Republika Ałtaju

Republika Ałtaju
Республика Алтай
Алтай Республика
	republika
Godło	Flaga
	Hymn: Алтай Республиканыҥ Гимны;
Państwo	Rosja
Siedziba	Gornoałtajsk
Kod ISO 3166-2	RU-AL
Prezydent	Andriej Turczak
Powierzchnia	92 903 km²
Populacja (2021); • liczba ludności	; 210 924
• gęstość	2,27 os./km²
Tablice rejestracyjne	04
Strefa czasowa	UTC+07:00 (Czas Krasnojarska)
Języki urzędowe	rosyjski, ałtajski
	Położenie na mapie Rosji;
	50°51′N 86°54′E/50,850000 86,900000
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku
	Informacje w Wikipodróżach
	Strona internetowa

Republika Ałtaju (ros. Республика Алтай) – autonomiczna republika, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej, leżąca w południowej części zachodniej Syberii, w zlewisku rzek Bija i Katuń. W ramach federacji Ałtaj graniczy z Tuwą, Chakasją, Krajem Ałtajskim oraz obwodem kemerowskim, ma także zewnętrzną granicę z Chinami (Region Autonomiczny Sinciang → Prefektura Altay), Mongolią (ajmak bajanolgijski) i Kazachstanem (obwód wschodniokazachstański).

Geografia

Klimat umiarkowany kontynentalny, z krótkim, gorącym latem i długą, mroźną zimą. Powierzchnia republiki zróżnicowana, charakterystyczne wysokie grzbiety gór Ałtaj, poprzecinane głębokimi dolinami rzecznymi, rzadko szerokimi kotlinami górskimi. Najwyższa góra republiki – Biełucha (ałtajski: Kadyn-Baży), której wysokość wynosi 4506 m jest jednocześnie najwyższym punktem Syberii.

Strefa czasowa

Republika należy do krasnojarskiej strefy czasowej (KRAT). UTC +7:00 przez cały rok. Wcześniej, przed 27 marca 2011 roku, obowiązywał czas standardowy (zimowy) strefy UTC+6:00, a czas letni – UTC+7:00.

Przynależność do okręgów federalnych i regionów ekonomicznych

Republika Ałtaju jest częścią Syberyjskiego Okręgu Federalnego oraz Zachodniosyberyjskiego Regionu Ekonomicznego.

Historia

Tereny obecnego Ałtaju pozostawały w przeszłości kolejno pod zwierzchnictwem: kaganatu tureckiego (552–744), Ujgurów (do połowy IX w.) i Kirgizów (do początku XIII w.). W XIII w. obszar ten wszedł w skład imperium mongolskiego Czyngis-chana. Od XVIII w. stanowił rejon kolonizacji rosyjskiej. W latach 30. XIX w. wprowadzono alfabet dla języka ałtajskiego, rosyjscy uczeni zaczęli publikować słowniki i podręczniki gramatyki, założono również pierwsze szkoły. Na początku XX w. rozwinął się na tych terenach ruch religijny (łączący elementy lamaizmu i szamanizmu), będący wyrazem oporu miejscowej ludności przeciwko Rosji (stłumiony w 1904). W czerwcu 1922 utworzono na obszarze Ałtaju Ojrocki Obwód Autonomiczny, przekształcony w styczniu 1948 w Górnoałtajski Obwód Autonomiczny. Od czerwca do grudnia 1991 Górnoałtajska SRR, od marca 1992 Republika Ałtaju.

Demografia

Według danych za 2010 rok w republice mieszkało 206 168 osób. Następuje spadek udziału procentowego Rosjan, którzy w 1989 roku stanowili 60,36%, a w 2010 roku stanowili 55,68% ludności republiki, podczas gdy następuje ciągły przyrost udziału procentowego rdzennych Ałtajczyków, którzy stanowili w 1989 roku – 30,99%, w 2002 roku – 32,98%, w 2010 roku – 35,33% ludności. Poza tym Kazachowie (w 2010 roku – 6,07%), Ukraińcy oraz Niemcy.

Ludność miejska: 26,4%, wiejska: 73,6%.

Podział administracyjny

Republika Ałtaju podzielona jest na 1 okręg miejski i 10 rejonów.

Nazwa	Nazwa rosyjska	Siedziba	Powierzchnia (km²)	Populacja	Gęstość zaludnienia (os./km²)
Miasta wydzielone (okręgi miejskie)
Okręg miejski Gornoałtajsk	Городской округ Горно-Алтайск	Gornoałtajsk	95,5	56 933	600
Rejony
Rejon kosz-agacki	Кош-Агачский район	Kosz-Agacz	19 845	18 263	0,92
Rejon majmiński	Майминский район	Majma	1285	28 642	22
Rejon ongudajski	Онгудайский район	Ongudaj	11 744	15 046	1,3
Rejon turoczacki	Турочакский район	Turoczak	11 015	12 484	1,1
Rejon ułagański	Улаганский район	Ułagan	18 367	11 388	0,62
Rejon ust-kański	Усть-Канский район	Ust´-Kan	6244	15 007	2,4
Rejon ust-koksiński	Усть-Коксинский район	Ust´-Koksa	12 960	17 020	1,3
Rejon czemalski	Чемальский район	Czemał	3016	9441	3,1
Rejon czojski	Чойский район	Czoja(inne języki)	4526	8348	1,8
Rejon szebaliński	Шебалинский район	Szebalino	3794	13 596	3,6

Miasta

Najważniejsze miasta Republiki Ałtaju pod względem populacji:^[a]

Nazwa	Nazwa rosyjska	Populacja
Gornoałtajsk	Горно-Алтайск	63 848^[1]
Majma	Майма	16 890^[2]
Kosz-Agacz	Кош-Агач	8334^[2]
Ongudaj	Онгудай	5786^[2]
Turoczak	Турочак	5250^[2]
Szebalino	Шебалино	5185^[3]
Ust´-Kan	Усть-Кан	4892^[2]
Kyzył-Ozjok(inne języki)	Кызыл-Озёк	4513^[2]
Ust´-Koksa	Усть-Кокса	4437^[3]
Ułagan	Улаган	4203^[2]
Czemał	Чемал	4011^[3]
Aktasz	Акташ	2113^[2]

Gospodarka

Zakłady przemysłu włókienniczego, skórzanego, materiałów budowlanych, drzewnego i spożywczego. Na rzece Katuń elektrownie wodne Czemalska i Katuńska. Przez terytorium Ałtaju przechodzi Trakt Czujski (od Bijska do granicy z Mongolią). Region rolniczy wchodzący w skład Zachodniosyberyjskiego Regionu Ekonomicznego. Uprawa zbóż (głównie jęczmienia, owsa), roślin pastewnych, warzyw i drzew owocowych. Chów i hodowla bydła, kóz, owiec, jaków i marali. Myślistwo i eksploatacja lasów.

Tablice rejestracyjne

Tablice pojazdów zarejestrowanych w Republice Ałtaju mają oznaczenie 04 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i literami RUS.

Prezydenci Ałtaju

Zobacz też: Prezydenci Ałtaju.

Religia

Większość populacji republiki wyznaje prawosławie. Religią rdzennych mieszkańców – Ałtajczyków do końca XIX wieku był szamanizm; na początku XX wieku wielu przeszło na burchanizm, stanowiący połączenie buddyzmu (lamaizmu) z szamanizmem, niektórzy zaś przyjęli prawosławie. Kilka procent populacji (głównie Kazachowie) wyznaje islam. Nieliczną grupę stanowią Świadkowie Jehowy^[4].

Uwagi

↑ Pogrubiona nazwa miasta (lub więcej) oznacza, że to miasto (lub więcej) jest stolicą jakiegoś podmiotu federalnego.

Przypisy

↑ Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года [online], Федеральная служба государственной статистики, 25 kwietnia 2025 [dostęp 2025-07-01] (ros.).
1 2 3 4 5 6 7 8 Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года) [online] (ros.).
1 2 3 Оценка численности постоянного населения Республики Алтай по населённым пунктам за 2012-2016 годы [online] (ros.).
↑ Ałtajczycy – lud, który pokochaliśmy. „Przebudźcie się!”, s. 16–19, 22 czerwca 1999. Watchtower. ISSN 1234-1150.

Linki zewnętrzne

[u1-1] Pogrubiona nazwa miasta (lub więcej) oznacza, że to miasto (lub więcej) jest stolicą jakiegoś podmiotu federalnego.

[rosstat1-2] Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года [online], Федеральная служба государственной статистики, 25 kwietnia 2025 [dostęp 2025-07-01] (ros.).

[rosstat2-3] 1 2 3 4 5 6 7 8 Итоги Всероссийской переписи населения 2020 года (по состоянию на 1 октября 2021 года) [online] (ros.).

[rosstat3-4] 1 2 3 Оценка численности постоянного населения Республики Алтай по населённым пунктам за 2012-2016 годы [online] (ros.).

[5] Ałtajczycy – lud, który pokochaliśmy. „Przebudźcie się!”, s. 16–19, 22 czerwca 1999. Watchtower. ISSN 1234-1150.

[:1-6] 1 2 3 4 5 6 Obszar jednostronnie inkorporowany do Rosji, na arenie międzynarodowej uznawany za część Ukrainy.

[a]

[1]

[2]

[3]

[4]

[A]

Republiki	Adygeja Ałtaj Baszkortostan Buriacja Chakasja Czeczenia Czuwaszja Dagestan Donieck^[A] Inguszetia Jakucja Kabardo-Bałkaria Kałmucja Karaczajo-Czerkiesja Karelia Ługańsk^[A] Komi Krym^[A] Mari El Mordowia Osetia Północna Tatarstan Tuwa Udmurcja
Kraje	Ałtajski Chabarowski Kamczacki Krasnodarski Krasnojarski Nadmorski Permski Stawropolski Zabajkalski
Obwody	amurski archangielski astrachański biełgorodzki briański czelabiński chersoński^[A] irkucki iwanowski jarosławski kałuski kemerowski kirowski kostromski królewiecki kurgański kurski leningradzki lipiecki magadański moskiewski murmański niżnonowogrodzki nowogrodzki nowosybirski omski orenburski orłowski penzeński pskowski riazański rostowski sachaliński samarski saratowski smoleński swierdłowski tambowski tiumeński tomski tulski twerski uljanowski włodzimierski wołgogradzki wołogodzki woroneski zaporoski^[A]
Miasta wydzielone	Moskwa Petersburg Sewastopol^[A]
Obwody autonomiczne	Żydowski
Okręgi autonomiczne	Chanty-Mansyjski Czukocki Jamalsko-Nieniecki Nieniecki
Okręgi federalne	Centralny Dalekowschodni Nadwołżański Południowy Północnokaukaski Północno-Zachodni Syberyjski Uralski