Roman Polański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Roman Polański
Roman Polański
Data i miejsce urodzenia 18 sierpnia 1933
Paryż
Zawód reżyser, scenarzysta, aktor
Współmałżonek Barbara Kwiatkowska-Lass
(1959–62; rozwód)
Sharon Tate
(1968-69; zmarła)
Emmanuelle Seigner
(od 1989)
Lata aktywności od 1954
Odznaczenia
Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Komandor Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Odcisk dłoni Romana Polańskiego w Alei Gwiazd w Międzyzdrojach

Roman Polański (ur. 18 sierpnia 1933 w Paryżu[1]) – polsko-francuski reżyser, aktor, scenarzysta i producent filmowy, nagrodzony Oscarem za reżyserię filmu Pianista.

Obszerny dorobek filmowy Polańskiego uplasował go wśród najlepszych twórców światowej kinematografii oraz przyniósł wiele prestiżowych nagród, m.in. Złotą Palmę za film Pianista (2002), nagrody BAFTA za filmy Pianista oraz Chinatown, trzykrotnie Złoty Glob za najlepszy film i najlepszą reżyserię – Chinatown, najlepszy film zagraniczny – Tess, oraz liczne nominacje do Oscarów.

Sławę osiągnął dzięki debiutowi na wystawie światowej Expo w Brukseli (1958) z krótkometrażowym filmem Dwaj ludzie z szafą, który zdobył medal. Polański był wtedy studentem łódzkiej szkoły filmowej. Jego pierwszy film pełnometrażowy Nóż w wodzie (1962) otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny, lecz przegrał z Federica Felliniego.

Dzieciństwo i doświadczenie Holocaustu[edytuj]

Urodził się w Paryżu jako Raymond Thierry Liebling. Był synem Mojżesza Lieblinga (1905-1983; malarza i producenta tworzyw) i Buli (Belli) z domu Katz-Przedborskiej. Ojciec Romana był Polakiem żydowskiego pochodzenia, a matka pochodziła z Rosji; jej ojciec był Żydem, a matka katoliczką.[2][3][4][5] Gdy Roman był w wieku czterech lat, Lieblingowie podjęli decyzję o przeprowadzce do Krakowa, która miała ich uchronić przed narastającymi nastrojami antysemickimi we Francji. Zamieszkali w kamienicy przy ulicy Komorowskiego 9. Tam młody Polański z rodzicami i przyrodnią siostrą Anette spędził trzy lata. Najwięcej motywów odnoszących się do tego okresu zawarł w filmie Chinatown (1974).

Gdy w 1939 roku Niemcy zajęli Kraków, Roman miał 6 lat. Początkowo nie było powodu do niepokoju, jak sam później pisał:

Niemcy stosowali metodę usypiania czujności. Starali się zaszczepić Żydom przekonanie, że przecież wydarzenia nie mogą potoczyć się aż tak źle.

Wkrótce jednak nastąpiły represje. Rodzina przyszłego reżysera musiała przeprowadzić się do krakowskiego getta. Tam dzieliła mieszkanie z trzema, czasem czterema innymi rodzinami. Mały Polański często prześlizgiwał się na drugą stronę dzięki zwinności i nieżydowskiej aparycji. Nauczyło go to samodzielności: nawiązywał kontakty z Polakami, zdobywał potrzebne przedmioty, uczył się, jak powinien zachowywać się po aryjskiej stronie, gdyby przyszło mu radzić sobie samemu. W 1941 roku jego ciężarna matka została aresztowana i wywieziona do Oświęcimia, gdzie zginęła w komorze gazowej. Polański wraz z ojcem przebywali w tym czasie po aryjskiej stronie. Był świadkiem początku likwidacji getta w marcu 1943. Jego ojciec umożliwił chłopcu ucieczkę, a sam z innymi mieszkańcami getta przygotowywał się do powstania. Został wywieziony do obozu w Mauthausen. Mały Polański przeżył dzięki pomocy Polaków. Początkowo ukrywał się u rodziny Wilków, która obawiając się ryzyka, przekazała chłopca do rodziny Putków, przez kolejne dwa lata mieszkał w oddalonej o około trzydzieści kilometrów od Krakowa wsi Wysoka w powiecie wadowickim, w chacie rodziny Buchałów na zboczu góry Mosiórka.[6]

Po wkroczeniu Armii Czerwonej Polański powrócił do Krakowa. Przez ostatnie dni wojny ukrywał się w schronie przeciwlotniczym. Kilka miesięcy później odnalazł wuja, a następnie ojca. Matka i siostra zostały wywiezione do obozu koncentracyjnego, matka zginęła w Auschwitz-Birkenau. Anette udało się przetrwać, wkrótce po zakończeniu wojny wyjechała do Francji i już nigdy nie wróciła do Polski. Śmierć matki wpłynęła na załamanie się religijnego światopoglądu Polańskiego. Po wyzwoleniu relacje syna z ojcem uległy znacznemu oziębieniu. Mojżesz związał się z inną kobietą, która nie życzyła sobie udziału Romana w ich nowym życiu. Polański wspominał, że jako dziecko kochające matkę najbardziej na świecie, nie mógł wybaczyć ojcu, że tak szybko porzucił żałobę dla innej kobiety – w jego odczuciu była to zdrada. Od tego czasu żyli już osobno – ojciec zapewnił Romanowi pieniądze na życie, mieszkanie i nauczyciela, który pomagał nadrobić mu braki.

Chłopiec uczył się w szkole plastycznej, zajmował się także sportem, ale najbardziej interesowało go aktorstwo i film. Podczas wojny oglądał przez szczelinę w murze getta kroniki filmowe i nazistowskie filmy propagandowe wyświetlane w Podgórzu. Nowe medium fascynowało go do tego stopnia, że zapragnął wtedy zostać twórcą filmowym. Nie lubił szkoły i nie dbał o oceny. Jak później wspominał: „Byłem zawsze najgorszy w klasie, ale nauczyciele przepychali mnie, bo uważali, że jestem zdolny”. Uwielbiał harcerstwo, w którym dzięki teatralnym zdolnościom budził podziw i szacunek wśród rówieśników. „Byłem gwiazdą w tej grupie” – mówił.

Kariera[edytuj]

Gdy miał trzynaście lat, udał się do rozgłośni radiowej. Pracująca tam Maria Biliżanka, biorąc go za najwyżej siedmiolatka ze względu na drobną posturę, zaczęła wypytywać go o zainteresowania. Powiedział jej wtedy, że według niego dzieci w słuchowiskach radiowych brzmią sztucznie i zaprezentował przygotowany wcześniej monodram – monolog starego człowieka opowiedziany z wiejskim akcentem. Biliżanka była pod wrażeniem – w ten sposób dostał swoją pierwszą w życiu pracę. Maria Biliżanka obsadziła go w sztuce „Wesoła gromadka”, a następnie w „Synu pułku”. W tym ostatnim zagrał dwa razy młodszego od siebie chłopczyka. Dzięki tej roli zwrócił na siebie uwagę studentów łódzkiej szkoły filmowej, między innymi Andrzeja Wajdy, który postanowił powierzyć Polańskiemu rolę Mundka, młodocianego chuligana w swoim debiutanckim Pokoleniu. Wraz z kolejnymi rolami zyskiwał coraz większe uznanie w środowisku teatralnym.

Władze szkół aktorskich w Krakowie i Warszawie nie chciały go jednak przyjąć, ponieważ ojciec Polańskiego prowadził małe przedsiębiorstwo, a przedsiębiorców postrzegano jako wrogów klasowych. „Nie ma zbyt wielu ról dla mężczyzn pańskiej budowy” – tak uzasadniały odmowę komisje egzaminacyjne. W 1954 roku złożył aplikację do łódzkiej filmówki. Zdobył tam przygotowanie techniczne. W Hollywood słynął z tego, że osobiście nadzorował swoich podwładnych. Mówił technikom: „Wiem, co robię, i wiem także, co wy robicie”[7]. Podczas studiów nakręcił osiem etiud:

  • Rower – w którym Polański wykorzystuje incydent, jaki go spotkał w czerwcu 1949 roku. Wówczas ledwie uniknął śmierci z ręki młodocianego mordercy, Romana Dziuby, który zaciągnął go do garażu w celu pokazania roweru na sprzedaż. Większa część filmu została zniszczona podczas wywoływania.
  • Morderstwo – pierwsze w pełni zrealizowane dzieło Polańskiego. Jest to krótka, pełna napięcia opowieść w trzech ujęciach. Pierwsze i ostatnie ujęcie tworzą klamrę.
  • Uśmiech zębiczny – etiuda ukazująca młodzieńca świadomie podglądającego młodą kobietę w czasie kąpieli. Spłoszony przez mężczyznę wychodzącego na chwilę z mieszkania kobiety, na moment odchodzi. Jednak chwilę później odwraca się i dotyka swojego cienia, a następnie wraca do okienka. Tym razem nie zobaczył już nagiej kobiety, a mężczyznę z ustami pełnymi piany szczotkującego zęby, błądzącego wzrokiem po łazience.
  • Rozbijemy zabawę – Polański zdecydował się zrobić żart swoim kolegom ze szkoły filmowej. Zorganizował dla nich potańcówkę, a przed jej rozpoczęciem umówił się z miejscowymi chuliganami, że o północy wtargną na teren szkoły i rozbiją zabawę. Grupa jednak nie chciała czekać. Polański wspomina: „Umówiłem się z nimi o dwunastej. Ale skurczybyki nie wytrzymały i wpadły po pół godzinie”. Eksperyment nieomal zakończyłby się wyrzuceniem Romana ze szkoły. Wykładowcy byli jednak dużo mniej źli od studentów, gdy obejrzeli nakręcony przez niego materiał i pozwolili mu dokończyć montaż.
  • Dwaj ludzie z szafą – pierwsze dzieło młodego reżysera stworzone z zamiarem upublicznienia. Podczas jego produkcji Polański po raz pierwszy podjął współpracę z Krzysztofem Komedą, który miał po raz pierwszy ilustrować film muzyką. Początkującym artystom udało się oddać nastroje radości, alienacji i melancholii. Etiuda nakręcona została w Gdańsku i Sopocie. W głównych rolach wystąpili Henryk Kluba i Jakub Goldberg, przyjaciele Polańskiego z filmówki, wybrani ze względu na ich wymowną mimikę i sposób ekspresji charakterystyczne dla postaci z kreskówek. Sam Polański zagrał w filmie jednego z chuliganów, którzy brutalnie zaatakowali przyjaznych bohaterów. Film zdobył kilka nagród, a przede wszystkim brązowy medal na wystawie światowej i przyczynił się do zdobycia sławy międzynarodowej przez reżysera.
  • Lampa – ośmiominutowa czarno-biała etiuda z 1959 roku. Jej akcja rozgrywa się w pracowni starego lalkarza pełnej ustawionych w rzędzie lalek i stosów ich członków, otwartych „czaszek”, tułowi. Ściany oblepione są wycinkami z gazet, na których widać ofiary obozu zagłady. Po wyjściu rzemieślnika w ciemnościach pracowni rozlegają się szepty, stają się coraz głośniejsze, a na koniec zapala się transformator. Całość pochłaniają płomienie.
  • Gdy spadają anioły – praca dyplomowa Polańskiego. Staruszka, która zagrała główną rolę „babki klozetowej”, nie miała żadnego doświadczenia aktorskiego, reżyser poznał ją w przytułku. Stara kobieta codziennie przychodzi do pracy w podziemnej toalecie. Milczy, nie reaguje na zaczepki klientów, patrzy w pustkę. Nikt nie podejrzewa, że prowadzi głębokie życie wewnętrzne – wspomina lata młodości, swoją miłość, wojnę, dziecko. Młodą kobietę zagrała w filmie Barbara Kwiatkowska, szkolna miłość Polańskiego, która w 1959 roku została jego żoną (do rozwodu w 1962 roku). Dzieło zostało nakręcone w Krakowie.
  • Gruby i chudy – alegoria systemu komunistycznego nakręcona we Francji w 1961 roku. „Chudy” (Polański) bezustannie musi spełniać wymyślne zachcianki swojego pana, Grubego (Andrzej Katelbach). Chudy marzy o wolności i podejmuje próby ucieczki, ale jego pan udaremnia jego próby i uwiązuje go początkowo przyczepiając mu do nogi łańcuchem kozę, później manipulując jego emocjami. Film został wyróżniony na festiwalu w Tours.

Pierwszym filmem pełnometrażowym Polańskiego jest Nóż w wodzie (1962), za który otrzymał nominację do Oscara. Po jego sukcesie zrealizował swoje marzenie o wyjeździe na Zachód. Początkowo przebywał we Francji, a następnie w Wielkiej Brytanii, gdzie zrealizował filmy Wstręt z Catherine Deneuve i Matnia (w okresie tym współpracował z Gérardem Brachem, z którym napisał także scenariusz do Nieustraszonych pogromców wampirów). W 1968 roku wyjechał do Hollywood, gdzie zrealizował horror Dziecko Rosemary (2 nominacje do Oscara i 1 przyznany). Sześć lat później Roman Polański nakręcił Chinatown z Jackiem Nicholsonem w roli głównej. Film stał się wielkim przebojem, zdobył 11 nominacji do Oscara (1 przyznany – za scenariusz) oraz 7 nominacji do Złotych Globów (4 przyznane – za najlepszy film, reżyserię, scenariusz i rolę męską). Chinatown zdobył powszechne uznanie krytyków i publiczności. Jest uważany za jedno z największych dzieł w historii kina[8][9][10]. W czasie „karnawału Solidarności” w 1981 roku wystawił w warszawskim Teatrze na Woli Amadeusza. Po powrocie do Europy Polański nakręcił film Tess, który otrzymał trzy Oscary (na sześć nominacji), Złoty Glob dla najlepszego filmu zagranicznego i trzy Cezary, w tym dla najlepszego filmu.

Kolejnym nagradzanym filmem Romana Polańskiego stał się wyprodukowany w 2002 roku dramat wojenny Pianista. Film wygrał Złotą Palmę na Festiwalu w Cannes, 7 Cezarów (nagród Francuskiej Akademii Filmowej) oraz 3 Oscary (za najlepszą reżyserię, scenariusz adaptowany oraz rolę męską). Od 1997 do 2013 roku Roman Polański sprawował opiekę reżyserską nad musicalową wersją Nieustraszonych pogromców wampirów (w okresie tym współpracował z Jerzym Jeszkem[11][12]). W 2000 roku przyznano mu doktorat honoris causa PWSFTViT[13].

W 2005 roku został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem Zasłużony Kulturze Gloria Artis[14]. W tym samym roku zaprezentowano kolejny film Polańskiego oparty na jednej z powieści Charlesa Dickensa, Olivier Twist z Ben Kingsleyem w jeden z głównych ról. Obraz został nominowany do nagrody Europejskiej Akademii Filmowej (nagroda publiczności). W 2007 nakręcił etiudę Cinéma Erotique wchodzącą w skład 60 segmentów produkcji Kocham kino do nakręcenia których zaangażowano 60 najwybitniejszych światowych reżyserów w celu uczczenia 60. rocznicy festiwal w Cannes. W 2008 roku światową premierę miał głośny film dokumentalny o reżyserze: Roman Polański: Ścigany i pożądany.

W 2010 roku powstał film Autor widmo, za który Roman Polański zdobył Srebrnego Niedźwiedzia na MFF w Berlinie oraz 6 nagród Europejskiej Akademii Filmowej – w tym za najlepszy film, reżyserię i scenariusz[15]. Za ten sam obraz Polański otrzymał dwa wyróżnienia Francuskiej Akademii Filmowej, Cezary, za najlepszą reżyserię i scenariusz adaptowany[16]. Podczas 36. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni został uhonorowany nagrodą Platynowe Lwy za całokształt twórczości[17]. Decyzja ta spotkała się z protestami środowisk chrześcijańsko-konserwatywnych (m.in. Prawica Rzeczypospolitej), które zaapelowały w specjalnym oświadczeniu podpisanym przez Marka Jurka i Mariana Piłkę o bojkot festiwalu[18]. Na apel odpowiedział dyrektor artystyczny 36. FPFF, Michał Chaciński. Stwierdził, że „Polański odbierze wyróżnienie jako niekwestionowany mistrz światowego kina i żadne pozamerytoryczne zagadnienia nie mają na tę nagrodę wpływu"[19]. Ostatecznie jednak reżyser nie przyjechał do Polski[20].

W 2011 roku premierę miał kolejny film reżysera, komedia Rzeź oparta na sztuce Bóg mordu autorstwa Yasminy Rezzy. Opowiada o dwóch nowojorskich para małżeńskich, które spotkały się aby omówić kwestię związaną z bójką ich synów. Roman Polański zgromadził na planie plejadę gwiazd: Judi Foster, Kate Winslet oraz Christoph Waltz. Film zdobył nagrodę Cezar za najlepszy scenariusz, nominowany był do Europejskich Nagród Filmowych, Satelitów, Złotych Globów oraz nagród Festiwalu Filmowego w Wenecji. W 2012 roku na prośbę Prady wyreżyserował krótkometrażowy film pod tytułem Terapia. Na jego planie pojawili się: Helena Bonham Carter i Ben Kingsley. Produkcja po raz pierwszy została wyświetlona na Międzynarodowym Festiwalu w Cannes.

W 2013 roku był jednym z gości honorowych na 38. Festiwalu Filmowym w Gdyni. W tym samym roku premierę miał kolejny film reżysera pod tytułem Wenus w futrze. Powstał na podstawie powieści Leopolda von Sacher-Masocha pod tym samym tytułem. Opowiada o Vandzie która tuż przed końcem przesłuchań do nowej sztuki zjawia się w teatrze. Mimo początkowej niechęci reżyser Thomas pozwala jej się zaprezentować. W filmie Występują Emmanuelle Seigner oraz Mathieu Amalric. Zdjęcia powstawały w Paryżu. Film nagrodzono nagrodą Cezar w kategorii najlepsza reżyseria oraz nominowano do nagród: Złota Palma i David di Donatello.

W połowie 2014 roku rozpoczął prace nad filmem pod roboczym tytułem D. Film ma opowiadać o największym politycznym skandalu XIX wieku we Francji – aferze Dreyfussa. Zdjęcia mają powstawać w Polsce i Francji. Polański do współpracy zaprosił Roberta Harrisa oraz Alain Sarde[21][22]. W 2015 roku Polański był jednym z honorowych gości na Międzynarodowym Festiwalu Kina Niezależnego Off Camera w Krakowie. Podczas tego festiwalu odebrał nagrodę Pod Prąd, przyznawaną osobistościom szczególnie zasłużonym dla niezależnego kina. Polański odcisnął również dłonie na krakowskiej Alei Gwiazd .[23]

W maju 2016 roku podczas 9. Festiwalu Muzyki Filmowej w Krakowie został uhonorowany odznaką 50-lecia Stowarzyszenia Filmowców Polskich.[24]

Życie prywatne[edytuj]

9 września 1959 roku Polański ożenił się z aktorką Barbarą Kwiatkowską[25]. Małżeństwo skończyło się rozwodem w 1962 roku[26].

W 1968 roku ożenił się z amerykańską aktorką i modelką Sharon Tate[26], którą poznał na planie Nieustraszonych pogromców wampirów. Polański był wtedy u szczytu kariery, był młody i sławny, szczęśliwie zakochany. Para wkrótce po ukończeniu zdjęć zamieszkała razem. 20 stycznia 1968 roku odbył się ich ślub w Londynie. O tym wydarzeniu pisały gazety na całym świecie. Zamieszkali w Los Angeles, należeli do grona hollywoodzkich sław, których często zapraszano na wielkie przyjęcia. W autobiografii z 1988 roku Polański wspomina Tate słowami: „Była dobrocią dla wszystkich i wszystkiego wokół. Trudno opisać jej charakter. Była po prostu dogłębnie dobra, była najlepszym człowiekiem, jakiego w życiu spotkałem, o niespotykanej cierpliwości.” Na początku 1969 roku Sharon zaszła w ciążę. Polański pracował w Londynie nad thrillerem Dzień Delfina. W sierpniu Tate wróciła do USA, ponieważ wkrótce miała urodzić dziecko. 8 sierpnia Polański był jeszcze w Londynie ze względu na problem z wizą. Tego dnia rozmawiali telefonicznie. Chciała, aby Roman pozbył się delikatnie przyjaciół mieszkających wówczas w ich domu, aby pierwsze dni z dzieckiem spędzili w intymnej atmosferze. Miała na myśli Abigaile „Gibby” Folger z jej narzeczonym Wojciechem Frykowskim, przyjacielem Polańskiego z czasów studenckich, oraz Jay Sebring, niegdyś narzeczonego Tate. Choć krążyły pogłoski o niezwykłej bliskości Polańskiego, Tate i Sebring, reżyser wspominał później, że w rzeczywistości Jay był spokojnym i samotnym człowiekiem, dla którego byli jedyną rodziną[styl do poprawy].

Tuż po północy 8 sierpnia 1969 roku grupa osób związanych z sektą Charlesa Mansona włamała się do jej willi w Beverly Hills[27]. Tate i jej przyjaciele zostali związani i okrutnie torturowani. W wyniku odniesionych obrażeń zadanych nożem oraz utraty krwi Tate, będąca w ósmym miesiącu ciąży, zmarła[27]. Wokół nich odnaleziono namalowane krwią symbole satanistyczne, mające zmylić śledztwo. Policjant, który pierwszy przybył na miejsce zbrodni, był tak wstrząśnięty, że dotknął ręką przycisk otwierający bramę, aby wydostać się na zewnątrz; było to jedyne miejsce, gdzie sprawcy pozostawili odciski. Dlatego sprawcy bardzo długo pozostali niewykryci. W prasie obwiniano ofiary o to, że zostały zamordowane. Minęło niemal pół roku, gdy policja aresztowała Charlesa Mansona. Według Polańskiego motywem zbrodni były pieniądze, ale gdyby go ujawniono, sprawa utraciłaby swoją tajemniczość.

Po śmierci żony Polański przeżywał długi okres załamania nerwowego, a jego drogą ucieczki była praca nad kolejnymi filmami. Pierwszym dziełem, które zrealizował po własnym nieszczęściu, była Tragedia Makbeta (1971). Przez wiele lat pozostawał samotny, nie był w stanie zaangażować się w związek i odrzucał zaloty aktorek z jego otoczenia, które próbowały jego kosztem zrobić karierę. To wówczas uciekał do towarzystwa nastolatek. 11 marca 1977 roku został aresztowany pod zarzutem gwałtu na trzynastoletniej modelce, Samancie Gailey[28].

30 sierpnia 1989 roku ożenił się z francuską aktorką Emmanuelle Seigner, z którą ma dwoje dzieci: córkę Morgane (ur. 20 stycznia 1993 roku) i syna Elvisa (ur. 1998 roku)[29].

Procesy sądowe[edytuj]

W 1978 roku został oskarżony o zgwałcenie 13-letniej Samanthy Gailey (Samantha Geimer). Zawarł ugodę z prokuraturą, w której przyznał się do stosunków seksualnych z nieletnią[30]. Sąd pozostawił Polańskiemu 90 dni na dokończenie projektu filmowego, ale przed ogłoszeniem wyroku Polański uciekł do Paryża. W swej autobiografii Roman by Polanski oskarżył matkę Samanthy o podsunięcie mu córki i szantaż w celu zdobycia angażu. W 2008 roku Samantha Geimer wystąpiła do sądu o umorzenie sprawy, co ma oszczędzić dalszych cierpień jej i jej rodzinie. Geimer stwierdziła, że ponowne zainteresowanie prokuratury intymnymi szczegółami miało odciągnąć uwagę od błędów popełnionych wiele lat wcześniej. W filmie dokumentalnym o Polańskim (Roman Polanski: Wanted and Desired) ujawniono kolejne dowody nierzetelnego prowadzenia ówczesnego procesu.

Na początku maja 2009 roku sąd w Los Angeles odrzucił wniosek Romana Polańskiego o umorzenie sprawy[31]. 26 września 2009 roku został zatrzymany po przylocie na lotnisko w Zurychu. Podstawę do zatrzymania stanowił amerykański nakaz aresztowania wydany w związku ze sprawą Geimer[32]. 14 maja 2010 roku angielska aktorka Charlotte Lewis oskarżyła go o wykorzystywanie seksualne podczas przygotowań do kręcenia filmu Piraci. Miała wtedy 16 lat. Według aktorki do zdarzenia doszło w apartamencie Polańskiego w Paryżu. Jednak nie ma żadnych faktów potwierdzających jej oskarżenia[33]. 12 lipca 2010 roku Ministerstwo Sprawiedliwości Szwajcarii nie wyraziło zgody na ekstradycję Romana Polańskiego do Stanów Zjednoczonych i tym samym został uchylony wobec niego areszt domowy, w którym reżyser przebywał od września 2009 roku[34]. 15 lipca 2010 roku Prokuratura Generalna RP, wyjaśniając sytuację prawną reżysera w razie jego hipotetycznego przyjazdu do kraju, wydała oświadczenie: „Wydanie przez władze polskie Romana Polańskiego innemu państwu jest jednak niemożliwe (...) Zgodnie z treścią art. 604 § 1 pkt 3 k.p.k. wydanie osoby innemu państwu jest niedopuszczalne, jeżeli nastąpiło przedawnienie”[35].

30 października 2015 roku Sąd Okręgowy w Krakowie ogłosił w nieprawomocnym wyroku, że ekstradycja Polańskiego do Stanów Zjednoczonych jest niedopuszczalna[36]. Sędzia uzasadnił wyrok tym, że jego zdaniem Polańskiemu została już wymierzona kara, którą odbył. Zaznaczył też, że w trakcie postępowania przed amerykańskim sądem doszło do rażącego naruszenia prawa poprzez udział osób postronnych, a także naruszenia procedury.

30 maja 2016 roku, aktualnie urzędujący Minister Sprawiedliwości i jednocześnie Prokurator Generalny, Zbigniew Ziobro (PiS), zapowiedział skierowanie do Sądu Najwyższego kasacji w sprawie wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie o niedopuszczalności do ekstradycji.

Filmografia[edytuj]

Reżyser[edytuj]

Filmy krótkometrażowe
Filmy pełnometrażowe
Filmy dokumentalne

Scenarzysta[edytuj]

Aktor[edytuj]

Producent[edytuj]

Opieka artystyczna[edytuj]

Przypisy

  1. James Robert Parish: The Hollywood book of scandals: the shocking, often disgraceful deeds and affairs of more than 100 American movie and TV idols. McGraw-Hill Professional, 2004, s. 173. ISBN 9780071421898.
  2. Roman Polanski. ethniccelebs.com. [dostęp 2016-06-01].
  3. Uciekli przed nazistami... do Polski (pol.). wp.pl. [dostęp 2016-06-01].
  4. Jacek Szczerba, Niewinny czarodziej z getta (pol.). Wyborcza.pl. [dostęp 2016-06-01].
  5. Roman Polanski : les grands moments de sa vie (fr.). voici.fr. [dostęp 2016-06-01].
  6. Mateusz Kudła, Anna Kokoszka, Roman Polański w wywiadzie dla „Faktów”. „Za czym tęsknię w Polsce? Za bliskimi ludźmi, których coraz mniej” (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2016-05-26].
  7. Roman Polański – F.X. Feeney, Paul Duncan.
  8. Chinatown: the best film of all time | Film | guardian.co.uk.
  9. Greatest film ever: Chinatown wins by a nose.
  10. 100 Greatest Films.
  11. Roman Polański i Jerzy Jeszke, współpraca w Niemczech (http://jerzy-jeszke.de/club/tdv_polanski_jeszke.JPG).
  12. Roman Polański i Jerzy Jeszke, spotkanie z Warszawie (http://jerzy-jeszke.de/club/warsaw_polanski_jeszke.jpg).
  13. Doktoraty honoris causa PWSFTViT (pol.). Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2012-07-11].
  14. Warszawa. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 22 czerwca 2011].
  15. Ghost Writer najlepszym filmem Europy!. [dostęp 2011-02-26].
  16. Ludzie Boga najlepszym filmem, Polański reżyserem – Cezary rozdane. [dostęp 2011-02-26].
  17. Krzysztof Spór: 36. FPFF. Pawlikowski szefem jury, Polański z nagrodą. stopklatka.pl, 2011-05-23. [dostęp 2011-08-09].
  18. Krzysztof Spór: Prawica chce bojkotu 36. FPFF z powodu Polańskiego. stopklatka.pl, 2011-05-25. [dostęp 2011-08-09].
  19. Krzysztof Spór: Polański przyjedzie do Gdyni mimo protestu prawicy. stopklatka.pl, 2011-05-26. [dostęp 2011-08-09].
  20. Krzysztof Spór: Roman Polański nie przyjedzie do Polski. stopklatka.pl, 2011-06-02. [dostęp 2011-08-09].
  21. http://hatak.pl/artykuly/nowy-film-romana-polanskiego-to-thriller-d.
  22. http://deadline.com/2012/05/roman-polanski-to-helm-d-based-on-the-dreyfus-affair-political-scandal-269041/
  23. http://film.onet.pl/wiadomosci/pko-off-camera-2015-roman-polanski-z-nagroda-pod-prad/t19j61
  24. Mateusz Kudła, Anna Kokoszka, Roman Polański w wywiadzie dla „Faktów”. „Za czym tęsknię w Polsce? Za bliskimi ludźmi, których coraz mniej” (pol.). tvn24.pl. [dostęp 2016-05-26].
  25. Roman Polański: Roman / par Polanski; trad. de l’anglais par Jean Pierre Carasso. Morrow, s. 159. ISBN 2-221-00803-0.
  26. a b Roman Polański – Biografia (pol.). filmweb.pl. [dostęp 2009-09-28].
  27. a b Dirk Cameron Gibson: Serial murder and media circuses. Greenwood Publishing Group, s. 46. ISBN 9780275990640.
  28. http://www.theguardian.com/film/2008/dec/07/roman-polanski-exile-profile-film
  29. Thomas Riggs: Contemporary theatre, film, and television. Gale Research Co., s. 306. ISBN 9780787690380.
  30. Polanski The Predator.
  31. tbe: Sąd odrzucił wniosek Polańskiego o umorzenie sprawy. W: PAP [on-line]. Wirtualna Polska, 2009-05-08. [dostęp 8 maja 2009].
  32. Polański w areszcie ekstradycyjnym. tvn24.pl, 15:31, 27.09.2009. [dostęp 27 września 2009].
  33. Roman Polański oskarżony o molestowanie. yahoo.com. [dostęp 14 maja 2010].
  34. Szwajcaria nie wyda Polańskiego Stanom Zjednoczonym.
  35. Polański w Polsce bezpieczny. Wydanie reżysera innemu państwu – niemożliwe. 2010-07-15. [dostęp 2011-03-24].
  36. Roman Polański nie zostanie wydany Amerykanom (pol.). 2015-10-30. [dostęp 2015-10-30].

Literatura[edytuj]

  • Paul Werner (2014). Polański. Rebis, Poznań, Przekład: Robert Kędzierski, Anna Krochmal, ISBN 978-83-7818-533-8.
  • Duncan Paul, Feeney F.X. (2006). Roman Polański. Taschen. ISBN 83-89192-41-1.
  • Tylski, Alexandre (2004). Roman Polanski – ses premiers films polonais. Lyon: Aleas. 159 s. ISBN 2-84301-109-4.
  • Tylski, Alexandre (2006). Roman Polanski. Rzym: Gremese. 125 s. ISBN 88-7301-599-9.
  • Tylski, Alexandre (2006). Roman Polanski l’art de l’adaptation. Paryż: L’Harmattan. 278 s. ISBN 2-296-00797-X.
  • Lesław Czapliński „Sceniczne przemiany Romana Polanskiego” + wykaz inscenizacji teatralnych w: Roman Polanski Kraków 1995
  • Polański, Roman (1989). Roman. Przekład autoryzowany oryginału Roman by Polanski. Warszawa 1989. 367 s. ISBN 83-7021-113-5.

Linki zewnętrzne[edytuj]