Rezerwat przyrody Morysin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rezerwat przyrody Morysin
Ilustracja
Rezerwat przyrody Morysin
leśny
Państwo  Polska
Data utworzenia 1996
Akt prawny M.P. z 1996 r. Nr 42, poz. 409
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Rezerwat przyrody Morysin
Rezerwat przyrody Morysin
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Rezerwat przyrody Morysin
Rezerwat przyrody Morysin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rezerwat przyrody Morysin
Rezerwat przyrody Morysin
Ziemia52°10′37,96″N 21°05′48,90″E/52,177211 21,096917

Rezerwat przyrody Morysin – utworzony w 1996[1] r. leśny rezerwat przyrody położony w Warszawie w dzielnicy Warszawa-Wilanów, położony między Jeziorem Wilanowskim, rzeką Wilanówką i Kanałem Sobieskiego na terenie obszaru Morysin.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia rezerwatu (obejmującego park, północną zatokę Jeziora Wilanowskiego i wyspę na jeziorze) wynosi: 53,46 ha.

Cel powołania rezerwatu to ochrona fragmentu doliny Wisły z lasem łęgowym i licznymi okazami drzew pomnikowych oraz bogatą florą i fauną[2].

Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Morysina wszedł w skład Wilanowskiego Parku Kulturowego, obejmującego także zespoły Gucin Gaju i Skarpy warszawskiej wraz z ich otoczeniem i powiązaniami krajobrazowymi oraz zespoły rezydencjonalne Wilanowa, Ursynowa i Natolina.

Rezerwat ten położony jest na terenie Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 42/14.02.2007 r., poz. 870)[3][4].

Do 19 września 2014 r., kiedy wszedł w życie plan ochrony rezerwatu, był to teren dostępny tylko na mocy pozwolenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie. Obecnie wstęp do parku jest możliwy bez pozwolenia i może odbywać się po ścieżkach wskazanych w planie ochrony - prowadzących obok zabytkowych ruin domku stróża w dwóch kierunkach: do ruin rotundy i do gajówki.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Siedlisko i roślinność[edytuj | edytuj kod]

Kanał Sobieskiego widziany ze ścieżki w rezerwacie Morysin.
Martwe drewno (pień przewróconego drzewa).
Szlak, z lewej strony oznakowanie na kamieniu.

Dominującymi siedliskiem w rezerwacie jest las łęgowy[5][6] z elementami grądu niskiego i typowego. Drzewostany przetrwały dzięki przyłączeniu na początku XIX wieku do Parku Wilanowskiego. W czasach późniejszych dzięki brakowi pielęgnacji przez kilkadziesiąt lat niemal zupełnie zatarły się ślady ingerencji człowieka[5]. W parku znajdują się duże ilości martwego drewna stanowiącego siedlisko życia wielu organizmów[6].

Kilkadziesiąt drzew rezerwatu wykazuje rzadko spotykane rozmiary - topole białe osiągają do 2 m średnicy pnia (i wysokości 30-35 m), wiązy do 1,3 m, topole czarne do 2,2 m[5]. Niektóre drzewa uznano za pomnik przyrody:

Gatunek[5][7][8] Ilość
drzew[5][7][8]
Obwód pnia[5][8] Wysokość
Topola biała 6 4,50-6,10 m 32-35 m[5]
32-45 m[8]
Wiąz pospolity (6[5][7])
5[8]
3,30-4,00 m 20-30 m[5]
20-40 m[8]
Lipa drobnolistna 3 3,00-3,80 m 30-40 m[5]
35 m[8]
Jesion wyniosły 3 3,05-3,10 m 25 m[5][8]

(te wszystkie drzewa stanowią jeden pomnik przyrody)

W 2012 roku zniesiono status pomnika przyrody wiązu o obwodzie pnia na wysokości 1,3 m – 350 cm[9]. Obecnie pomnikiem jest więc już nie 18, ale 17 drzew[10][a][11].

W parku spotykane są również wielkie czeremchy[5]. Z kolei Sumiński i Tenenbaum w 1921 r. pisali w swoim przewodniku o największej pod Warszawą ilości kwitnących tutaj tych krzewów[12].

Bardzo bogate jest też runo[5].

Fauna[edytuj | edytuj kod]

Według dawniejszych danych wśród ptaków spotykane są tutaj m. in. uszatka, puszczyk, dzięcioły (np. zielony[13]). W 1999 r. na Wilanówce koło parku widziano niepłochliwą samicę tracza nurogęsia z pisklętami, w końcu lat 80-ych gnieżdziły się tu turkawka (wymieniana już u Sumińskiego i Tenenbauma w 1921 r.[12]), według badań z lat 1994-1995 strumieniówka, gnieżdżą się w parku świergotek drzewny (Luniak 2001), strzyżyk, lubiące stare drzewostany wilga (dane z 1990 r.) i kowalik, ok. 1990 r. gil[13].

Według nowszych informacji dostępnych w 2010 roku w rezerwacie gnieżdżą się lub prawdopodobnie gnieżdżą się 34 gatunki ptaków, a najliczniejszą grupą gatunków są dziuplaki. W porównaniu z latami poprzednimi wycofało się 9 spośród 40 wcześniej gniazdujących gatunków leśnych - m.in. uszatka, turkawka i pokrzywnica, a pojawiły 3 nowe - myszołów, słowik rdzawy i dzięcioł czarny[14].

Spośród ssaków występują w parku lis[5][15], łasicowate (borsuk europejski, kuna, łasica pospolita[5][15], norka amerykańska, wydra europejska[15]), sarna europejska[5][15], dzik[15],zając[5][15], gryzonie (wiewiórka, nornica ruda, piżmak, badylarka, mysz leśna i polna, nornik zwyczajny), nietoperze (nocek rudy i raz stwierdzony nocek Natterera, borowiec wielki i raz stwierdzony borowiaczek, karlik większy i drobny, gacek brunatny), jeż wschodni, ryjówkowate (ryjówka malutka i aksamitna), kret[15]. Łaszek (1980 r.) wymienia również królika[5], Sumiński i Tennenbaum (1921 r.) pisali o gronostaju[12].

W rezerwacie występuje też zaskroniec, raz stwierdzono padalca. Jest również kilka gatunków płazów (żaba śmieszka, moczarowa i trawna, raz stwierdzono ropuchę szarą)[15]. Sumiński i Tenenbaum wymieniali w 1921 roku huczka i traszki[12].

Autorzy ci pisali również m.in. o dużej ilości gatunków wijów oraz najliczniejszych pod Warszawą żyworódkach zamieszkujących łachę, nad którą położona jest część parku[12].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zespół parkowy w Morysinie[16] (Zespół urbanistyczno - architektoniczny (budowlany) Morysin[17]) jest wpisany do rejestru zabytków (Nr Rej. 640/1-6[17] bez 5[16]). Są to następujące obiekty:

Jedynie ostatni obiekt znajduje się poza rezerwatem. Domek stróża jest opatrzony datą wpisu 4.1965, pozostałe obiekty 4.1973 (73-04-01[17])[16].

W granicach rezerwatu znajdują się również zabytki figurujące w inwentarzu muzealnym wpisanego pod nr 639/3 z 1.07.1965 oraz 639/3 z 1.01.1973 parku pałacowego z wystrojem architektoniczno-rzeźbiarskim[16]:

Zarówno zespół parkowy w Morysinie jak i park pałacowy są częścią zespołu pałacowo-ogrodowego Wilanów, nr rej.: 639/1 z 1.01.1973 i z 1.07.2008[16].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W wieku XVII-XVIII Morysin w całości był porośnięty lasem łęgowym, który ze względu na naturalne granice pełnił funkcję zwierzyńca. W początku XIX wieku - za rządów Stanisława Kostki Potockiego - ówczesnego właściciela dóbr wilanowskich, jego północną część przekształcono w park romantyczny i nazwano Morysinem na cześć wnuka Potockiego - Maurycego, zwanego zdrobniale Morysiem. W parku w 1811 r. wzniesiono pałacyk z rotundą wzorowaną na świątyni Westy w Tivoli, a w 1825 tzw. oraculum, czyli figurę pogańskiego bóstwa między dwoma kolumnami. Park ten był skomunikowany z wilanowskim zespołem pałacowym dzięki wodom Jeziora i Kanału Sobieskiego. Istniały także kanały wewnątrzparkowe, które pozwalały podpływać łodziami aż do stóp pałacyku-rotundy. W połowie XIX wieku w parku powstał murowany dom dozorcy oraz drewniana gajówka, a park przebudowano tworząc modne wówczas klomby. W 1846 r. na otwartym terenie na południe od parku (na polach morysińskich) wybudowano ceglaną neogotycką bramę, która zamykała wysadzaną drzewami aleję położoną na osi pałacu w Wilanowie. Park pełnił rolę rekreacyjno-wypoczynkową dla właścicieli pałacu i ich gości do 1939 r. kiedy to zaczęła się jego dewastacja. Po 1945 r. park włączony został do Muzeum Narodowego w Warszawie, a od 1995 r. jest własnością Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

W 1973 r. park został wpisany do rejestru zabytków województwa warszawskiego, w 1994 r. został uznany na mocy zarządzenia Prezydenta RP za część Warszawy - pomnika historii.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Lektura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Grupę tych drzew ustanowiono pomnikiem przyrody na mocy orzeczenia Nr 72 z dnia 07.10.1975 r. Wydziału Rolnictwa, Leśnictwa i Skupu Urzędu m.st. Warszawy o uznaniu za pomnik przyrody[10]. Później w rozporządzeniu Nr 24 Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 lipca 2009 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody położonych na terenie powiatu warszawskiego nie zamieszczono jednego wiązu szypułkowego z tej grupy[8][10]. Drzewo to zostało usunięte zgodnie z postanowieniem Wojewody Mazowieckiego z dnia 04.11.1999 r. Wiąz obumarł i stwarzał zagrożenie dla bezpieczeństwa osób i mienia, gdyż rósł w bliskim sąsiedztwie drogi pieszej[10].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 14 czerwca 1996 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody. (M.P. 1996 Nr 42 poz. 409)
  2. Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z 17 czerwca 2010 r. w sprawie rezerwatu przyrody Morysin
  3. Dz. Urz. Woj. Maz. Nr 42/14.02.2007 r., poz. 870: Rozporządzenie Nr 3 Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 lutego 2007 r. w sprawie Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu; Załącznik nr 43 do rozporządzenia nr 3 Wojewody Mazowieckiego z dnia 13 lutego 2007 r. Opis przebiegu granicy Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu dla m. stoł. Warszawy Dzielnicy Wilanów według mapy sygnatura Warszawa-Wilanów//WOChK/z z dnia 22 grudnia 2000 r. [data dostępu: 2015-04-13].
  4. Geoserwis GDOŚ. [dostęp 2015-04-13].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Czesław Łaszek: Przyroda Warszawy. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza (KAW), 1980, s. 40-41.
  6. a b c d e f g Julia Dobrzańska: Rezerwat przyrody Morysin – miejsce spotkania przyrody i historii. Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. [dostęp 2015-04-13].
  7. a b c UCHWAŁA NR XCII/2689/2010 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 7 października 2010 r. w sprawie uchwalenia zmian Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy. Załącznik: Studium - kierunki, WYKAZ NR 7 OCHRONA PRZYRODY – FORMY OCHRONY PRZYRODY, Pomniki przyrody, str. 195. [data dostępu: 13 kwietnia 2015 r.]
  8. a b c d e f g h i Rozporządzenie nr 24 Wojewody Mazowiecki8ego z dnia 31 lipca 2009 r. w sprawie ustanowienia pomników przyrody położonych na terenie powiatu warszawskiego (Dz.Urz.Woj.Mazow. z 2009 r. Nr 124, poz. 3639). Str. 28, Lp. 371. PDF
  9. UCHWAŁA NR XLV/1198/2012 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 18 października 2012 r. w sprawie zniesienia statusu pomników przyrody. PDF
  10. a b c d UZASADNIENIE PROJEKTU UCHWAŁY RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY w sprawie zniesienia statusu pomników przyrody DOC
  11. a b c d e f g Zarządzenie Nr publikowane w Dzienniku Urzędowym województwa mazowieckiego poz. 8272 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie z dnia 3 września 2014 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla rezerwatu przyrody „Morysin”.
  12. a b c d e 37. Morysinek. W: St. M. Sumiński, Sz. Tenenbaum: Przewodnik zoologiczny po okolicach Warszawy. Warszawa, Poznań, Lwów, Lublin, Łodź, Wilno: Wydawnictwo M. Arcta w Warszawie, 1921, s. 53-56. [dostęp 2015-04-14].
  13. a b Maciej Luniak, Paweł Kozłowski, Wiesław Nowicki, Joanna Plit. Ptaki Warszawy 1962-2000. „Atlas Warszawy”. zeszyt 8, 2001. Warszawa: POLSKA AKADEMIA NAUK INSTYTUT GEOGRAFII I PRZESTRZENNEGO ZAGOSPODAROWANIA IM. STANISŁAWA LESZCZYCKIEGO. [dostęp 2015-04-13]. 
  14. Beata Kojtek, Ewa Rochowicz. Zespół lęgowy leśnych ptaków rezerwatu Morysin w Warszawie. „Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody”. 29 (2), 2010. Białowieża: Białowieski Park Narodowy. [dostęp 2015-04-13]. 
  15. a b c d e f g h GBIF.org (15th April 2015) GBIF Occurrence Download http://doi.org/10.15468/dl.7kg68o. University of Warsaw, Dept. of Ecology: Faunal Inventory of Morysin Nature Reserve. January-November 2006. [data dostępu: 16 kwietnia 2015 r.]
  16. a b c d e f g h i j k l m n Narodowy Instytut Dziedzictwa - Zestawienia Zabytków Nieruchomych. Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2015-04-13. [dostęp 2015-04-13].
  17. a b c d e f g h i UCHWAŁA NR XCII/2689/2010 RADY MIASTA STOŁECZNEGO WARSZAWY z dnia 7 października 2010 r. w sprawie uchwalenia zmian Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego m.st. Warszawy. Załącznik: Studium - kierunki, DZIEDZICTWO KULTUROWE, WYKAZ NR 1 - OBSZARY WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW - wg dzielnic (stan na listopad 2005 r.) UKŁADY URBANISTYCZNE: ZESPOŁY PAŁACOWO-PARKOWE, DWORY Z PARKAMI, PARKI I OGRODY (wg dzielnic), str. 64. [data dostępu: 13 kwietnia 2015 r.]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]