Rogatki Grochowskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rogatki Grochowskie
Ilustracja
Pawilon północny
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Zamoyskiego 55 (pawilon północny)
ul. Zamoyskiego 36 (pawilon południowy)
Styl architektoniczny klasycyzm[1]
Architekt Jakub Kubicki[1]
Ukończenie budowy 1823[1]
Ważniejsze przebudowy 1961 – przesunięcie pawilonu północnego
1998 – remont kapitalny pawilonu północnego
2001 – przesunięcie pawilonu południowego
2002 – remont kapitalny pawilonu południowego
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Rogatki Grochowskie
Rogatki Grochowskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Rogatki Grochowskie
Rogatki Grochowskie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Rogatki Grochowskie
Rogatki Grochowskie
Ziemia52°14′50″N 21°03′06″E/52,247222 21,051667

Rogatki Grochowskie[2][3] – dwie rogatki (pawilony rogatkowe) znajdujące się w warszawskiej dzielnicy Praga-Południe w Warszawie przy ul. Zamoyskiego u zbiegu z ulicami Lubelską i Grochowską.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze rogatki w Warszawie, Pradze i Golędzinowie powstały po 1770, tj. po tym jak obszar ten został otoczony wałem ziemnym znanym jako okopy Lubomirskiego[2]. Budynki rogatek były lokalizowane przy wale, u wylotu najważniejszych dróg[2]. Pod koniec XVIII wieku w obecnych granicach Warszawy funkcjonowało 10 rogatek: Belwederskie, Czerniakowskie, Mokotowskie, Jerozolimskie, Wolskie, Powązkowskie, Marymonckie, Grochowskie, Ząbkowskie i Golędzinowskie[2].

W latach 1816–1823 wzniesiono nowe pawilony rogatkowe zaprojektowane przez Jakuba Kubickiego[3]. Powstało wtedy 18 pawilonów w stylu klasycystycznym[4]. Architekt ustawił je parami i nadał każdemu zespołowi inny wygląd[3]. W jednym pawilonie urzędował dozorca policji (będący przedstawicielem Urzędu Municypalnego), a w drugim poborca podatkowy, który przyjmował opłaty za wjazd do miasta[2]. Do czasów współczesnych zachowały się rogatki Mokotowskie i Grochowskie[2].

Klasycystyczne pawilony rogatkowe przy obecnej ul. Zamoyskiego zostały wzniesione w 1823[1], równocześnie z ukończeniem Traktu Brzeskiego (obecna ul. Grochowska) – pierwszej drogi bitej w Królestwie Polskim[5]. W jednym z budynków swój posterunek miał dozorca policyjny, w drugim mieścił się urząd poborcy.

Budynki rogatek zostały rozmieszczone symetrycznie po obu stronach ulicy[1]. Charakterystyczną cechą budynków są wgłębne portyki zwieńczone gładkim tympanonem, oparte na czterech kolumnach w stylu jońskim. Zarówno wnętrza portyków, jak i boczne ściany rogatek, zdobione są licznymi płaskorzeźbami.

Po spaleniu w 1915 drewnianego budynku przystanku kolei jabłonowskiej Rogatka Moskiewska (późniejszy Kamionek), znajdującego się u zbiegu alei Zielenieckiej i ul. Zamoyskiego, przeniesiono go do wynajętego od miasta pawilonu południowego[6]. Przystanek został ponownie przeniesiony na dawne miejsce w latach 20., a jego nazwę zmieniono na Park Paderewskiego[6].

W trakcie II wojny światowej budynki zostały uszkodzone w niewielkim stopniu[7].

W 1961 roku pawilon północny przesunięto o około 10,5 metra, celem z poszerzenia ulicy Grochowskiej. Było to pierwsze przesunięcie nieruchomego zabytku w Warszawie. Południową rogatkę przesunięto o 8,7 metrów 18 czerwca 2001, po 4 latach przygotowań i rozbiórce dwóch kamienic. Oryginalna lokalizacja rogatki południowej zaznaczona jest klinkierem na jezdni oraz chodniku. Gruntowny remont budynki przeszły w 1998 (północny) oraz 2002 (południowy). W trakcie remontów dokonano napraw dachów, instalacji wewnętrznych, stolarki okiennej i drzwiowej, uzupełniono brakujące zdobienia oraz przywrócono oryginalny rozkład pomieszczeń.

W 2014 na bocznej ścianie pawilonu południowego odsłonięto tablicę upamiętniającą powołanie Polskej Organizacji Wojskowej[8].

Inne informacje[edytuj | edytuj kod]

Pod nazwą Rogatki Moskiewskie funkcjonował znajdujący się nieopodal przystanek wąskotorowej Kolei Jabłonowskiej. Został on wysadzony w powietrze w 1915 roku i odbudowany rok później, ale działał pod nową nazwą Kamionek[7].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 1977, s. 220.
  2. a b c d e f Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 732. ISBN 83-01-08836-2.
  3. a b c Mariusz Karpowicz (red.): Sztuka Warszawy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986, s. 221. ISBN 83-01-04060-2.
  4. Jerzy S. Majewski: Warszawa nieodbudowana. Królestwo Polskie w latach 1815–1840. Warszawa: Wydawnictwo Veda, 2009, s. 160–161. ISBN 978-83-61932-00-0.
  5. Michał Grzybek: Rogatki Grochowskie (pol.). http://www.warszawa1939.pl.+[dostęp 2011-12-26].
  6. a b Bogdan Pokropiński: Kolej jabłonowska. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 2004, s. 17. ISBN 83-206-1513-5.
  7. a b Rogatki Grochowskie (pol.). http://www.twoja-praga.pl.+[dostęp 2011-12-26].
  8. W 100 rocznicę powstania POW. W: Urząd Dzielnicy Praga-Południe [on-line]. www.pragapld.waw.pl, 27 października 2014. [dostęp 2019-11-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]