoglu: Turcja potrzebuje nowej konstytucji, "wiadomości.onet.pl", 27 sierpnia 2014
  5. Recep Tayyip Erdogan zaprzysiężony na prezydenta Turcji. Ahmet Davutoglu mianowany premierem, "polskatimes.pl", 28 sierpnia 2014

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]