Regina Salomea Pilsztyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Regina Salomea Pilsztynowa z domu Rusiecka, primo voto Halpirowa, inne formy nazwiska: Pichelstein, Makowska, (ur. 1718 koło Nowogródka, zm. po 1763) – pierwsza w historii Wielkiego Księstwa Litewskiego kobieta lekarka, pamiętnikarka.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Regina Salomea pochodziła z Wielkiego Księstwa Litewskiego, z domu Kucharskich. Według własnych informacji[potrzebny przypis] była córką Joachima Rusieckiego i około roku 1730 mieszkała z rodzicami w województwie nowogródzkim (według innych danych[jakich?] była neofitką ochrzczoną przez jezuitów w Barze). Miała jakieś elementarne wykształcenie, lecz nie posiadała dyplomu lekarza, nigdy też nie studiowała medycyny. Życie spędzała w ustawicznych podróżach. W wieku lat 14 poślubiła Jakuba Halpira. Podstawy wiedzy medycznej poznała od swojego pierwszego męża – lekarza okulisty, który osiadł i praktykował m.in. w Stambule. Po 3 latach została porzucona przez męża. Po jego śmierci prowadziła w wielu miastach Imperium Osmańskiego, z sukcesami własną praktykę medyczną. Podczas leczenia, kładła nacisk na higienę i zdrowy sposób odżywiania. Swoje prace badawcze, jak również korespondencję prowadziła w języku polskim. Po powrocie do Polski, jej drugim mężem został Józef Fortunat Pichelstein (Pilsztyn) – austriacki oficer, którego wykupiła wcześniej z niewoli tureckiej. Przebywała jako lekarka w Nieświeżu u hetmana Michała Radziwiłła, skąd wyprawiła się do Petersburga na dwór carycy Anny. Po powrocie z Rosji udała się do Karyntii i czas jakiś przebywała w Wiedniu. W roku 1743 rozeszła się ze swym drugim mężem i dość niefortunnie związała z nieznanym bliżej I. M. C. Z.; stąd być może podpisywała się później jako Makowska. Praktykowała jako lekarka na Wołyniu, Podolu i w okolicach Kijowa. Wkrótce potem, zerwawszy z J. M. C. Z., w roku 1759 ponownie wyjechała do Turcji. Była także nadwornym medykiem i okulistką haremu sułtana Imperium Osmańskiego Mustafy III. Znała i posługiwała się potocznym językiem tureckim.

Ze swego pierwszego małżeństwa miała córkę Konstancję, z drugiego 2 synów: Franciszka Ksawerego i Stanisława Kostkę. Do niedawna jej dalsze losy po roku 1760 były nieznane, ale Dariusz Kołodziejczyk ustalił, że w roku 1763 Pilsztynowa pracowała jako lekarka w haremie chanów krymskich i była informatorką rosyjskiego konsula w Bachczysaraju Aleksandra Nikiforowa.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza strona rękopisu Salomei Pilsztyn

Pozostawiła po sobie pamiętniki, wykorzystane potem przez dr Melanię Lipińską w pracy Histoire des femmes médecins, za którą przyznano nagrodę Wiktora Hugo.

  • Echo na świat podane procederu podróży i życia mego awantur... Pamiętnik w 7 rozdziałach (siódmy niedokończony) prozą, na końcu wierszowana Pieśń mojej kompozycji, powst. w Stambule 1760, wyd. (z modernizacją brzmienia i układu tekstu) R. Pollak i M. Pełczyński pt. "Proceder podróży i życia mego awantur", Kraków 1957, Pamiętniki i wspomnienia, seria I: Pamiętniki Polskie; autograf rękopisu: Biblioteka Czartoryskich nr 1482

Listy[edytuj | edytuj kod]

  • Do Michała Radziwiłła Rybeńko, dat. ze Lwowa 30 września 1748, ogł. przy wyd. R. Pollak i M. Pełczyński pt. "Proceder podróży i życia mego awantur", Kraków 1957, Pamiętniki i wspomnienia, seria I: Pamiętniki Polskie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Echo na świat podane czyli procedvra podróży y życia mego awantur, na cześć y chwałę P. Bogu w Trójcy św. Jedynemu y Najświętszey Matce Chrystusa Pana mego y wszystkim Świętym — napisała Salomeja Regina de Pilsztynowa, Medycyny Doktorka i Okulistka w r. 1760 w Stambule, rękopis z Biblioteki Czartoryskich, opisany przez Ludwika Glatmana
  • Z. Kuchowicz, Wizerunki niepospolitych niewiast staropolskich XVI – XVIII wieku, Wydawnictwo Łódzkie, wydanie pierwsze 1972 rok, rozdział pt. „Pierwsza lekarka polska – Regina Salomea Rusiecka” s. 298-319
  • Melania Lipińska, Histoire des femmes médecins depuis l'antiquité jusqu'à nos jours
  • Lidia Kawecka, Polska diablica, Onet.pl, 29 grudnia 2010
  • Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 107-108
  • Dariusz Kołodziejczyk, The Crimean Khanate and Poland-Lithuania: International Diplomacy on the European Periphery (15th-18th Century). A Study of Peace Treaties Followed by Annotated Documents, Lejda, 2011
  • Roman Krzywy: Pragnienie pamięci i "białogłowski koncept". Kilka uwag o świadomości warsztatowej pierwszych polskich pamiętnikarek (Anna Zbąska, Regina Salomea Pilsztynowa". W: Śląskie Studia Polonistyczne 2013: 2 (4), s. 119-140.