Regulus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy gwiazdy. Zobacz też: inne znaczenia słowa Regulus.
Regulus
α Leonis
Regulus to najjaśniejsza gwiazda na tym zdjęciu
Regulus to najjaśniejsza gwiazda na tym zdjęciu
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Lew
Rektascensja 10h 08m 22,311s[1]
Deklinacja +11° 58′ 01,95″[1]
Paralaksa (π) 0,04113 ± 0,00035[1]
Odległość 79,30 ± 0,68 ly
24,31 ± 0,21 pc
Wielkość obserwowana 1,40 ± 0,05[1]m
Ruch własny (RA) −248,73 ± 0,35[1] mas/rok
Ruch własny (DEC) 5,59 ± 0,21[1] mas/rok
Prędkość radialna 5,9 ± 2,0[1] km/s
Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy B8 IVn[1]
Masa 3,4[2] M
Promień równikowy: 4,3[2] R
Metaliczność [Fe/H] 0,21[3]
Wielkość absolutna −0,57[3]m
Jasność 360[2] L
Okres obrotu 16 h[2]
Prędkość obrotu 317[2] km/s
Spłaszczenie 0,24[2]
Wiek ~250 mln lat[2]
Temperatura 10 200 – 15 400[2] K
Charakterystyka orbitalna
Odległość od Centrum Galaktyki 8055 pc[3]
Mimośród 0,0957[3]
Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 32 Leo
2MASS: J10082229+1158018
Bonner Durchmusterung: BD+12°2149
Fundamentalny katalog gwiazd: FK5 380
Boss General Catalogue: GC 13926
Katalog Gliesego: GJ 9316 A
Katalog Henry’ego Drapera: HD 87901
Katalog Hipparcosa: HIP 49669
Katalog Jasnych Gwiazd: HR 3982
SAO Star Catalog: SAO 98967
Al Kalb al Asad, Cor Leonis (Serce Lwa)

Regulus (alfa Leonis, α Leo) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lwa (wielkość gwiazdowa: +1,4m). Jest odległa od Słońca o 79 lat świetlnych i świeci 150 razy jaśniej niż Słońce. Jej wielkość absolutna to -0,57m.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa własna w znanej dziś formie Regulus została nadana tej gwieździe przez Mikołaja Kopernika. Wywodzi się ona z łaciny i znaczy „Mały Król”[4][2]. Jest to tłumaczenie starożytnej nazwy stgr. Βασιλίσκος Basiliskos, znanej z dzieła Almagest Ptolemeusza[5][6]. Nazwa ta ma jeszcze dłuższą historię, gdyż już Babilończycy znali ją pod nazwą LUGAL, „Król”[6]. Ze względu na położenie w gwiazdozbiorze gwiazda była też nazywana „sercem Lwa” (łac. Cor Leonis)[5]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna formalnie zatwierdziła użycie nazwy Regulus dla określenia tej gwiazdy[7].

Charakterystyka obserwacyjna[edytuj | edytuj kod]

Gwiazda leży niemal dokładnie na ekliptyce, w związku z czym bywa regularnie zakrywana przez tarczę Księżyca. Regulus bywa również zakrywany przez planety, ponieważ jednak ich tarcze są dużo mniejsze od tarczy Księżyca, zjawiska takie są niezmiernie rzadkie. Współczesna astronomia odnotowała do tej pory tylko jedno: 7 lipca 1959 roku gwiazda została zasłonięta przez Wenus[8].

Charakterystyka fizyczna[edytuj | edytuj kod]

Regulus to białobłękitna gwiazda ciągu głównego lub podolbrzym, należący do typu widmowego B. Jej jasność w zakresie widzialnym jest 150 razy większa niż jasność Słońca. Gwiazda ta obraca się bardzo szybko wokół osi, wskutek czego ma znaczne spłaszczenie: promień równikowy, równy 4,3 R, jest o 32% większy niż promień biegunowy. Efektem spłaszczenia jest niejednorodna temperatura gwiazdy: bieguny, gdzie otoczka jądra mają temperaturę 15 400 K, podczas gdy równik ma temperaturę 10 200 K. Uwzględnienie tej niejednorodności pozwala obliczyć, że Regulus wypromieniowuje aż 360 razy więcej energii niż Słońce[2].

Gwiazda ma masę 3,4 razy większą niż Słońce i istnieje od około 250 milionów lat. Zbliża się do końca okresu syntezy wodoru w hel w jądrze[2].

Towarzysze[edytuj | edytuj kod]

Regulus jest składnikiem układu poczwórnego[2]. W odległości kątowej 175,7 sekundy kątowej (pomiar z 2015 r.) znajduje się składnik B, gwiazda o wielkości obserwowanej 8,24m[9]. W przestrzeni odpowiada to odległości najmniej 4200 jednostek astronomicznych, a okres obiegu tego składnika to co najmniej 125 tysięcy lat. Jest to pomarańczowy karzeł, gwiazda typu K2[2]. Składnik B tworzy ze składnikiem C układ podwójny o oznaczeniu HD 87884[2][10]. Gwiazdy te dzieli 2,5″ (pomiar z 1943 roku), słabszy składnik C ma wielkość 13,2m[9] i jest czerwonym karłem typu M4[2].

Spektroskopia pozwoliła wykryć czwartego, niezaobserwowanego bezpośrednio towarzysza Regulusa, który okrąża go po ciasnej orbicie w czasie 40,11 doby. Jest to biały karzeł o masie 0,3 M, niespodziewanie małej jak na pozostałość po gwieździe, która musiała ewoluować szybciej niż Regulus. Prawdopodobnie w przeszłości była to gwiazda większa i jaśniejsza niż on. Osiągnęła stadium olbrzyma, ale na skutek bliskości gwiazd Regulus przyciągnął i wchłonął zewnętrzną otoczkę towarzysza, pozostawiając nagie jądro – białego karła. W procesie tym Regulus nie tylko zwiększył masę, ale także prędkość obrotu, co tłumaczyłoby obecne wysokie tempo rotacji[2].

Optyczny składnik D o wielkości 12,1m, oddalony o 195,3″ od Regulusa (pomiar z 2015 r.), ma inny ruch własny co wskazuje na przypadkowość sąsiedztwa na niebie[2][9][11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h Regulus w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q Jim Kaler: REGULUS (Alpha Leonis) (ang.). STARS, 2008-09-19. [dostęp 2017-12-04].
  3. a b c d Anderson E., Francis C: HIP 49669 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2017-12-04].
  4. Przemysław Mieszko Rudź: Niebo. Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o., 2008, s. 196. ISBN 978-83-60887-76-9.
  5. a b Leo, the Lion. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 255–257. ISBN 0486210790. (ang.)
  6. a b Leo. W: Ian Ridpath: Star Tales. James Clarke & Co., 1988. ISBN 9780718826956.
  7. Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2017-12-04].
  8. Joachim Ekrutt: Gwiazdy i planety. Warszawa: MUZA SA, 2005, s. 60–61.
  9. a b c Mason et al.: WDS J10084+1158A. W: The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
  10. HD 87884 w bazie SIMBAD (ang.)
  11. UCAC2 35936287 w bazie SIMBAD (ang.)