Referendarz sądowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Referendarz sądowy – stanowisko w sądach powszechnych i administracyjnych w Polsce; sądowy organ jurysdykcyjny posiadający w zakresie powierzonych czynności kompetencje sądu, wykonujący zadania z zakresu ochrony prawnej niebędącej wymiarem sprawiedliwości.

Pozycja ustrojowa[edytuj]

Przyjmuje się, że instytucja referendarza sądowego jest wzorowana na podobnej instytucji funkcjonującej w Niemczech i Austrii: Rechtspfleger. We Francji wyższy urzędnik sądowy nazywa się greffier.

Referendarz posiada atrybut przypisany organom władzy sądowniczej, to jest niezależność w zakresie wydawania orzeczeń[1]. Jest to cecha nawiązująca bezpośrednio do niezawisłości sędziowskiej. Referendarza nie obowiązują jednak zakazy wykonywania niektórych rodzajów działalności i pełnienia pewnych funkcji, np. prowadzenia działalności gospodarczej, członkostwa w partii politycznej, zasiadania w radach nadzorczych spółek, sprawowania mandatu radnego, pod warunkiem że nie koliduje to z powierzonymi obowiązkami i nie podważa zaufania do sądu.

Referendarz sądowy jako organ procesowy został wyposażony w kompetencje w postępowaniu cywilnym, karnym, wykroczeniowym, karnym wykonawczym i administracyjnosądowym – w wypadkach wskazanych w ustawie. Wprowadzenie tej nowej instytucji odpowiada doświadczeniom państw zachodnioeuropejskich, a także rekomendacji nr R(86)12[2] Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie środków przeciwdziałania nadmiernemu obciążeniu sądów i jego zmniejszania, przyjętej w dniu 16 września 1986 na 399 posiedzeniu zastępców ministrów.

Kompetencje[edytuj]

W postępowaniu cywilnym[edytuj]

  • rozpoznaje wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych[3] (art. 118 uksc) oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 123 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego),
  • dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów według zasad określonych przez sąd (art.108 § 1 kpc),
  • podejmuje czynności w ramach tzw. postępowania naprawczego (art. 125 oraz 130–1304 kpc),
  • ustanawia kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu (art. 144 § 4 kpc),
  • bierze udział przy przeprowadzeniu dowodu przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających dokonanie tej czynności na odległość (art. 235 § 2 kpc),
  • stwierdza prawomocność orzeczeń (art. 364 § 2 kpc),
  • prowadzi postępowanie upominawcze – (art. 3531 § 2 kpc),
  • prowadzi elektroniczne postępowanie upominawcze,
  • wydaje europejskie nakazy zapłaty (art. 50516 § 2 kpc) i wydaje zarządzenia w europejskim postępowaniu nakazowym (art. 50516 § 3 kpc), stwierdza wykonalność europejskiego nakazu zapłaty (art. art. 7956 § 2 kpc),
  • wydaje zarządzenia w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń (art. 50522 § 2 kpc), wydaje zaświadczenie dotyczące tego orzeczenia określone w przepisach rozporządzenia nr 861/2007 (art. art. 7958 § 2 kpc),
  • prowadzi postępowanie wieczystoksięgowe art. 5091 § 1 kpc),
  • prowadzi postępowanie rejestrowe w sprawach należących do właściwości sądów rejonowych (rejestr zastawów, Krajowy Rejestr Sądowy) z wyjątkiem prowadzenia rozprawy (art. 5091 § 2 kpc),
  • wykonuje czynności w sprawach z zakresu prawa spadkowego, z wyłączeniem prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz przesłuchania świadków testamentu ustnego (art. 5091 § 3 kpc),
  • wykonuje czynności w sprawach depozytowych, z wyjątkiem spraw o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu (art. 5091 § 4 kpc),
  • wykonuje czynności zastrzeżone dla sądu w postępowaniu egzekucyjnym z wyłączeniem stosowania środków przymusu, orzekania o ściągnięciu należności w trybie art. 873, stwierdzenia wygaśnięcia skutków przybicia i utraty rękojmi, spraw o egzekucję świadczeń niepieniężnych z wyjątkiem wydania rzeczy ruchomej, spraw o egzekucję przez zarząd przymusowy, spraw o egzekucję przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego (art. 759 §11 kpc),
  • rozstrzyga w przedmiocie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej i wyznacza organ uprawniony do łącznego prowadzenia egzekucji (art. 773 kpc) – w przypadku zbiegów powstałych do dnia 8 września 2016 r.,
  • nadaje klauzulę wykonalności tytułom egzekucyjnym wskazanym w art. 771 § 1 kpc,
  • prowadzi postępowanie o wyjawienie majątku z wyłączeniem stosowania środków przymusu (art. 9201 kpc),
  • podejmuje czynności w sprawach o przyznanie kompensaty (art. 8 ust. 1 ustawy z 7 lipca 2005 r. o państwowej kompensacie przysługującej ofiarom niektórych przestępstw),
  • podejmuje czynności w zakresie przewidzianym ustawą o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (ustalanie należności świadków, biegłych, tłumaczy, stron postępowania oraz mediatorów, zwrot opłat, czynności w sprawach odroczenia lub rozłożenia na raty należności sądowych).

Sąd Najwyższy w uchwale o sygnaturze akt III CZP 108/05[4] podjętej dla rozstrzygnięcia wątpliwości dotyczącej możliwości udzielenia zabezpieczenia przez referendarza w postępowaniu upominawczym stwierdził, że w postępowaniu tym referendarz nie jest uprawniony do rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia, co oznacza, że wniosek taki musi rozpoznać sędzia pomimo tego, że sprawę w pierwszej instancji rozstrzyga referendarz sądowy.

W postępowaniu karnym[edytuj]

  • wydaje postanowienia i zarządzenia w zakresie przewidzianym ustawą, a także polecenia zastrzeżone dla sądu (art. 93a k.p.k., art. 15 § 1 k.p.k.), m.in. o umorzeniu postępowania (art. 57 § 2 k.p.k., art. 60 § 4 k.p.k., art. 61 § 2 k.p.k., zawieszeniu postępowania (art. 61 § 1 k.p.k.).
  • kieruje sprawę do mediacji (art. 23a § 1 k.p.k.)
  • dokonuje czynności dotyczących sprawdzenia okoliczności faktycznych, z wyjątkiem przeprowadzenia dowodu (art. 97 k.p.k.)
  • nadaje klauzulę wykonalności orzeczeniom wydanym w tym postępowaniu (art. 107 k.p.k., 293 § 5 k.p.k.)
  • dokonuje czynności związanych z uzupełnieniem braków formalnych i zwrotem pisma procesowego (art. 120 k.p.k.), a także dotyczących wydawania odpisów z akt sprawy (art. 156 § 2 i 3 k.p.k.)
  • podejmuje czynności w postępowaniu o odtworzenie akt (art. 162 k.p.k.)
  • bierze udział w czynności przesłuchania świadka  przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość (art. 177 § 1a k.p.k.)
  • dokonuje wstępnej kontroli warunków formalnych aktu oskarżenia (art. 338 k.p.k.)
  • podejmuje czynności w sprawach związanych z zatrzymaniem rzeczy i przeszukaniem w postępowaniu sądowym (art. 235 k.p.k.)
  • rozpoznaje wnioski o ustanowienie obrońcy i pełnomocnika z urzędu (art. 80a § 1, 81 § 1 k.p.k., 84 § 1 k.p.k., art. 87a § 1 k.p.k.)
  • wydaje zarządzenie o odmowie sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku (art. 422 k.p.k.)
  • prowadzi posiedzenie pojednawcze w sprawach z oskarżenia prywatnego (art. 489 k.p.k.)
  • podejmuje czynności w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych (art. 623 k.p.k.) oraz rozliczenia kosztów procesu (art. 626 § 2 k.p.k.).

W postępowaniu karnym wykonawczym[edytuj]

Od dnia 15 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy jest organem postępowania karnego wykonawczego. Referendarz sądowy może wykonywać w tym postępowaniu czynności zastrzeżone dla sądu, z wyjątkiem (art. 18a kkw):

  • spraw zastrzeżonych dla sądu penitencjarnego oraz sędziego penitencjarnego,
  • spraw dotyczących wykonania kary pozbawienia wolności,
  • zarządzania wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności,
  • rozstrzygania wątpliwości co do wykonania orzeczenia sądu lub zarzutów co do obliczenia kary,
  • spraw, o których mowa w rozdziałach VI (zatarcie skazania) i XV-XX (tymczasowe aresztowanie, czynności w sprawach wojskowych),
  • wydawania postanowień w sprawach, o których mowa w rozdziałach XII i XIII (środki karne, środki kompensacyjne, przepadek, środki zabezpieczające).

W postępowaniu administracyjnosądowym[edytuj]

  • prowadzi mediację
  • orzeka w zakresie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów i przyznanie pełnomocnika z urzędu).

Nabór na stanowisko[edytuj]

Referendarzem w sądzie rejonowym lub okręgowym może zostać mianowana osoba, która: posiada polskie obywatelstwo i nie ma ograniczeń praw cywilnych i obywatelskich, ukończyła wyższe studia prawnicze, jest nieskazitelnego charakteru, ukończyła 24 lata (lub 35 lat), a także odbyła aplikację referendarską i złożyła egzamin referendarski albo odbyła aplikację ogólną lub aplikację sądową, prokuratorską, notarialną, adwokacką lub radcowską i złożyła odpowiedni egzamin, albo złożyła egzamin referendarski.

Nabór kandydatów organizuje się w drodze konkursu, który ma na celu wyłonienie kandydata o największej wiedzy i najwyższych umiejętnościach, predyspozycjach i zdolnościach ogólnych, niezbędnych do wykonywania obowiązków referendarza. Konkurs jest przeprowadzany w formie pisemnej. Praca konkursowa składa się z dwóch części:

  1. testu obejmującego 36 pytań z zakresu prawa cywilnego, postępowania cywilnego oraz z zakresu prawa handlowego;
  2. dwóch kazusów, których rozwiązanie polega na opracowaniu projektu postanowienia sądu wraz z uzasadnieniem – po jednym z zakresu prawa cywilnego, postępowania cywilnego lub prawa handlowego oraz z zakresu postępowania wieczystoksięgowego.

Referendarza sądowego mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy prezes właściwego sądu apelacyjnego[5].

Po 10 latach pracy referendarz sądowy może być mianowany przez prezesa sądu apelacyjnego na stanowisko starszego referendarza sądowego, jeżeli w tym okresie uzyskiwał wyłącznie pozytywne okresowe oceny oraz nie był karany dyscyplinarnie[6].

Referendarzem w sądzie administracyjnym może być osoba, która spełnia 4 warunki: posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw, ukończyła studia prawnicze, ma nieskazitelny charakter oraz przez minimum 3 lata pracował na stanowisku związanym z tworzeniem lub stosowaniem prawa administracyjnego[7].

Awans na starszego referendarza w sądzie administracyjnym jest uwarunkowany identycznie jak w sądzie powszechnym.

Wynagrodzenie[edytuj]

Wynagrodzenie zasadnicze referendarza sądowego w celu zagwarantowania mu niezależności w zakresie wykonywania czynności orzeczniczych jest ustawowo zaindeksowane do wynagrodzenia sędziego sądu rejonowego i wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce pierwszej sędziego sądu rejonowego, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego, a po dalszych siedmiu latach pracy – do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Wynagrodzenie zasadnicze starszego referendarza sądowego wynosi 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku starszego referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego[8].

Kontrola orzecznictwa referendarza sądowego[edytuj]

Na orzeczenie referendarza sądowego co do istoty sprawy, orzeczenia kończące postępowanie, a także orzeczenia, o których mowa w art. 394 § 1 pkt 1–11 kpc, przysługuje skarga do sądu rejonowego. Po zmianach z marca 2006 r., w razie wniesienia skargi wpis w księdze wieczystej nie traci mocy. Rozpoznając sprawę, sąd zmienia zaskarżony wpis przez jego wykreślenie i dokonanie nowego wpisu lub wydaje postanowienie, którym zaskarżony wpis utrzymuje w mocy albo uchyla go w całości lub w części i w tym zakresie wniosek oddala bądź odrzuca, względnie postępowanie umarza (art. 5181 § 3 kpc). Po wniesieniu skargi sprawę rozpoznaje właściwy miejscowo sąd rejonowy, działając jako sąd pierwszej instancji.

Art. 39823 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wniesienie skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu wstrzymuje jego wykonalność. Rozpoznając skargę, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymuje w mocy albo je zmienia, orzekając jako sąd drugiej instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dniu 1 grudnia 2008 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygnaturze akt P 54/07 orzekł, że przepis ten jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z jej art. 176 ust. 1. Trybunał potwierdził tym samym kompetencje referendarza sądowego do orzekania w pierwszej instancji w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu i oddalił zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa i zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Bibliografia[edytuj]

  • D. Kotłowski, O. M. Piaskowska, K. Sadowski, Metodyka pracy referendarza sądowego w sądzie powszechnym, CH Beck, 2012.
  • A. Arkuszewska, Referendarz sądowy w postępowaniu cywilnym, Lex 2011
  • Ł. Korózs, M. Sztorc, Referendarz sądowy, przepisy i objaśnienia, Warszawa-Zielona Góra, 1998
  • W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009
  • M. Rękawek-Pachwicewicz, Status prawny referendarza sądowego w Polsce i wybranych państwach Unii Europejskiej [w:] Wymiar sprawiedliwości Unii Europejskiej, pod red. M. Perkowskiego, Warszawa 2003
  • M. Rojewski, Referendarze sądowi. Asystenci sędziów. Urzędnicy sądowi. Komentarz, Warszawa 2007

Przypisy

  1. Art. 151 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych brzmi: "W zakresie wykonywanych obowiązków referendarz jest niezależny co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach." (Dz. U. z 2015 r. poz. 133)
  2. Tekst dokumentu w serwisie Rady Europy
  3. Zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2011 roku sygn. akt P 38/08.
  4. Uchwała z 8 grudnia 2005 r., III CZP 108/05
  5. Art. 149-150 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133)
  6. Art. 150 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133)
  7. Art. 27 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066)
  8. Art. 151b ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133)

Linki zewnętrzne[edytuj]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.