Roman Vetulani

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Roman Vetulani
Ilustracja
Roman Vetulani w 1893 roku
Data i miejsce urodzenia 8 sierpnia 1849
Bochnia
Data i miejsce śmierci 12 sierpnia 1906
Zawoja
Zawód profesor gimnazjalny
Rodzice Michał Vetulani
Franciszka ze Śliwińskich
Małżeństwo Matylda z Piszów
Elżbieta z Kunachowiczów
Dzieci Kazimierz Vetulani
Zygmunt Vetulani
Tadeusz Vetulani
Adam Vetulani
Maria Vetulani
Elżbieta Vetulani

Roman Vetulani (ur. 8 sierpnia 1849 w Bochni, zm. 12 sierpnia 1906 w Zawoi) – polski profesor gimnazjalny[1], działacz sokoli i społeczny.

Życiorys[edytuj]

Rodzina Vetulanich w 1905 roku

Rodzina Vetulanich pochodziła pierwotnie z Włoch, ale miała rodowód etruski. Jej członkowie mogli zamieszkiwać Vetulonię, miejscowość w Etrurii lub miasteczko Vettola (obecnie dzielnica Pizy)[2]. Przedstawiciele familii byli geologami i zajmowali się kopalinami. Jeden z nich przeniósł się na tereny polskie, gdzie w Tatrach prowadził badania, które zlecił rząd austriacki. Pierwszy przodek urodzony na ziemi polskiej to Jacobus Vetulani, urodzony w 1751 lub 1752 roku w Chochołowie (jako pater alienus – z ojca cudzoziem­ca)[3].

Roman Vetulani był synem Michała i Franciszki Śliwińskiej. Uczył się w Bochni, następnie ukończył wydział filologii klasycznej na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie. W 1875 zdobył tytuł kwalifikowanego nauczyciela szkół średnich. Pracował w niemieckim gimnazjum we Lwowie. W 1883 osiadł w Sanoku ze swą żoną, Matyldą z Piszów. W 1889, po urodzeniu syna Kazimierza (późniejszego profesora Uniwersytetu Lwowskiego, rozstrzelanego przez Niemców wraz z kilkudziesięcioma innymi przedstawicielami polskiej inteligencji we Lwowie), Matylda zmarła. Roman ożenił się ponownie z Elżbietą[4] Karoliną z Kunachowiczów, z którą miał pięcioro dzieci (trzech synów i dwie córki): Zygmunta (ur. 1894, ekonomistę i konsula generalnego RP w Kaliningradzie, Bagdadzie, Wiedniu, Stambule, Bukareszcie i Rio de Janeiro), Tadeusza (ur. 1897, profesora w zakresie szczegółowej hodowli zwierząt Uniwersytetu Wileńskiego i Uniwersytetu Poznańskiego), Adama (ur. 1901, kanonistę, historyka prawa średniowiecznego i profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego), Marię (urzędniczkę bankową, zm. 1974[5]) oraz Elżbietę (zmarła na gruźlicę 20 grudnia 1921, w wieku 18 lat). Uzyskał prawo swojszczyzny, oznaczające przynależność do miasta. Rodzina Vetulanich zamieszkiwała w Sanoku w domu przy ulicy Floriańskiej (obecna Daszyńskiego)[6], a od 1886 roku w Willi Zaleskich przy placu św. Jana.

Został nauczycielem. Reskryptem z 22 sierpnia 1883 C. K. Wysokiego Prezydium Rady Szkolnej Krajowej w charakterze suplenta został przeniesiony ze stanowisko zastępcy nauczyciela z II Gimnazjum we Lwowie na równorzędną posadę do Gimnazjum Męskiego w Sanoku[7][8]. Reskryptem z 18 sierpnia 1884 C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia został mianowany nauczycielem rzeczywistym[9]. W sanockim gimnazjum uczył filologii klasycznej, języka łacińskiego, języka polskiego, języka greckiego, języka angielskiego, gimnastyki i kaligrafii[10][11][12][13][14][15][16][17][18][19][20][21][22][23][24][25][26][27][28][29][30][31][32]. Reskryptem Wysokiego c. k. Prezydium Rady Szkolnej Krajowej z 29 października 1887 został zatwierdzony na stałe w zawodzie nauczyciela i otrzymał tytuł c. k. profesora[33]. Otrzymał ósmą rangę służbową od 1 stycznia 1900[34], siódmą rangę 27 października 1904[35][36]. Po zapoznaniu się z organizacją gier i zabaw w Parku Jordana w Krakowie wcielił te założenia w ramach sanockiego gimnazjum[37]. Był pierwszym sanoczaninem, który stworzył podręcznik szkolny do wychowania fizycznego (1897/1898). Propagował wychowanie fizyczne wśród młodzieży i mieszkańców Sanoka.

Był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego[38][39]. Społecznie działał jako sekretarz Wydziału sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”[40][41][42]. Wraz z przedstawicielami macierzystego oddziału uczestniczył w jubileuszowym I Zlocie Sokolim od 5 do 6 czerwca 1892 we Lwowie z okazji 25-lecia Towarzystwa[43]. Był członkiem zwyczajnym[44][45][46][47] i członkiem honorowym Macierzy Ziemi Cieszyńskiej od 1898[48][49]. Był członkiem wydziału Towarzystwa Korpusów Wakacyjnych w Sanoku[50]. 17 stycznia 1897 został wybrany rewidentem wydziału Towarzystwa Pomocy Naukowej w Sanoku[51]. Był członkiem sanockiego koła Towarzystwa Szkoły Ludowej[52].

Pełnił funkcję radnego miejskiego w Sanoku (wybrany w 1884). Był w delegacji miasta na pogrzeb Józefa Ignacego Kraszewskiego 18 kwietnia 1887 w Krakowie[53]. Był w delegacji miasta na uroczystość odsłonięcia Pomnika Jana III Sobieskiego we Lwowie 20 listopada 1898 (wraz z nim Paweł Hydzik)[54].

Zmarł 12 sierpnia 1906 na zawał serca podczas pobytu wakacyjnego w Zawoi na Podhalu. Tam został pochowany 14 sierpnia 1906; podczas pogrzebu przemówienie pożegnalne wygłosił Antoni Bielak z sanockiego gimnazjum[55].

Tak mówił o Romanie Vetulanim jego wnuk, Jerzy, w wywiadzie przeprowadzonym przez Andrzeja Kobosa:

Quote-alpha.png
Cała ta rodzina miała nie tylko włosko-toskańskie korzenie, ale i toskańskie zajęcie; pracowali jako nadzór górniczy w kopalniach soli. (...) Dopiero mój dziadek Roman zerwał z górniczą tradycją i został profesorem gimnazjalnym w Sanoku. Uczył tam łaciny i greki, ale ciekawe, że to on wprowadził w sanockim gimnazjum wychowanie fizyczne i zdaje się organizował tam drużyny „Sokoła”. Zmarł na serce, zostawiając moją babkę z sześciorgiem dzieci. Bardzo zmagali się z biedą już przed rokiem 1914. Po wybuchu pierwszej wojny światowej babka z dwójką najmłodszych pojechała do Wiednia, ale tam było im jeszcze gorzej.[56]

Publikacje[edytuj]

  • Rozkład ćwiczeń i zabaw gimnastycznych dla 6 oddziałów w gimnazyum Sanockiem (1898)[57]
  • Program respirjów, czyli organizacja zabaw szkolnych w przerwach między godzinami nauki przedpołudniowej wraz z porządkiem zabaw popołudniowych (1904)[58][59]

Przypisy

  1. Helena z Kadłubowskich Kunachowiczowa, dziennik z lat 1856-1860. W: Irena Homola, Bolesław Łopuszański (red.): Kapitan i dwie Panny. Kraków: Wydawnictwo Literackie Kraków, 1980, s. 311. ISBN 83-08-00406-7.
  2. Iwona Czerkies, Chłopcy z placu św. Jana, Tygodnik Sanocki 50 (1099)/2012, s. 6.
  3. Andrzej Dryszel: Żyjmy tak, żeby było przyjemnie. Przegląd. [dostęp 2013-05-06].
  4. Z tułaczej doli. Pamiętnik wygnańców 1914-1915. Wiedeń: 1915, s. 56.
  5. Adam Vetulani: Poza płomieniami wojny. Internowani w Szwajcarii 1940–1945. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1976, s. 332, 338.
  6. Paweł Kosina, Helena Kosinówna. Rodzina i sanoccy Przyjaciele, Sanok 2006, s. 57.
  7. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1884. Sanok: Fundusz Naukowy, 1884, s. 103.
  8. Czynności władz szkolnych, Mianowania w szkołach średnich. „Szkoła”, s. 296, Nr 35 z 30 sierpnia 1884. Towarzystwo Pedagogiczne. 
  9. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1885. Sanok: Fundusz Naukowy, 1885, s. 22.
  10. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1884. Sanok: Fundusz Naukowy, 1884, s. 102.
  11. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1885. Sanok: Fundusz Naukowy, 1885, s. 21, 22.
  12. Sprawozdanie C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1886. Sanok: Fundusz Naukowy, 1886, s. 59, 60.
  13. Sprawozdanie C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1887. Sanok: Fundusz Naukowy, 1887, s. 13, 14.
  14. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1888. Sanok: Fundusz Naukowy, 1888, s. 67, 68.
  15. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1889. Sanok: Fundusz Naukowy, 1889, s. 29, 30.
  16. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1890. Sanok: Fundusz Naukowy, 1890, s. 39, 40.
  17. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1891. Sanok: Fundusz Naukowy, 1891, s. 21, 22.
  18. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1892. Sanok: Fundusz Naukowy, 1892, s. 23, 24.
  19. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 15, 16.
  20. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1894. Sanok: Fundusz Naukowy, 1894, s. 33, 34.
  21. XIV. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1895. Sanok: Fundusz Naukowy, 1895, s. 43, 44.
  22. XVI. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1897. Sanok: Fundusz Naukowy, 1897, s. 33, 34, 35.
  23. XVII. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1898. Sanok: Fundusz Naukowy, 1898, s. 65.
  24. 18. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1898/9. Sanok: Fundusz Naukowy, 1899, s. 1, 2.
  25. 19. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1899/1900. Sanok: Fundusz Naukowy, 1900, s. 28.
  26. 20. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1900/1901. Sanok: 1901, s. 2.
  27. 21. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1901/1902. Sanok: 1902, s. 2, 3.
  28. 22. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1902/1903. Sanok: 1903, s. 3.
  29. 23. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1903/1904. Sanok: 1904, s. 3, 4.
  30. 24. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1904/1905. Sanok: 1905, s. 3, 4.
  31. 25. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1905/1906. Sanok: 1906, s. 3, 4.
  32. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 66.
  33. Sprawozdanie C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1888. Sanok: Fundusz Naukowy, 1888, s. 69.
  34. 19. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1899/1900. Sanok: Fundusz Naukowy, 1900, s. 3.
  35. 24. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1904/1905. Sanok: 1905, s. 6.
  36. Kronika. Mianowania. „Gazeta Sanocka”, s. 4, Nr 45 z 6 listopada 1904. 
  37. Józef Stachowicz: Gimnazjum Męskie w latach 1880–1958. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 52.
  38. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z dziesiątego roku jej istnienia tj. 1895 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 14 marca 1896. s. 10.
  39. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z czwartego roku jej istnienia tj. 1888-1889 (pol.). sbc.org.pl. [dostęp 2013-12-01].
  40. Kronika. „Sokół” sanocki. „Gazeta Przemyska”, s. 3, Nr 103 z 22 grudnia 1892. 
  41. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 29 listopada 2009. [dostęp 12 marca 2014].
  42. Działalność patriotyczna TG „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl. [dostęp 2011-05-17].
  43. Działalność patriotyczna TG „Sokół” w Sanoku. sokolsanok.pl, 7 grudnia 2009. [dostęp 5 kwietnia 2015].
  44. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z czwartego roku jej istnienia, tj. 1888-1889 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu 14 grudnia 1889. s. 7.
  45. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z ósmego roku jej istnienia tj. 1893 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 17 marca 1894. s. 11.
  46. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z dziewiątego roku jej istnienia tj. 1894 złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 4 maja 1895. s. 9.
  47. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego za czas od 31 stycznia do 15 września 1897 (dwunasty rok istnienia) złożone przez zarząd na walnem zgromadzeniu dnia 18 grudnia 1897. s. 9.
  48. XXIX Sprawozdanie Macierzy Szkolnej Ks. Cieszyńskiego za rok 1914: http://www.sbc.org.pl/dlibra/docmetadata?id=56405. Cieszyn: 1916, s. 60.
  49. Macierz Ziemi Cieszyńskiej - Członkowie honorowi (pol.). [dostęp 2011-05-12].
  50. Kronika. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 29 z 20 października 1895. 
  51. Towarzystwo „Pomocy naukowej w Sanoku”. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 94 z 19 stycznia 1897. 
  52. Wykaz datków zebranych na gimnazyum polskie w Cieszynie. „Miesięcznik Towarzystwa Szkoły Ludowej”, s. 140, Nr 12 z 1903. 
  53. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 380.
  54. Alojzy Zielecki, Struktury organizacyjne miasta, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 384.
  55. Ś. p. Roman Vetulani. „Gazeta Sanocka”, s. 2-3, Nr 138 z 19 sierpnia 1906. 
  56. Andrzej Kobos: Po drogach uczonych (pol.). Piękno neurobiologii. [dostęp 2011-05-17].
  57. XVII. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1898. Sanok: Fundusz Naukowy, 1898, s. 1.
  58. 24. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1904/1905. Sanok: 1905, s. 1.
  59. Maria Myćka-Kril: Dorobek nauczycieli i uczniów Gimnazjum w Sanoku. W: Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958, s. 98.

Bibliografia[edytuj]