Rokitnik zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Rokietnik pospolity.
Rokitnik zwyczajny
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd różowce
Rodzina oliwnikowate
Rodzaj rokitnik
Gatunek rokitnik zwyczajny
Nazwa systematyczna
Hippophae rhamnoides L.
Sp. pl. 2:1023. 1753
Synonimy

Hippophaë rhamnides L.

Rokitnik zwyczajny, rokitnik pospolity (Hippophae rhamnoides L.) – gatunek rośliny z rodziny oliwnikowatych (Elaeagnaceae). Nazywany bywa także rosyjskim ananasem. Występuje w Europie i Azji, aż po Chiny, głównie wzdłuż wybrzeży morskich. W Polsce naturalne jego stanowiska znajdują się tylko nad wybrzeżem Bałtyku po ujście Wisły na wschodzie[2]. Zdziczałe formy rosną również w Pieninach i w rejonach upraw, zwykle w obrębie obszarów zurbanizowanych. Często sadzony jako roślina ozdobna oraz w celu umocnienia skarp.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Silnie rozgałęziony krzew (rzadko jest niskim drzewem), osiągający wysokość do 6 m. Wyglądem przypomina krzaczaste gatunki wierzb. Rośnie powoli, po 4 latach osiąga wysokość około 0,5 m.
Łodyga
Młode pędy są zakończone ostrymi cierniami. Pączki jajowate, złocisto-miedzianego koloru. Młode gałązki koloru pączków, starsze srebrzystoszare. Pędy z cierniami tworzą boczne odgałęzienia w postaci cierni drugiego rzędu.
Liście
Lancetowate, wąskie i krótkoogonkowe, miękko, srebrzyście owłosione, z wierzchu szaro-zielone, pod spodem srebrzyste. Mają długość do 7 cm, brzegi lekko podwinięte.
Kwiaty
Jest rośliną dwupienną. Kwiaty pręcikowe o żółtozielonej barwie występują w pęczkach po 2-5, żółte kwiaty słupkowe pojedynczo.
Owoce
Pomarańczowe pestkowce.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Siedlisko
Rozwój
Roślina wieloletnia, nanofanerofit. Wszystkie kwiaty są drobne i zakwitają przed rozwojem liści – od marca do maja. Roślina jest wiatropylna. Miąższ owoców powstaje z kielicha kwiatu[3]. Owoce utrzymują się na roślinie przez całą zimę, aż do wiosny[4].
Cechy fizyko-chemiczne
Owoce są soczyste, aromatyczne, o charakterystycznym kwaśno cierpkim smaku. Zawierają mało cukru a bardzo dużo witaminy C, a także E, F, K i P, kwas foliowy, prowitaminę A i D, antocyjany, flawonoidy, fosfolipidy, garbniki, nienasycone kwasy tłuszczowe oraz makro i mikroelementy, m.in. mangan, żelazo, bor. Wydzielają zapach przez niektórych uważany za nieprzyjemny. Po przemarznięciu stają się słodkie[3].
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 24[5].
Siedlisko
W Polsce rośnie nad Bałtykiem na wydmach i na klifach, tworząc tam gęste zarośla. Ma niewielkie wymagania glebowe, może rosnąć na piaszczystych glebach. Jest odporny na mróz i suszę, niezbyt silne zasolenie gleby, dobrze znosi zanieczyszczenie powietrza. Na północ jego zasięg sięga aż do 68 stopnia szerokości geograficznej. Jest rośliną światłolubną i kwasolubną. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych podgat. Hippophae rhamnoides subsp. maritima jest gatunkiem charakterystycznym dla All. Salicion arenarieae[6].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Od 1983 roku roślina jest objęta w Polsce ochroną gatunkową. W latach 1983–2014 podlegała ochronie ścisłej, od 2014 roku znajduje się pod ochroną częściową[7][8]. Zagrożeniem dla niej jest zacienianie jej stanowisk przez wyższe drzewa w wyniku naturalnej sukcesji ekologicznej. Niektóre jej stanowiska ulegają zniszczeniu w wyniku eksploatacji kredy[2].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Produkty spożywcze z owoców rokitnika
Roślina ozdobna
Walorem rokitnika są barwne owoce, srebrzyste liście i małe wymagania oraz odporność. Nadaje się na żywopłoty – dobrze znosi cięcie i silnie krzewi się. Bywa też uprawiany dla owoców wykorzystywanych w celach spożywczych i leczniczych. Można go rozmnażać poprzez odrosty korzeniowe i wysiew nasion. By mieć pewność co do uzyskanej płci należy używać odkładów lub sadzonek, gdyż rośliny męskie można odróżnić po pąkach dopiero po kilku latach.
Roślina lecznicza
  • Surowiec zielarski: owoce bogate w witaminy i mikroelementy: zawierają 2,4 razy więcej witaminy C niż czarna porzeczka.
  • Działanie: Ze względu na zawartość witaminy A, E, K, kwasu foliowego, karotenoidów, fitosteroli, kwasów organicznych w medycynie tradycyjnej używano rokitnika do leczenia astmy (ze względu na wysoką zawartość witaminy C). Ponadto wzmacnia odporność organizmu, działa przeciwbólowo. Owoce stosuje się przy dolegliwościach żołądkowych, chorobach reumatycznych, przeziębieniach i chorobach skóry. Owoce zawierają rzadko spotykane  w przyrodzie niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe:omega-3, omega-6, omega-7, omega-9[9][10].
  • W kosmetologii stosuje się maseczki kosmetyczne oraz kremy/żele z owoców lub ekstraktów owoców, które poprawiają wygląd cery, opóźniają jej starzenie się, zmniejszają przebarwienia, redukują zmarszczki, odżywiają, nawilżają i odmładzają skórę[11][9]
  • Owocami rokitnika leczono dawniej konie z robaków, co nadawało im zdrowy wygląd.
Sztuka kulinarna
Z owoców można robić dżemy, soki i przeciery. Zawierają dużo pektyn umożliwiających zestalanie się przetworów.

Kosmetyka[edytuj | edytuj kod]

Olej rokitnika wykorzystuje się do produkcji kremów do ciała. Taki kosmetyk nadaje się do suchej skóry i do cery potrądzikowej[12].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa łacińska rośliny pochodzi z greckiego (hippos – koń, pháo – błyszczę).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  2. a b Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  3. a b Bruno P. Kremer: Owoce leśne – jagody, orzechy, pestkowce. Warszawa: Multico, 1996. ISBN 83-7073-102-3.
  4. Agnieszka Mike-Jeziorska: Rokitnik zwyczajny (pol.). 2013. [dostęp 2013-27-06].
  5. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  7. Rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1983 r. w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony roślin (Dz.U. z 1983 r. nr 27, poz. 134).
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz.U. z 2014 r. poz. 1409).
  9. a b Thomas S.C. Li and Thomas H.J. Beveridge, Sea Buckthorn: A New Medicinal and Nutritional Botanical, Her Majesty the Queen in Right of Canada, 2007 , 22 lutego 2016.
  10. Olej rokitnikowy, znamlek.pl, 22 lutego 2016.
  11. Żel rokitnikowy, znamlek.pl [dostęp 2016-02-22].
  12. Martie Isabell Kluczna, Martielifestyle: NATURALNE KOSMETYKI DOMOWEJ ROBOTY, Martielifestyle [dostęp 2016-12-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  2. Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  3. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  4. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.