Południowa Afryka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Afryka Południowa (region geograficzny).
Republic of South Africa
Republika Południowej Afryki
Flaga Południowej Afryki
Godło Południowej Afryki
Flaga Południowej Afryki Godło Południowej Afryki
Dewiza: (IXam) !ke e: /xarra //ke
(Jedność w różnorodności)
Hymn: Nkosi sikelel’ iAfrika[a]
(Boże, błogosław Afrykę)
Położenie Południowej Afryki
Język urzędowy afrikaans, angielski, xhosa, ndebele, pedi, soto, suazi, tsonga, tswana, venda, zulu
Stolica Pretoria (stolica egzekutywna)[b]
Ustrój polityczny republika federalna
Głowa państwa prezydent Jacob Zuma
Szef rządu prezydent Jacob Zuma
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
24. na świecie
1 219 912 km²
0%
Liczba ludności (2011)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
25. na świecie
50 586 757
41,5 osób/km²
PKB (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

384,3 mld[1] USD
7506[1] USD
PKB (PSN) (2012)
 • całkowite 
 • na osobę

582,3 mld[1] USD
11 375[1] USD
Jednostka monetarna rand (ZAR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii
31 maja 1910
Religia dominująca protestantyzm
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 ZA
Domena internetowa .za
Kod samochodowy ZA
Kod samolotowy ZS, ZT i ZU
Kod telefoniczny +27
Mapa Południowej Afryki

Południowa Afryka[2], Republika Południowej Afryki, RPA (afr. Republiek van Suid-Afrika, ang. Republic of South Africa) – państwo na południowym krańcu Afryki.

Jego początki to dwie burskie republiki: Transwal i Orania. Burowie byli potomkami osadników holenderskich, przybyłych tu w XVII wieku. Pod koniec XIX wieku wybuchły dwie wojny burskie z Wielką Brytanią. W 1910 utworzono dominium brytyjskie o nazwie Związek Południowej Afryki, przekształcony w 1961 w republikę. Do lat 1990–1993 w RPA obowiązywał rasistowski system społeczny rządów białej mniejszości (apartheid). Od wolnych wyborów w 1994 roku władzę sprawuje Afrykański Kongres Narodowy.

Historia[edytuj]

 Osobny artykuł: historia Południowej Afryki.

Pierwszymi mieszkańcami współczesnego RPA byli Buszmeni. Trafili oni na te obszary w I tysiącleciu p.n.e. W I tysiącleciu naszej ery przybyli tu Hotentoci, a od IX wieku zaczęły napływać plemiona Bantu, które zepchnęły dotychczasowe ludy na południowy zachód. Pierwsi Europejczycy pojawili się w XV wieku a kolonizacja rozpoczęła się w XVII wieku[3]. W 1652 roku Holender Jan van Riebeeck na zlecenie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej wzniósł na Przylądku Dobrej Nadziei stację zaopatrzeniową. W połowie XVII wieku zaczęli napływać holenderscy chłopi zwani w Europie Burami, następnie niemieccy protestanci i francuscy hugenoci. Od początku utrzymywano separację pomiędzy białymi i Afrykanami. Osadnictwu towarzyszyły konflikty zbrojne z Hotentotami i Buszmenami, a od lat 70. XVIII z ludami Bantu[3].

Na przełomie XVIII i XIX wieku kolonię w Przylądku Dobrej Nadziei opanowali Brytyjczycy, którzy w 1806 roku dokonali jej aneksji. Od roku 1818 funkcjonowało państwo zuluskie pod wodzą Czaki. Od 1820 roku miał miejsce napływ osadników brytyjskich, z kolei w 1834 zniesiono niewolnictwo. Wydarzenie te spowodowały masową wędrówkę Burów w głąb kraju, czyli tzw. Wielki Trek. Po zaciętych walkach z Bantu, Burowie utworzyli Burskie Republiki Transwalu i Oranii. Odkrycia na zamieszkanym przez Burów terenie Witwatersrand diamentów w 1867 i złota w 1886 roku przyczyniło się do silnego wzrostu gospodarczego oraz przywędrowania wielu Europejczyków. Z tychże powodów wzrosło też zainteresowanie Wielkiej Brytanii tym obszarem. Niedługo później rozpoczęły się regularne walki brytyjskich oddziałów z Burami co było początkiem I wojny burskiej toczącej się pomiędzy 1880 a 1881 rokiem. Po walkach podczas II wojny burskiej, afrykanerzy ponieśli porażkę. Po traktacie z Vereeniging republiki burskie zostały włączone do Brytyjskiego Imperium. Zaznaczono że w republikach, język niderlandzki pozostanie jako język urzędowy. Po czterech latach negocjacji Natal, Transwal, Orania i Kolonia Przylądkowa utworzyły w 1910 roku Związek Południowej Afryki[3]. W międzyczasie w roku 1879 Brytyjczycy dokonali podboju państwa Zulusów[3].

Związek Południowej Afryki pozostawał brytyjskim dominium. Władzę w nim sprawowała biała ludność afrykanerska która wprowadziła serię praw dyskryminujących czarnoskórą większość. Doprowadziło to do narodzin ruchu wyzwoleńczego czarnych, w 1912 roku powstał Południowoafrykański Tubylczy Kongres Narodowy (od 1923 roku Afrykański Kongres Narodowy) i rozwinięcia ruchu nacjonalistycznego Afrykanerów[3]. W I wojnie światowej ZPA zajęło Niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią (obecnie Namibia). Obszar Afryki Południowo-Zachodniej po zakończeniu wojny stał się terytorium mandatowym Ligi Narodów[3]. Po wojnie nastąpił znaczny rozwój gospodarczy, powstał zarówno czarny, jak i biały proletariat[3]. W grudniu 1921 roku wybuchło powstanie robotnicze w regionie Witwatersrand które trwało do marca następnego roku. Powstańcy byli białymi górnikami, pod względem politycznym sympatyzowali oni z ugrupowaniami rewolucyjnymi szczególnie syndykalistami i Południowoafrykańską Partią Komunistyczną. Do zdławienia rebelii rząd użył armii w liczbie 20 tysięcy żołnierzy[4].

Od 1924 roku ZPA rządziła biała koalicja Partii Narodowej i Południowoafrykańskiej Partii Narodowej, które połączyły się w 1934 roku w Zjednoczoną Południowoafrykańską Partię Narodową. W 1931 roku ogłoszono niepodległość państwa[3]. Razem z Wielką Brytanią, ZPA uczestniczyło w II wojnie światowej po stronie alianckiej, wypowiadając wojnę Niemcom 6 września 1939 roku. W okresie wojny grupy białych rasistów w proteście przeciwko udziałowi RPA w wojnie przeciwko Niemcom przeprowadziło zamachy terrorystyczne na cele rządowe[5]. W trakcie wojny ze stanowiska premiera zrezygnował Barry Hertzog, który był niechętny zaangażowaniu ZPA w konflikt[3].

W 1948 roku zwycięstwo wyborcze (w wyborach mogli głosować jedynie biali) odniosła koalicja afrykanerska w skład której weszła Partia Nacjonalistyczna i Partia Afrykanerska. W 1951 roku obie partie połączyły się w Partię Narodową[3]. Partia miała wymiar rasistowski (w skład jej rządó weszło nawet kilku byłych działaczy nazistowskich a były bojówkarz nazistów Balthazar Johannes Vorster, w latach 1966–1978 pełnił funkcję premiera) i rozpoczęła wdrażanie systemu segregacji rasowej znanego jako apartheid[5][3].

W 1949 roku ZPA anektowało obszar współczesnej Namibii[3]. W latach 50. narastał opór ludności kolorowej przeciwko apartheidowi. Na czele ruchu antyrządowego stanął Afrykański Kongres Narodowy (ANC). Kongres początkowo popierał ideologie Mahatmy Gandhiego i opowiadała się za pokojowym rozwiązaniem problemów rasowych[6][7][8]. W 1959 roku z ANC oderwał się niewielki Kongres Panafrykański który w późniejszych latach utworzył własne oddziały znane jako Poqo[9]. ANC zmienił poglądy po tym gdy w 1960 roku doszło do masakry setek nieuzbrojonych demonstrantów z ANC w Sharpeville a sama organizacja została zdelegalizowana. Masakra doprowadziła do utworzenia w połowie lat 60. zbrojnego skrzydła ANC, Umkhonto we Sizwe (Włócznia Narodu)[8]. Ruch oporu rozwinął się także w Namibii okupowanej przez ZPA. W 1966 roku tamtejsza Organizacja Ludu Afryki Południowo-Zachodniej rozpoczęła wojnę o niepodległość[10].

W 1961 roku władze proklamowały powstanie RPA przecinając ostatecznie konstytucyjne więzy łączące kraj z Wielką Brytanią. Wycofały się przy tym z udziału we Wspólnocie Narodów[3]. RPA stała się przedmiotem ostrej krytyki na forum ONZ. W 1966 roku ONZ uznał politykę apartheidu za zbrodnię przeciwko ludzkości. Nie malał opór czarnej większość, który rząd próbował rozbić poprzez zapoczątkowaną w 1963 roku politykę bantustanizacji[3]. Od początku lat 70. zaczął powstać umiarkowany ruch oporu, który odrzucał zbrojne metody walki. W 1976 roku doszło do antyrządowych wystąpień murzyńskich w Soweto, zostały one krwawo stłumiono przez siły rządowe. Od połowy lat 70. RPA prowadziło agresywną politykę względem sąsiadów. RPA wdało się z nimi w tzw. południowoafrykańską wojnę graniczną. Wojska RPA przeprowadziły zbrojne rajdy na tereny Mozambiku, Botswany, Angoli i Lesotho[3].

Po 1976 roku władze zaczęły realizować program „kontrolowanego osłabiania barier rasowych”. Ustanowiona w 1984 roku konstytucja przyznała prawa polityczne ludności kolorowej i azjatyckiej. Polityka modyfikacji apartheidu nie zatrzymała rosnącego ruchu oporu czarnych i nie zapobiegła zaostrzeniu sankcji międzynarodowego. W 1987 roku wybuchły walki wewnętrzne między ANC a zuluskim Ruchem Inkatha (od 1990 Partia Wolności Inkatha). Starcia spowodowały tysiące ofiar w ludziach. W 1989 roku na czele rządzącej partii i na stanowisku prezydenta stanął Frederik Willem de Klerk. Polityk rozpoczął likwidację apartheidu. W 1990 roku zalegalizował ANC, zwolnił z więzienia nieformalnego lidera ruchu Nelsona Mandela i rozpoczął dialog z opozycją. Ustawodawstwo apartheidu zniesiono w 1991 roku a ANC zrzekł się walki zbrojnej. W 1994 roku odbyły się pierwsze demokratyczne wybory powszechne. Demokratyzacja przyczyniła się do zniesienia międzynarodowych sankcji[3].

W wyborach z 1994 roku zwyciężyła ANC, a Mandela został wybrany prezydentem. De Klerk został wiceprezydentem. W skład rządu weszła też Partia Wolności Inkatha. W 1996 roku uchwalono nową konstytucję. W 1999 roku nowym prezydentem został wybrany dotychczasowy współpracownik Mandeli, Thabo Mbeki. Wybory z 2004 roku umocniły pozycję ANC, zdecydował się on jednak utrzymać koalicję z Partią Wolności Inkatha[3].

Ustrój polityczno-prawny[edytuj]

Ustrój polityczny[edytuj]

Republika Południowej Afryki jest państwem federalnym podzielonym na 9 prowincji, o demokratyczno-parlamentarnej formie rządów. Oficjalnie w tej republice funkcjonuje 11 języków urzędowych. Głową państwa jest prezydent, obecnie Jacob Zuma, jest on również szefem rządu. Oprócz prezydenta w skład gabinetu wchodzi wiceprezydent i ministrowie, powoływani przez prezydenta spośród członków Zgromadzenia Narodowego. Konstytucja przewiduje powołanie tylko dwóch ministrów niebędących parlamentarzystami. Prezydent powoływany jest w wyborach pośrednich spośród członków Zgromadzenia Narodowego przez połączone izby parlamentu: niższej (Zgromadzenia Narodowego) oraz wyższej (Krajowej Rady Prowincji). Izbę niższą powołuje się w wyborach powszechnych w okręgach wielomandatowych i zasadą proporcjonalności. Izbę wyższą – Krajową Radę Prowincji – powołują lokalne parlamenty każdej z 9 prowincji (po 10 deputowanych z każdej prowincji). Izba niższa liczy 350-400 deputowanych, a wyższa 90. Każda z 9 prowincji posiada swój lokalny parlament i swój rząd.

Podział administracyjny[edytuj]

  • Map of South Africa with English labels.svg
  1. Prowincja Przylądkowa Zachodnia (Kapsztad)
  2. Prowincja Przylądkowa Północna (Kimberley)
  3. Prowincja Przylądkowa Wschodnia (Bisho)
  4. KwaZulu-Natal (Pietermaritzburg)
  5. Wolne Państwo (Bloemfontein)
  6. Prowincja Północno-Zachodnia (Mafikeng)
  7. Gauteng (Johannesburg)
  8. Mpumalanga (Nelspruit)
  9. Limpopo (Polokwane)

System prawny[edytuj]

System prawny RPA ma charakter mieszany. Łączy bowiem tradycje systemu kontynentalnego (przede wszystkim prawa holenderskiego), common law (prawa Wielkiej Brytanii), oraz lokalnego afrykańskiego prawa zwyczajowego (szczególnie w postępowaniu przed niższymi sądami). Prawo prywatne oparte jest na precedensach i w większości pozostaje nieskodyfikowane. Obecnie obowiązująca Konstytucja pochodzi z 1996 r. i w szerokim zakresie gwarantuje prawa obywatelskie[11].

Prawa człowieka[edytuj]

Mimo zagwarantowania praw człowieka w konstytucji, dochodzi do łamania[12] tych praw. Odnotowano represje polityczne wobec opozycji, ograniczenia wolności słowa, naruszenia praw imigrantów i wysoki stopień przestępczości seksualnej[13][14]. Republika Południowej Afryki uważana jest za kraj tolerancyjny wobec mniejszości, w tym seksualnych. Osoby homoseksualne mogą liczyć na wsparcie nawet ze strony religijnych przywódców, takich jak arcybiskup Desmond Tutu[15]. Od 1996 roku orientacja seksualna jest jedną z kategorii chronionych przed dyskryminacją w konstytucji kraju[16]. RPA jest pierwszym krajem na świecie, który zawarł taki przepis w swojej konstytucji. Przepisy chroniące przed dyskryminacją na podstawie orientacji seksualnej w miejscu pracy pojawiły się w prawodawstwie państwa w 1998 roku, a w pozostałych kategoriach życia w 2001 roku[17]. Od 2006 roku małżeństwa osób tej samej płci są w RPA legalne. Kraj ten był piątym na świecie państwem i pierwszym w Afryce, które zalegalizowało małżeństwa homoseksualne[18][19][20]. Ustawa je legalizująca została uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 14 listopada 2006 roku[21][22][23]. Geje, lesbijki i biseksualiści nie są wykluczeni ze służby wojskowej z powodu swojej orientacji seksualnej[24].

Geografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Geografia Południowej Afryki.

Kraj ten jest najdalej na południe wysuniętym państwem w Afryce, z trzech stron otoczonym przez ocean, linia brzegowa ma ponad 2500 km. Republika Południowej Afryki ma powierzchnię 1 219 912 km², czyli prawie czterokrotnie większą od Polski. Większą cześć kraju zajmuje rozległy płaskowyż Wysoki Weld (pow. 400 tys. km²), o wysokości od 900 do 2000 m n.p.m. Od strony wschodniej i południowej kończy się on ostrą krawędzią opadającą w stronę Oceanu Indyjskiego. Wyżynne ukształtowanie terenu przyczyniło się do powstania wielu okazałych jaskiń. Głębokie doliny rzek dzielą kraj na kilka grup górskich, najwyższe z nich to Góry Smocze ciągnące się z północnego wschodu przez enklawę Lesotho w kierunku południowo-wschodnim. Najwyższym punktem tego pasma jest góra Thabana Ntlenyana osiągająca wysokość 3482 m n.p.m. Na północno-zachodnich obszarach kraju rozciąga się kotlina Kalahari. Na Przylądku Igielnym (port. agulhas = igły), najdalej na południe wysuniętym obszarze Afryki spotykają się dwa oceany: Atlantycki i Indyjski. Większość rzek ma swe źródła w Górach Smoczych i płynie najczęściej na wschód w kierunku Oceanu Indyjskiego. Najdłuższą z nich jest rzeka Oranje, o długości 1860 km.

Klimat[edytuj]

Południowa Afryka posiada kilka stref klimatycznych, od suchej pustynnej przy granicy z Namibią do podzwrotnikowej na południowym wschodzie. W większej części kraju klimat jest słoneczny i suchy. Śnieg w zimie pada zazwyczaj tylko wysoko w górach. Istnieją trzy czynniki decydujące o różnicach klimatycznych w poszczególnych częściach RPA: prądy morskie, szerokość geograficzna i wysokość nad poziomem morza. Klimat atlantyckiego wybrzeża zachodniego jest przez zimny Prąd Benguelski z Antarktydy chłodniejszy i bardziej suchy, Prąd Mozambicki natomiast zapewnia na wybrzeżu wschodnim wilgotny klimat subtropikalny. Położenie RPA na półkuli południowej powoduje, że pory roku są przeciwne niż w Europie.

Między czerwcem i sierpniem, w Górach Smoczych, na wyżynie Wysoki Weld i w Johannesburgu (położonym na wysokości 1753 m n.p.m.) nierzadko leży śnieg. W lecie temperatury w Kapsztadzie (15 m n.p.m.) oscylują w granicach 30 °C, w zimie natomiast przeważają chłodne dni z częstym deszczem.

Demografia[edytuj]

 Osobny artykuł: Demografia Południowej Afryki.

W RPA mieszka około 52 mln ludzi (w tym wielu nielegalnych emigrantów) o różnorodnym pochodzeniu, kulturze, języku i religii. Południowoafrykański Urząd Statystyczny wyróżnia 5 kategorii rasowych wśród ludności kraju, tak przedstawia się ich liczba oraz udział procentowy w populacji:

Struktura rasowa[25]

  • Czarni Afrykanie 80,2%
  • Mulaci 8,8% (4,6 mln)
  • Biali 8,4% (4,8 mln)
  • Azjaci 2,5% (1,4 mln)

Pierwszy spis w 1911 r. pokazał, że biali stanowią 22% populacji; ich procentowy udział spadł do 16% w roku 1980.

Zulusi w RPA

Religia[edytuj]

 Osobny artykuł: Religia w Południowej Afryce.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[26][27]:

Języki[edytuj]

Od momentu zakończenia apartheidu w Republice Południowej Afryki obowiązuje jedenaście języków urzędowych: język angielski, język afrikaans, isiZulu, Siswati, isiNdebele, Sesotho, pedi, Xitsonga, Setswana, Tshivenda i isiXhosa. RPA obok Indii ma najwięcej języków urzędowych na świecie. Szacuje się, że około 0,7% czarnej i 59,1% białej populacji posługuje się na co dzień językiem afrikaans. Językiem angielskim natomiast, jako ojczystym, posługuje się około 0,5% czarnej i 39,3% białej populacji. Języki z grupy bantu używane przez czarną ludność przedstawiają się następująco: około 2,0% isiNdebele, 22,3% isiXhosa, 30,1% isiZulu, 11,9% pedi, 10,0% Sesotho, 10,3% Setswana, 3,4% Siswati, 2,9% Tshivenda a 5,6% Xitsonga. Jedynie około 0,3% czarnej ludności nie posługuje się na co dzień żadnym z jedenastu języków urzędowych. Część (1,1%) białych mieszkańców porozumiewa się w innych językach indoeuropejskich t.j.: po portugalsku, niemiecku czy grecku. W dalszym ciągu niektórzy mieszkańcy RPA o pochodzeniu południowoazjatyckim posługują się na co dzień językiem gudźarati lub tamilskim. Język angielski jest powszechnie rozumiany przez mieszkańców i służy do komunikacji pomiędzy różnymi grupami etnicznymi.

Flora i fauna[edytuj]

Wiele spośród roślin to gatunki endemicznie, które najczęściej występują w państwie przylądkowym (Capensis). Na niewielkim obszarze, w Prowincji Przylądkowej Zachodniej, występuje roślinność twardolistna – krzewiaste zarośla określa się tu jako fynbos. W RPA jest stosunkowo mało lasów w przeciwieństwie do obszarów krzaczastych i sawann, porośniętych akacjami, a także pojedynczymi baobabami Pierwotnie istniejący las został prawie w całości przetrzebiony przez kolonistów europejskich niedługo po ich przybyciu, pozostałości można jeszcze zastać w parku Auckland Nature Reserve. Obecnie istniejące lasy RPA składają się głównie z eukaliptusów i sosen. Na pustyni Kalahari występują sukulenty takie jak aloes czy wilczomlecze.

W RPA można spotkać pierwszą trójkę największych ssaków, czyli słonia afrykańskiego, nosorożca białego i hipopotama nilowego, jak również najwyższego, czyli żyrafę, najszybszego, czyli geparda i najmniejszego ssaka na świecie, czyli ryjówkę malutką. Największymi i najniebezpieczniejszymi ssakami lądowymi są nosorożec czarny, bawół afrykański, słoń, lampart i lew. Z mniejszych zwierząt wymienić należy rohatyńca borneańskiego, bawolika białodziobego, ryjoskoczka Elephantulus edwardii, żółwia lamparciego i mrówkolwa. Wśród ponad 800 gatunków ptaków w RPA znajduje się największy, czyli struś, i najcięższy latający, czyli drop olbrzymi. Oprócz tego można zobaczyć nektarniki i flamingi. Wikłacze budują gigantyczne, podobne do miast kolonie, a sokolik czerwonooki jest najmniejszym ptakiem drapieżnym na świecie. U południowych wybrzeży kraju, głównie w rejonie Przylądka Dobrej Nadziei naliczono około 170 000 dzikich pingwinów będących pod ścisłą ochroną.

Gospodarka[edytuj]

Atlas Cheetah – myśliwiec produkcji południowoafrykańskiej
 Osobny artykuł: Gospodarka Południowej Afryki.

Okres apartheidu i przejściowy[edytuj]

Republika Południowej Afryki od lat 70. XX wieku pozostaje na progu kraju uprzemysłowionego. Po okresie apartheidu rządy demokratyczne odziedziczyły ogromną różnicę w zamożności między społecznościami białych i czarnych. Na 40 milionów mieszkańców, około 23 milionom brakowało energii elektrycznej lub urządzeń sanitarnych, 12 milionom brakowało czystych zasobów wodnych, 2 miliony dzieci nie uczęszczały do szkoły a jedna trzecia populacji była analfabetami. Bezrobocie wynosiło 33% a prawie połowa ludności żyła poniżej granicy ubóstwa[28]. Rezerwy finansowe państwa były na wyczerpaniu, jedną piątą budżetu państwa przeznaczano na spłatę zadłużenia. W rezultacie zmniejszono zakres obiecywanego Programu Rozwoju i Odbudowy (PROW) należało też zrezygnować z propozycji dotyczących tworzenia miejsc pracy i nacjonalizacji[29]. W zamian za to rząd przyjął liberalną politykę gospodarczą mającą na celu promocję inwestycji zagranicznych, w ten sposób zastosował się do „konsensusu waszyngtońskiego”, wspieranego przez Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy[30].

Boom gospodarczy[edytuj]

Wydatki socjalne wzrosły w okresie 1996-97 o 13%, 1997-98 o tyle samo procent natomiast w 1998-99 o 7%[31]. Rząd wprowadził parytet w formie dotacji dla stypendiów, opłat dla dzieci i dla niepełnosprawnych oraz emerytur (które wcześniej były ustawione na różnych poziomach w zależności od grupy rasowej)[31]. W 1994 roku wprowadzono bezpłatną opiekę zdrowotną dla dzieci do lat sześciu i kobiet w ciąży. Możliwość korzystania ze służby rozszerzono do wszystkich mieszkańców w 1996 roku[32]. W wyborach w 1999 roku, ANC mogło pochwalić się, że na skutek polityki partii, trzy miliony osób zostało podłączonych do linii telefonicznych, półtora miliona dzieci zostało wprowadzonych do systemu edukacji a 500 klinik zostało zmodernizowanych lub wybudowanych, 2 miliony ludzi zostało podłączone do sieci elektrycznej, dostęp do wody został zwiększony do 3 milionów ludzi a zbudowanych zostało 750 tysięcy domów dla prawie trzech milionów ludzi[32][33]. Obecnie jest to najlepiej rozwinięty kraj kontynentu afrykańskiego. Na terenie RPA znajduje się wiele bogactw naturalnych, a także dobre żyzne gleby. Klimat również sprzyja rozwojowi rolnictwa. Przemysł wydobywczy RPA opiera się na wydobyciu złota (40% światowych zasobów) i diamentów jubilerskich i przemysłowych, gdzie stanowią one połowę światowych zasobów oraz węgla kamiennego (80% zasobów Afryki). Rolnictwo RPA produkuje więcej żywności niż konsumują mieszkańcy tego kraju. Nadwyżki są eksportowane. Użytki rolne i zielone stanowią ponad 75% kraju. Hodowla obejmuje: konie, owce, trzodę chlewną. U wybrzeży RPA znajdują się bogate łowiska wykorzystywane przez rozwiniętą flotę rybacką. RPA jest państwem z najwyższym PKB w Afryce według danych Banku Światowego z 2009.

Państwo Produkt krajowy brutto Liczba ludności
 Południowa Afryka 285,37 mld $ 50 000 000
 Egipt 188,41 mld $ 82 000 000
 Nigeria 173,00 mld $ 162 000 000
 Algieria 140,58 mld $ 38 000 000
Źródło: Bank Światowy[34]

Kultura[edytuj]

Dzisiejsza Republika Południowej Afryki jest krajem wielokulturowym w którym zwyczaje i normy społeczne różnią się w zależności od regionu i struktury społecznej.

Południowoafrykańska drużyna rugby – „Stormers”
John M. Coetzee, południowoafrykański pisarz

Literatura[edytuj]

Siły zbrojne[edytuj]

RPA dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi[35]. Uzbrojenie sił lądowych RPA składało się w 2014 roku z: 191 czołgów, 1430 opancerzonych pojazdów bojowych, 118 dział samobieżnych, 64 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 75 zestawów artylerii holowanej[35]. Marynarka wojenna RPA dysponowała w 2014 roku następującymi okrętami: 9 okrętami obrony przybrzeża, czterema okrętami obrony przeciwminowej, trzema okrętami podwodnymi oraz czterema fregatami[35]. Wojska południowoafrykańskie w 2014 roku liczyły 88,6 tys. żołnierzy służby czynnej oraz 17,1 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) południowoafrykańskie siły zbrojne stanowią 41. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 4,6 mld dolarów (USD)[35].

 Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko południowoafrykańskie.

Problem AIDS[edytuj]

Nosicielami wirusa HIV jest dziesięć procent spośród prawie 49-milionowej populacji[36].

Zobacz też[edytuj]

Uwagi

  1. Poboczną nazwą hymnu jest „National anthem of South Africa” (w języku angielskim) lub Die Stem van Suid-Afrika (były hymn RPA w latach 1957–1997) (w języku afrikaans).
  2. Są też dwie inne stolice nieoficjalne: Kapsztad jest stolicą legislacyjną, a Bloemfontein sądowniczą.

Przypisy

  1. a b c d Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 2013-04-24].
  2. Egzonim krótkiej nazwy państwa uchwalony na XC posiedzeniu KSNG.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q Republika Południowej Afryki. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  4. Battle of Fordsburg Square (ang.). blueplaques.co.za.
  5. a b Joyce, Peter (2007), The Making a Nation. South Africa’s Road to Freedom., Ciudad del Cabo: Zebra Press. ISBN 978-1-77007-312-8; Brian Bunting (1969).
  6. Afrykański Kongres Narodowy (pol.).
  7. Sampson 2011, s. 25.
  8. a b Afrykański Kongres Narodowy (pol.).
  9. Pan-Africanist Congress of Azania (ang.). britannica.com.
  10. Namibia. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl.
  11. Heinz Klug: South Africa. W: Legal Systems of the World: A Political, Social, and Cultural Encyclopedia. Herbert M. Kritzer (red.). Santa Barbara, CA: ABC Clio, 2002, s. 1483–1491. ISBN 1-57607-758-6.
  12. 2009 U.S Dept of State Human Rights Report: South Africa.
  13. [1] Raport roczny Amnesty International 2011.
  14. [2] World Report 2011: South Africa – Events of 2010.
  15. Desmond Tutu: „Homophobia equals apartheid”.
  16. CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF SOUTH AFRICA, 1996.
  17. Amended Employment Equity Act.
  18. South Africa is 5th country with gay marriage.
  19. Same-Sex Marriage Law Takes Effect in S. Africa.
  20. SA legalises gay marriage.
  21. South Africa to legalize gay marriage.
  22. S Africa approves same-sex unions.
  23. South Africa Parliament OKs Gay Marriage.
  24. LGBT world legal wrap up survey.
  25. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sf.html.
  26. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  27. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  28. Meredith 2010, s. 518–520.
  29. Sampson 2011, s. 514–515; Meredith 2010, s. 519.
  30. Meredith 2010, s. 520–521; Muthien, Khosa & Magubane 2000, s. 369–370.
  31. a b Houston & Muthien 2000, s. 62.
  32. a b Meredith 2010, s. 521; Leatt, Annie; Shung-King, Maylene; and Monson, Jo. „Healing inequalities: The free health care policy” (PDF). Children’s Institute.
  33. Herbst 2003, s. 312.
  34. http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf.
  35. a b c d South Africa (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-22].
  36. rynekzdrowia.pl.

Bibliografia[edytuj]

  • Anthony Sampson, Mandela: the authorized biography, ISBN 0-679-78178-1.
  • Goodbye Bafana (2007)
  • Nelson Mandela, Invictus (2009)
  • Battersby, John (2011). „Afterword: Living Legend, Living Statue”. In Anthony Sampson. Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. s. 587–610. ISBN 978-0007437979.
  • Ellis, Stephen (2011). „The Genesis of the ANC’s Armed Struggle in South Africa 1948–1961”. Journal of Southern African Studies 37 (4): 657–676. doi:10.1080/03057070.2011.592659.
  • Guiloineau, Jean; Rowe, Joseph (2002). Nelson Mandela: The Early Life of Rolihlahla Madiba. Berkeley: North Atlantic Books. s. 9–26. ISBN 1-55643-417-0.
  • Herbst, Jeffrey (2003). „The Nature of South African Democracy: Political Dominance and Economic Inequality”. In Theodore K. Rabb, Ezra N. Suleiman. The Making and Unmaking of Democracy: Lessons from History and World *Politics. London: Routledge. s. 206–224. ISBN 978-0415933810.
  • Mafela, Munzhedzi James (2008). „The Revelation of African Culture in „Long Walk to Freedom”. In Anna Haebich, Frances Peters-Little, Peter Read. Indigenous Biography and Autobiography. Sydney: Humanities Research Centre, Australian National University.
  • Houston, Gregory; Muthien, Yvonne (2000). „Democracy and Governance in Transition”. In Yvonne Muthien, Meshack Khosa and Bernard Magubane. Democracy and Governance Review: Mandela’s Legacy 1994–1999. Pretoria: Human Sciences Research Council Press. s. 37–68. ISBN 978-0796919700.
  • Kalumba, Kibujjo M. (1995). „The Political Philosophy of Nelson Mandela: A Primer”. Journal of Social Philosophy 26 (3): 161–171. doi:10.1111/j.1467-9833.1995.tb00092.x.
  • Mandela, Nelson (1994). Long Walk to Freedom Volume I: 1918–1962. Little, Brown and Company. ISBN 978-0754087236.
  • Mandela, Nelson (2004) [1994]. Long Walk to Freedom Volume II: 1962–1994 (large print edition). London: BBC AudioBooks and Time Warner Books Ltd. ISBN 978-0754087243.
  • Muthien, Yvonne; Khosa, Meshack; Magubane, Bernard (2000). „Democracy and Governance in Transition”. In Yvonne Muthien, Meshack Khosa and Bernard Magubane. Democracy and Governance Review: Mandela’s Legacy 1994–1999. Pretoria: Human Sciences Research Council Press. s. 361–374. ISBN 978-0796919700.
  • Meredith, Martin (2010). Mandela: A Biography. New York: PublicAffairs. ISBN 978-1586488321.
  • Sampson, Anthony (2011) [1999]. Mandela: The Authorised Biography. London: HarperCollins. ISBN 978-0007437979.
  • Smith, David James (2010). Young Mandela. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0297855248.

Linki zewnętrzne[edytuj]