Rogatki miejskie Krakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Rogatki miejskie Krakowa – dawne punkty poboru opłat przy wjeździe do miasta, wprowadzone po raz pierwszy już w średniowieczu. Niektóre budynki rogatek miejskich zachowały się do dziś.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Księstwo Warszawskie[edytuj | edytuj kod]

Rogatka zwierzyniecka niedaleko obecnego DH Jubilat

Na mocy dekretu o ustanowieniu Krakowa wolnym miastem handlowym, minister skarbu Księstwa Warszawskiego 31 grudnia 1810 r. zarządził otoczenie miasta wałem i rowem. Na linii tej utworzono 9 rogatek (6 dla handlu z pobliskimi wsiami i 3 dla komunikacji dalekosiężnej).

Wolne Miasto Kraków[edytuj | edytuj kod]

Traktat dodatkowy kongresu wiedeńskiego z 3 maja 1815 r. zakazywał tworzenia komór celnych, jednak wciąż zezwalał na pobieranie „opłat od rogatek”.

Twierdza Kraków[edytuj | edytuj kod]

Rogatka wrocławska przy ul. Wrocławskiej 91
Rogatka krowoderska przy ul. Łokietka 32

W roku 1847 (rok po wcieleniu Krakowa do Austrii) Kraków włączono do austriackiego systemu celnego. Ustanowiono powszechny podatek konsumpcyjny od sprowadzanych do miasta towarów, który pobierano na rogatkach miejskich. Spowodowało to podniesienie cen artykułów pierwszej potrzeby względem krakowskich przedmieść, co miało ograniczyć migrację ludności niezamożnej, głównie wiejskiego proletariatu, do miasta (Kraków miał status twierdzy). Kraków stał się miastem zamkniętym, a dla ograniczenia przemytu otoczony został linią akcyzową opartą m.in. na dawnych Okopach Kościuszkowskich. Wzdłuż tej linii wyznaczono 7 rogatek głównych:

oraz 6 mniej ważnych:

Autonomia galicyjska[edytuj | edytuj kod]

Rogatka olszańska
przy ul. Rakowickiej 43, po remoncie
Rogatka wolska
przy ul. Piłsudskiego 29, po remoncie

Miasto przejęło akcyzę 1 stycznia 1870 (trzy lata po przyznaniu autonomii przez cesarza Franciszka Józefa I). Stała się ona jednym z głównych źródeł jego dochodów. Bez większych modyfikacji, system poboru podatku spożywczego utrzymał się aż do początku XX wieku. W linii akcyzowej przebiegającej mniej więcej wzdłuż granic miasta funkcjonowało 11 rogatek miejskich:

XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Rogatka zakrzowiecka
przy ul. Twardowskiego 45, po remoncie
Rogatka dębnicka przy ul. Tynieckiej 46

1 stycznia 1911 Krajowa Dyrekcja Skarbu we Lwowie poszerzając obszar Krakowa na mocy rozporządzenia spowodowała przesunięcie linii akcyzowej tak, by objęła nowe dzielnice. Została ona oznaczona 34 słupkami w biało-niebieskie pasy, a wzdłuż niej ustanowiono 17 rogatek zwanych „urzędami liniowymi podatku spożywczego”:

Ponadto „urzędy liniowe” znajdowały się na dworcach kolejowych i przystani na Wiśle.

Pomimo zniesienia w 1921 r. przepisów podatkowych wywodzących się jeszcze z czasów austriackich, linię akcyzową wraz z „urzędami liniowymi” utrzymano, by miasto wciąż mogło pobierać podatek spożywczy. Dopiero po wejściu w życie ustawy o jednolitym systemie finansowym w całej Polsce, Rada Miejska zniosła linię akcyzową w listopadzie 1923 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Krakowa, wyd. PWN, Warszawa-Kraków 2000.