Roman Pollak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Roman Pollak
Roman Pollak
Data i miejsce urodzenia 31 lipca 1886
Jeleśnia
Data i miejsce śmierci 23 lutego 1972
Poznań
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historyk literatury
Alma Mater Uniwersytet Jagielloński
Doktorat 1917
Profesura 1933
Doktor honoris causa
(Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – 1969)
Nauczyciel akademicki
uczelnia Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Okres zatrudn. od 1919 do 1966
Rektor
Uczelnia Uniwersytet Ziem Zachodnich
Okres spraw. 1943–1945
Poprzednik Ludwik Jaxa-Bykowski
Następca Stefan Tytus Dąbrowski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Niepodległości Złoty Wawrzyn Akademicki Komandor Orderu Korony Włoch

Roman Pollak (ur. 31 lipca 1886 w Jeleśni, zm. 23 lutego 1972 w Poznaniu) – polski historyk literatury, profesor UAM w Poznaniu, badacz literatury staropolskiej, w szczególności polskiego baroku, wraz z jego powiązaniami europejskimi, głównie włoskimi. Najbardziej znany jako badacz dzieła Piotra Kochanowskiego i Torquata Tassa, określany przez Jerzego Starnawskiego jako „historyk literatury konsekwentnie zajmujący się dobą staropolską”.

Pollak był również członkiem założycielem Klubu Sportowego Cracovii w czerwcu 1906, a do 1907 także jego piłkarzem.

Życiorys[edytuj]

Ukończył gimnazjum klasyczne w Samborze (18971905), studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie (19051910), gdzie uczęszczał na zajęcia prowadzone m.in. przez Ignacego Chrzanowskiego, Jana Łosia, Kazimierza Morawskiego, Stanisława Windakiewicza, Wilhelma Bruchnalskiego czy Stanisława Tarnowskiego. Po złożeniu egzaminu nauczycielskiego w 1910 uczył w prywatnym gimnazjum polskim w Orłowej na Śląsku Cieszyńskim.

Po wybuchu I wojny światowej zmobilizowany do armii Austro-Węgier znalazł się na froncie włoskim, wskutek choroby przeniesiony na tyły ukończył tam rozprawę Ze studiów nad „Gofredem” Tassa – Kochanowskiego (...) Część batalistyczna. Była to jego praca doktorska, obroniona w 1917 roku (druk: „Rozprawy Wydziału Filologicznego PAU” 1920). Dr Roman Pollak awansowany na stopień porucznika z 1 pułku Strzelców Podhalańskich w marcu 1919 roku powołany został do tworzącego się uniwersytetu w Poznaniu, z którym odtąd związał się na całe życie. Uczył m.in. w Gimnazjum Marii Magdaleny, zaś słuchaczkami jego wykładów z historii literatury na uniwersytecie były m.in. Natalia Tułasiewicz i Stanisława Przybyszewska.

W październiku 1922 roku uzyskał w Krakowie veniam legendi na podstawie monografii „Goffred” Tassa – Kochanowskiego (druk: „Prace Komisji Filologicznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”). Od roku 1923 jako docent literatury i języka polskiego wykładał we Włoszech, na Uniwersytecie Rzymskim (do 1929 roku), ponadto do 1933 roku rokrocznie wykładał, wizytował i egzaminował we włoskich ośrodkach polonijnych (z ramienia Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W 1928 roku mianowany profesorem nadzwyczajnym, w 1933 – zwyczajnym. W 1938 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość naukową, związaną z literaturą piękną[1].

We wrześniu 1939 roku zmuszony opuścić Poznań, przeniósł się do Warszawy. Tam zainicjował utworzenie Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich (od października 1940), pełnił w nim obowiązki Dziekana Wydziału Humanistycznego (1941), prorektora (1942) i rektora (1943 – 1945), którą to funkcję sprawował również na Kursach Akademickich w Częstochowie (do 1946). W galerii Rektorów Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (dawniej: Uniwersytetu Poznańskiego) jest jedynym „Rektorem bez togi”, jego portret z lat pełnienia tej godności w czasach wojny pozbawiony jest z przyczyn wiadomych gronostajów i splendoru.

Po wojnie, w wyzwolonym Poznaniu, kierował odbudową studium filologii polskiej, katedrą literatury staropolskiej i od 1953 roku do przejścia na emeryturę zespołem katedr historycznoliterackich. Działał długie lata w Poznańskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk (gdzie m.in. przewodniczył Komisji Filologicznej), był członkiem – korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności (1935), członkiem Rad Naukowych: Instytutu Badań Literackich PAN, Biblioteki Kórnickiej, Instytutu Zachodniego; komitetów redakcyjnych m.in. „Pamiętnika Literackiego”(1946-1967).

Śmierć[edytuj]

Zmarł 23 lutego 1972, gdzie został pochowany na cmentarzu junikowskim[2].

Upamiętnienie[edytuj]

Jego imieniem nazwano salę C2 w Collegium Novum, a po przeniesieniu w 2007 Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej UAM do nowej siedziby, sali wykładowej nr 220 w Collegium Maius w Poznaniu. Przy salach znajdują się tablice pamiątkowe[3].

Odznaczenia i nagrody[edytuj]

Uhonorowany m.in.: włoskim Orderem Korony III klasy, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Niepodległości[4], dwukrotnie Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (1937, 1956), Złotym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury za prace naukowe nad literaturą piękną (1938), księgą pamiątkową Munera litteraria (1962), nagrodą zespołową im. A. Brücknera Wydziału I PAN (1965), doktoratem honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w 50-lecie uczelni (1969) oraz wieloma odznaczeniami regionalnymi i okolicznościowymi.

Dorobek naukowy[edytuj]

Debiutował naukowo w 1910 roku referatem przygotowanym na seminarium Stanisława Windakiewicza „Wojna chocimska” Potockiego a „Gofred” Tassa w przekładzie Kochanowskiego drukowaną w „Bibliotece Warszawskiej” 1910, t.3.

Jedną z trwałych fascynacji Pollaka było dzieło Tassa, któremu poświęcił rozprawy doktorską i habilitacyjną. Był edytorem i autorem wstępów do wydań w serii „Biblioteki Narodowej” dzieł: Gofred abo Jerusalem wyzwolona, Torquato Tasso; Orland szalony, Lodovico Ariosto; Pamiętniki, Jan Chryzostom Pasek (1955, 1963, 1968, 1971); Dworzanin polski, Łukasz Górnicki (1928, 1954, 1961) czy Opis obyczajów, Jędrzej Kitowicz (1951, 1970). Nadto wydał teksty staropolskie: Walentego Roździeńskiego Officina ferraria (1933, 1936, 1948, 1962), dialog Polak w Śląsko (1935), Marcina Borzymowskiego Morską nawigacyję do Lubeki (1938, 1951, 1972), Listy Krzysztofa Opalińskiego do brata (1957), fraszki Adama Korczyńskiego (1950, 1952, Pollak sporządził odpisy tekstów, które spłonęły w 1944 roku), pamiętnik Salomei Pilsztynowej (1957), utwory: Samuela Twardowskiego (1926, 1955), Jana Smolika (1935), Stanisława Herakliusza Lubomirskiego (1929, 1935, 1953) i wielu anonimów.

Przedruki wybranych przez Romana Pollaka najcelniejszych prac historycznoliterackich znalazły się w dwóch tomach książkowych: Wśród literatów staropolskich (1966) i Od renesansu do baroku(1969).

Przez 15 lat (od 1950 do 1965) kierował pracą zespołu nad trzema tomami staropolskimi Bibliografii literatury polskiej „Nowy Korbut”(1962-1965), redagował również tomy Miscellanów staropolskich z serii „Archiwum Literackiego”. Zmuszony do przejścia na emeryturę (1960) nie zaprzestał prac badawczych, które do dziś są pomnikowym wkładem w historię literatury staropolskiej.

Przypisy

  1. Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937-1938, Warszawa 1939, s. 180.
  2. Poznańskie cmentarze – Poznan.pl
  3. Roman Pollak, najsłynniejszy Pasiak w Poznaniu. [dostęp 2016-06-05].
  4. Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 585.

Bibliografia[edytuj]

  • Materiały do bibliografii publikacji Romana Pollaka. [w:] Munera litteraria. Księga ku czci profesora Romana Pollaka. Poznań 1962.
  • T. Witczak, Roman Pollak (31 lipca 1886 – 23 lutego 1972). „Pamiętnik Literacki” 1972, z.3

Linki zewnętrzne[edytuj]