Roe v. Wade

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Roe v. Wade (Roe versus Wade, czyli Roe przeciwko Wade) była sprawą rozpatrzoną na początku lat 70. przez Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych. W wyniku tej sprawy aborcja została uznana w USA za legalną przez cały okres ciąży, dając jednak stanom możliwość wprowadzenia regulacji ograniczających możliwość aborcji w drugim i trzecim trymestrze[1].

Sąd uznał, że każda kobieta ma prawo do dokonania aborcji i wynika to praw do prywatności i wolności, gwarantowanych przez 14. poprawkę do konstytucji[2][3]. Jednocześnie Sąd uznał, że stany mają prawo ograniczać prawo kobiet do aborcji w 2 i 3 trymestrze ciąży[4]. W trzecim trymestrze stan może zakazać aborcji, ale musi dopuszczać aborcję w wyjątkowej sytuacji, gdy ciąża zagraża życiu lub zdrowiu matki[4]. Oznaczało to konieczność zmiany przepisów w 46 z 50 stanów[2].

Decyzja SN spowodowała ożywienie debaty na temat aborcji oraz aktywizację zarówno zwolenników decyzji Sądu (ruch Pro-choice), jak i jej przeciwników (ruch Pro-life).

Przebieg procesu[edytuj | edytuj kod]

Sąd Okręgowy[edytuj | edytuj kod]

Norma McCorvey („Jane Roe”) w 1989 roku

W marcu 1970[potrzebny przypis] w stanie Teksas ciężarna Norma McCorvey (występująca pod pseudonimem „Jane Roe”) zgłosiła pozew o stwierdzenie, że przepisy stanu dotyczące aborcji są niezgodne z konstytucją[5]. Prawo stanu karało każdy zabieg przerywania ciąży oraz pomoc przy zabiegu, jeśli celem zabiegu nie było uratowanie życia matki[5]. McCorvey pozwała prokuratora okręgowego z Dallas – Henry’ego Wade’a[5]. Reprezentowały ją przed sądem adwokatki: Linda Coffee i Sarah Weddington[5]. Do pozwu Roe dołączył lekarz James Hubert Hallford, który dokonywał w przeszłości zabiegów aborcji, miał postawione zarzuty z tego powodu i był zwolennikiem legalności tych zabiegów[5]. Do pozwu dołączyło także małżeństwo Johna i Mary Doe. Mary Doe wskazywała, że ciąża może zagrażać dalszym pogorszeniem się jej stanu zdrowia[6].

Sąd okręgowy odrzucił pozew Roe, stwierdził przy tym, że Roe nie przystoi składanie pozwu ze względu na dokonane przez nią czyny a przedstawione uzasadnienie jest niejasne[6]. Roe odwołała się do Sądu Najwyższego USA, podkreślając, że wbrew swojej woli została zmuszona przez stan Teksas do urodzenia dziecka[6].

Sąd Najwyższy[edytuj | edytuj kod]

22 stycznia 1973 Sąd Najwyższy wydał wyrok (7 głosami przeciwko 2), obalający antyaborcyjne prawa stanu Teksas (co dotyczy też wszystkich stanów)[7]. W uzasadnieniu wyroku podano m.in., że argumenty przeciwko legalności aborcji bazują w większości na prawie stanu do ochrony życia ludzkiego. SN uznał, że stan ma prawo chronić nawet „potencjalne” życie ludzkie (we wczesnych stadiach rozwoju). Jednak SN, opierając się na Czternastej poprawce do konstytucji USA, a także na precedensach w sprawach Lochner v. New York, Griswold v. Connecticut i Eisenstadt v. Baird podkreślił, że wymienione prawo stanu nie może naruszać konstytucyjnego prawa każdej kobiety do podejmowania decyzji o urodzeniu lub nie urodzeniu dziecka (które należy do sfery czysto prywatnej).

Ostateczna decyzja SN brzmiała: Naszym wnioskiem jest, że prawo do prywatności osobistej obejmuje także prawo do podjęcia decyzji o aborcji, lecz prawo to nie jest bezwarunkowe i musi być rozpatrywane z uwzględnieniem istotnego interesu stanu. SN sprecyzował te ograniczenia: całkowita wolność dokonania aborcji w pierwszych 3 miesiącach ciąży, możliwość regulowania (ale nie zakazania) tego prawa w następnych 3 miesiącach i dodatkowa możliwość zakazania aborcji w ostatnich 3 miesiącach ciąży[2].

Ustosunkowując się do argumentu, że płód ludzki posiada również konstytucyjne prawo do ochrony życia SN orzekł, że czternasta poprawka do konstytucji USA z 1868 nie obejmuje nienarodzonych, ponieważ prawna kryminalizacja aborcji jest od niej późniejsza. Sędzia Harry Blackmun zauważył, że gdyby uznano, iż dziecko poczęte jest osobą, wtedy aborcja zostałaby zdelegalizowana[8].

W związku z długim czasem trwania procesu „Jane Roe” nie zdążyła skorzystać z prawa, które dzięki jej casusowi wywalczono i urodziła dziecko. Norma McCorvey stwierdziła, że kłamała na temat tego, że jej ciąża była wynikiem gwałtu i zmieniła swoje podejście do kwestii aborcji. Stała się działaczką antyaborcyjnych grup pro-life.

Wyniki głosowania w Sądzie Najwyższym[edytuj | edytuj kod]

Harry Blackmun, autor uzasadnienia wyroku w sprawie

Większość[edytuj | edytuj kod]

Mniejszość[edytuj | edytuj kod]

Konsekwencje wyroku[edytuj | edytuj kod]

Jedną z konsekwencji wyroku był wzrost ilości aborcji dokonywanych w USA. Według szacunków przed wyrokiem, w 1967 roku, wykonywano w USA około 800 tys., głównie nielegalnych, zabiegów. Po wyroku liczba legalnych aborcji wzrosła do 1.6 mln w 1980[9]. Inną konsekwencją jest wcześniejszy moment dokonywania aborcji. Przed decyzją sądu 1/4 kobiet dokonywała aborcji po 13 tygodniu ciąży. Po decyzji tylko 1 kobieta na 10 dokonywała aborcji po 13 tygodniu, większość dokonywała zabiegu przed 8 tygodniem[10]. Legalność zabiegu sprawiła także, że spadła ilość zgonów kobiet na skutek powikłań po aborcji[10].

Obecne ograniczenia prawa do aborcji w USA[edytuj | edytuj kod]

Już w 1970 zakazano finansowania aborcji ze środków federalnych[potrzebny przypis].

Poszczególne stany wprowadziły szereg przepisów ograniczających dostęp do aborcji, m.in. konieczność zgody rodziców w przypadku nieletnich, zgodę współmałżonka, zakaz wykonywania aborcji w klinikach (tylko w szpitalach), zakaz aborcji w ostatnim trymestrze ciąży, obowiązkowe okresy „do namysłu” przed aborcją, nakaz zapoznania się z określoną literaturą antyaborcyjną itp. Obecnie istnieje zakaz aborcji w szpitalach wojskowych USA poza terytorium tego kraju, zakaz finansowania międzynarodowych organizacji, promujących kontrolę urodzeń. Z drugiej strony Sąd Najwyższy wielokrotnie unieważniał prawa stanowe, ograniczające dostęp do aborcji. W latach 90. odrzucone były nawet prawa stanowe zakazujące aborcji w ostatnich 3 miesiącach ciąży[potrzebny przypis].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Roe v. Wade Fast Facts (ang.). 2019-05-06. [dostęp 2019-06-24].
  2. a b c cnn 2019 ↓.
  3. A History of Key Abortion Rulings of the U.S. Supreme Court.
  4. a b pew 2013 ↓.
  5. a b c d e Bartosik i Cielica 2016 ↓, s. 106.
  6. a b c Bartosik i Cielica 2016 ↓, s. 107.
  7. Bartosik i Cielica 2016 ↓, s. 108.
  8. „Dzieci poczęte to osoby”. Amerykańscy proliferzy chcą zmian w prawie fronda.pl [dostęp 2010-05-17].
  9. Willard Cates. The Public Health Impact of Legal Abortion: 30 Years Later. „Perspectives on Sexual and Reproductive Health”. Volume 35, Issue 1 January/February, 2003. 
  10. a b Cates 2003 ↓.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]