Rejon bieszenkowicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
bieszenkowicki
Бешанко́віцкі раё́н
Rejon
Ilustracja
Pomnik robotnika w Bieszenkowiczach
Herb Flaga
herb rejonu bieszenkowickiego flaga rejonu bieszenkowickiego
Państwo  Białoruś
Obwód witebski
Siedziba Bieszenkowicze
Powierzchnia 1249,65 km²
Populacja (2010)
• liczba ludności

18 300
• gęstość 14,6 os./km²
Nr kierunkowy +375-21-31
Kod pocztowy 211 3хх
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba sielsowietów 7
Liczba wsi 243
Położenie na mapie obwodu witebskiego
Położenie na mapie
Strona internetowa
Portal Portal Białoruś

Rejon bieszenkowicki (biał. Бешанко́віцкі раё́н, Bieszankowicki rajon, ros. Бешенко́вичский райо́н, Bieszenkowiczskij rajon) – rejon w północnej Białorusi, w obwodzie witebskim.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Rejon bieszenkowicki ma powierzchnię 1249,65 km². Lasy zajmują powierzchnię 360,94 km², bagna 94,50 km², obiekty wodne 40,30 km²[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Graniczy z rejonami: witebskim, lepelskim, sienneńskim, uszackim, czaśnickim, szumilińskim. Leży 51 km od Witebska, 210 km od Mińska, 33 km od stacji kolejowej Czaśniki na linii Orsza-Lepel.

Ukształtowanie[edytuj | edytuj kod]

Teren przeważnie równinny. Część południowa w leży w granicach Równiny Czaśnickiej, południowa – Niziny Połockiej i ostróg Wysoczyzny Horodeckiej. 91% powierzchni leży na wys. 150 m. Najwyższy punkt (179,8 m) na południowym zachodzie od wsi Plisy, najniższy (111,6 m) na południowym zachodzie, w dolinie Dźwiny.

W klasyfikacji tektonicznej rejon należy do północno-wschodnich stoków Białoruskiej anteklizy. Od góry zalegają wartswy antropogeniczne, warstwy polodowcowe ze zlodowaceń: pojeziornego, sożowskiego i dnieprowskiego, rzadziej berezyńskiego o gr. 75 – 160 m, niżej – odkłady dewońskie (200–3200 m) i górnoproterozoiczne (350–450 m).

Na terenie rejonu, w pobliżu wsi Horki, znajduje się największy (11 m) głaz na Białorusi.

Bogactwa naturalne[edytuj | edytuj kod]

W rejonie występuje torf, piasek budowlany, pospółka, glina.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat umiarkowany kontynentalny. Średnia temperatura stycznia -7,5°С, lipca 17,8°С. Średnioroczna suma opadów 630 mm. Okres wegetacji 185 dni.

Hydrografia[edytuj | edytuj kod]

Przez rejon płynie Dźwina (długość na obszarze rejonu ok. 100 km, szerokość 170 m). Największe jej dopływy to: Ułła (40 km / 12 m), ze Świaczanką (38 km / 30 m), Krywinka (24 km / 25 m) z Biarozką (15 km / 10 m) i inne. Gęstość naturalnej sieci rzecznej wynosi 0,43 km/km².

Na terenie rejonu znajdują się 52 jeziora. Największe z nich to Saro. Kolejne po nim jeziora według głębokości: Koroniowskie, Białe, Płociszno, Wierbne, Ostrowieńskie, Bikłoża, Słobodzkie, Górnoćwiecze i inne.

Gleby[edytuj | edytuj kod]

Gleby ziem rolnych należą do grupy gleb sodowo-bielicowych, sodowo-bielicowych zabagnionych, sodowych, sodowo-węglanowych zabagnionych, aluwialnych, torfowo-błotnych. Pod względem składu ziarnowego – piaski gliniaste, pospółki, piaski, torfy.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Lasy pokrywają 26% terytorium. Przeważają niewielkie masywy 6–17 km² (Lasy Chodczańskie, Puszcza Zielona). Wzdłuż Dźwiny na północny zachód – do 30 km² (uroczysło Kozły). W lasach występują: sosna, jodła, brzoza, osika, olsza czarna, olsza szara, jesion, dąb.

Bagna pokrywają 7% terytorium (nizinne, górne i przejściowe). Największe masywy bagienne: Czarniczanka, Zabalański Mech, Sorżycki Mech, Grzęda.

Zwierzęta[edytuj | edytuj kod]

Ze zwierząt myśliwsko-przemysłowych występuje łoś, dzik, sarna, lis, wilk, zając szarak, zając bielak, a także jeleń, kuna, norka, wiewiórka, jenotopodobny pies, tchórz czarny, bóbr, wydra, piżmak, kuropatwa szara, cietrzew, głuszec itd. Z ptactwa wodnego: kaczka krakwa, kaczka szara, łyska.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Obszar rejonu zamieszkany jest od czasów starożytnych. Świadczą o tym wykopaliska archeologiczne Naddźwinia – siedziby człowieka pierwszych ludzi epoki kamiennej, a także grodziska, osady, kurhany. W drugiej połowie IX w. terytorium witebszczyzny, a razem z nim i Naddźwinie, weszło w skład Rusi Kijowskiej. W X w. powstało Księstwo połockie, które zajmowało tereny dzisiejszego obwodu witebskiego i północnej części obwodów mińskiego i mohylewskiego. Wygodne położenie w dorzeczach Dźwiny, Berezyny i Niemna sprzyjało rozwojowi niezależnej gospodarki i kultury połockiej ziemi, ustanowieniu szerokich powiązań handlowych z szeregiem krajów Zachodu i Wschodu i południową Rusią. Przyczyniał się do tego także przechodzący przez Księstwo szlak wodny "od Normanów do Greków", sprzyjający rozwojowi rzemiosła i handlu.

W końcu XIII-XIV w. źródła pisemne wspominają oficjalne umowy między Rygą, Połockiem i Witebskiem, później także Ułłą i Bieszenkowiczami dotyczące handlu na Dźwinie. Co roku na naddźwińskich przystaniach ładowano wosk, miód, konopie i inne towary. Wygodne położenie geograficzne sprzyjało wzrostowi i rozwojowi gospodarczemu naddźwińskich osad, jednak warunki przyrodnicze – wiele lasów, jezior, bagien, przewaga piaszczystych gleb – nie sprzyjały rozwojowi rolnictwa. Dlatego gospodarka miała tu charakter bardziej przemysłowy. Rozwijała się eksploatacja lasów: bartnictwo, łowiectwo, rybołówstwo i hodowla. Bieszenkowicze po raz pierwszy wspomniane są w źródłach pisanych w 1447 (według A. Sapunowa) lub w 1460 (według W. Turczynowicza).

Na początku XIV w. terytorium rejonu wchodziło w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego (od 1504 – w województwie połockim), po unii lubelskiej 1569 w składzie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W wyniku I rozbioru 1772 prawobrzeżna część bieszenkowiczyzny włączona została do Imperium Rosyjskiego, a po II rozbiorze (1793) – również część lewobrzeżna. Tereny te weszły w skład powiatu lepelskiego guberni połockiej, a od 1802 – witebskiej.

Duże znaczenie dla rozwoju ekonomicznego Bieszenkowicz, Ułły i innych miejscowości miała budowa w latach 1797-1805 i oddanie do eksploatacji berezyńskiego systemu wodnego służącego do transportu materiałów leśnych z guberni mińskiej do Rygi. Bieszenkowicze były znane na całą gubernię witebską ze swojego kiermaszu pietropawłowskiego, jednego z największych na terenie Białorusi w XVIII w.

W czasie wojny francusko-rosyjskiej 1812 w pobliżu wsi Ostrowno[2], Kukawiaczyna, Dorohokupów miały miejsce ciężkie walki wojsk rosyjskich z armią Napoleona. 11 lipca 1812 Bieszenkowicze zostały zajęte przez wojska francuskie, które rozmieściły tu swój garnizon. Kilka dni mieścił się tam sztab cesarza.

W pierwszej połowie XVIII w. na Białorusi, jak i w Rosji zaczęły się procesy rozpadu stosunków feudalno-poddańczych. Zwiększenie pańszczyzny doprowadziło do gwałtownego zbiednienia chłopów. Wywoływało to liczne powstania, które dosięgnęły i Naddźwinie. Jednym ze znacznych wystąpień chłopów był bunt 1822 w Bieszenkowiczach należących wówczas do grafa Joachima Chraptowicza. Nie mogąc wytrzymać ucisku ze strony jego ekonoma i starosty, mieszkańcy miejscowości i przyległych do niej wsi wystosowali petycję do cara, w której skarżyli się na warunki życia i pracy. Bunt mieszczan z Bieszenkowicz jak i niepokoje chłopów Naddźwinia przeciwko grafowi zostały stłumione.

W czasie rewolucji 1905-1907 wystąpienia na bieszenkowiczyźnie nabrały ostrego, politycznego charakteru. Miała miejsce agitacja witebskiej organizacji RSDRP (miała filię w Bieszenkowiczach), połockiej organizacji RSDRP, witebskiego socjaldemokratycznego komitetu Bunda.

Rejon oficjalnie utworzony został 17 lipca 1924. Do 26 lipca 1930 znajdował się w składzie okręgu witebskiego. 20 lutego 1938 włączono go do obwodu witebskiego.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Całkowita liczba ludności rejonu w 2006 wynosiła 21 400 osób, w tym w miasteczku Bieszenkowicze – 8 100. Gęstość zaludnienia 17,12 os./km².

  • 2005: 21 800
  • 2006: 21 400
  • W 2009 roku rejon zamieszkiwało 18 516 osób, w tym 7 344 w osiedlu typu miejskiego i 11 172 na wsi[3].
  • 1 stycznia 2010 roku rejon zamieszkiwało ok. 18 300 osób, w tym ok. 7 300 w osiedlu typu miejskiego i ok. 11 000 na wsi[4].

Religia[edytuj | edytuj kod]

W rejonie istnieje 16 wspólnot religijnych: 11 prawosławnych, 2 rzymsko-katolickie, 1 adwentystów dnia siódmego, 1 chrześcijan wiary ewangelickiej "Dobra nowina", 1 baptystów.

Działają szkoły niedzielne – 2 prawosławne i 2 rzymsko-katolickie.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Hodowla mleczno-mięsna, uprawa zbóż i roślin paszowych, ziemniaków. Przedsiębiorstwa przemysłu lekkiego i spożywczego.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez teren rejonu przechodzą drogi Lepel-Witebsk i Szumilino-Sienno.

W Bieszczenkowiczach, na lewym brzegu Dźwiny znajduje się przystań rzeczna.

Znane osoby urodzone w rejonie[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zachowane[edytuj | edytuj kod]

  • Cerkiew Świętego Proroka Eljasza w Bieszenkowiczach (1870)
  • Zespół pałacowo-parkowy Chreptowiczów w miasteczku Bieszenkowiczach (XVIII w.)
  • Zespół dworsko-parkowy Ciechanowieckich w Boczejkowie (XVIII w.)
  • Cerkiew Matki Bożej Kazańskiej w Darahakupowie (początek XX w.)
  • Cerkiew Św. Mikołaja Cudotwórcy we wsi Dobryhor (połowa XIX w.)
  • Park "Sołominka" we wsi Dobryhor (początek XX w.)
  • Grodzisko we wsi Rubież
  • Kościół Najświętszej Trójcy w Ule (1864)
  • Cerkiew Św. Trójcy w Ule (1896)
  • Zespół dworsko-parkowy Niedźwiedzickich we wsi Dwór Niezhołów (koniec XIX w.)

Ruiny[edytuj | edytuj kod]

  • Cerkiew Opieki Matki Bożej w Marcinowie
  • Kościół w Ostrownie
  • Cerkiew Św. Mikołaja w Słobódce (początek XX w.)
  • Cerkiew Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w Świeczy (1895)

Całkowicie zniszczone[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół Świętych Kazimierza i Rafała w Bieszenkowiczach (1876)
  • Synagoga w Bieszenkowiczach
  • Cerkiew unicka Przemienienia Pańskiego w Boczejkowie (1675)
  • Pałac Ciechanowieckich w Boczejkowie
  • Cerkiew unicka Św. Józefa w Chocinie (1770)
  • Cerkiew unicka w Marcinowie
  • Dwór Reuttów w Marcinowie
  • Kościół w Ostrownie (1912)
  • Ratusz w Ostrownie (XVIII w.)
  • Synagoga w Ostrownie (XVIII w.)
  • Cerkiew Opieki Matki Boskiej w Ule (1857)
  • Zespół dworsko-parkowy Szczytów w Wierzchowie (1860)
  • Kościół we wsi Połujezierje (1750)

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

8 marca 2004 zlikwidowano 5 rad wiejskich: drozdowską, pliską, rubieską, sokorowską i świaczańską. Stworzono ulską radę wiejską.

Obecnie rejon posiada w swoim składzie 7 rad wiejskich: ostrowieńską, boczejkowską, bieszenkowicką, wierchiedźwińską, wierzchowską, sorżańską, ulską. Rejon posiada 243 wsie. Największe z nich: Ostrowno, Boczejków, Ułła.

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Энцыклапедыя прыроды Беларусі: у 5 т. / рэдкал. І.П. Шамякін [і інш.]. – Мн., 1983. – Т. 1. – С. 291–292.
  • Туристская энциклопедия Беларуси / редкол. Г.П. Пашков [и др.] ; под общ. ред. И.И. Пирожника. – Мн., 2007. – С. 46. ​ISBN 978-985-11-0384-9
  • Крачкоўскі, А.В. Край наш Наддзвінскі / А.В. Крачкоўскі. – Мн., 1990. – 80 с. : іл. – (Па родным краі).
  • Крачкоўскі, А.В. Светлы Бешанковіцкі куток / А.В. Крачкоўскі.- Віцебск, 2001. – 152 с.
  • Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Бешанковіцкага раёна / рэдкал. І.П. Шамякін [і інш.]. – Мн., 1991. – 423 с.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Gosudarstwiennyj ziemielnyj kadastr po sostojaniju na 1 janwaria 2011 g. (ros.). Państwowy Komitet ds. Nieruchomości Republiki Białorusi. [dostęp 2011-05-19].
  2. Ostrowno (1) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  3. Pieriepiś nasielenija Riespubliki Biełaruś 2009 goda. Czislennost′ nasielenija obłastiej i rajonow. Briestskaja (ros.). Narodowy Komitet Statystyczny Republiki Białorusi, 2010-08-05. [dostęp 2011-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)].
  4. Czislennost′ nasielenija po Riespublikie Biełaruś, obłastiam i g. Minsku (tysiacz czełowiek) na 1 janwaria 2010 goda (ros.). Narodowy Komitet Statystyczny Republiki Białorusi. [dostęp 2011-05-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)].
  5. Герой Советского Союза Доватор Лев Михайлович