Króliczak wulkaniczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Romerolagus diazi)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Króliczak wulkaniczny
Romerolagus diazi[1]
(Ferrari-Pérez, 1893)
Króliczak wulkaniczny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd zajęczaki
Rodzina zającowate
Rodzaj króliczak
Gatunek króliczak wulkaniczny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Króliczak wulkaniczny[3], królik wulkaniczny[4] (Romerolagus diazi) – gatunek ssaka z rodziny zającowatych (Leporidae). Średnia długość życia wynosi 7-9 lat. Zazwyczaj 2-5 osobników bytuje we wspólnej norze. R. diazi prowadzi nocny tryb życia. Przejawia największą aktywność podczas zmierzchu[5], chociaż może być również aktywny w dzień, gdy niebo jest zachmurzone[6]. W roku 1994 liczebność gatunku oszacowano na 1200 osobników[7].

Systematyka[edytuj]

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisany naukowo przez F. Ferrari-Péreza w 1893 roku w publikacji A. Díaza Catálogo de los objetos que componen el contingente de la Comisión, precedido de algunas notas sobre su organización y trabajo pod nazwą Lepus diazi[8]. Jako miejsce typowe autor wskazał teren w pobliżu San Martín Texmelusán, na północno-wschodniej skarpie wulkanu Iztaccíhuatl w Meksyku[8]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Romerolaguskróliczak[3], utworzonego przez C. H. Merriama w 1896 roku[9].

Gatunek typowy: Lepus diazi Ferrari-Peréz, 1893

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa jest połączeniem nazwiska M. Romero (1838-1898), meksykańskiego polityka, ambasadora Meksyku w Stanach zjednoczonych oraz greckiego słowa λαγός lagós – „zając”[10]. Epitet gatunkowy honoruje A. Díaza (1829-1893), meksykańskiego inżyniera wojskowego, geografa i podróżnika.

Rozmieszczenie geograficzne i siedlisko[edytuj]

Króliczak wulkaniczny to gatunek endemiczny,którego występowanie ograniczone jest do centralnych gór Transvolcanic Belt na południe od miasta Meksyk[11]. Populacja obejmuje zasięg 4 wulkanów (Popocatepetl, Iztaccihuatl, El Pelado,Tlaloc) w Transvolcanic Belt. R. diazi występuje na wysokości 2800–4250 m n.p.m.[2]. Największe zagęszczenie zanotowano na wysokości 3150 – 3400 m n.p.m. Areał wynosi w przybliżeniu 386 km². Preferuje siedliska trawiaste ze zgrupowaniami sosnowymi[12].

Rozmnażanie[edytuj]

Samice rodzą młode w szczelinach skalnych i opuszczonych norach[12]. Prawdopodobnie króliczak wulkaniczny nie buduje własnych nor[13]. Ciąża trwa 38-40 dni. Wykazuje aktywność rozrodczą przez cały rok, której maksimum przypada w ciepłe, deszczowe dni lata. Całkowita długość ciała u noworodków waha się od 8,3-10,6 cm[5], przy masie ciała 25-27 g (samice) oraz 32 g (samce)[14]. Monogamiczny w niewoli. Do rozrodu przystępuje jedynie dominująca para[15].

Pokarm[edytuj]

Króliczak wulkaniczny żywi się zielonymi liśćmi i korą drzew. Główny składnik diety stanowią: Festuca amplissimaMuhlenbergia macrouraStipa ichu oraz Eryngium rosei[2]. W porze deszczowej spożywa także owies i kukurydzę z upraw. Liczebność króliczaka wulkanicznego maleje na obszarach skalistych. Występują liczniej, tam gdzie środowisko obfituje w zioła i wyższe trawy. Zagrożenie dla tego gatunku stanowi wypas zwierząt, cięcie traw i pożary. Trawy są bardzo ważne dla króliczaka wulkanicznego w prawie wszystkich porach roku, a zwłaszcza w porze deszczowej. Podczas pory suchej królik opiera się głównie na konsumpcji fragmentów krzewów i drzew. Ilość białka w pokarmie należy do głównych czynników ograniczających wielkość populacji.  Badania wskazują, że wiele osobników cierpi na poważną niedowagę[2].

Znaczenie dla ekosystemu[edytuj]

Króliczak wulkaniczny przyczynia się do dyspersji nasion i owoców roślin w swoim otoczeniu. Króliczak wulkaniczny jest żywicielem licznych pasożytów m.in.: Boreostrongylus romerolagi, Thichostrongylus calcaratus, Longistrata dubia, Dermatoxys veligera, Trichuris leporis, Anoplocephaloides romerolagi.  Stanowi również łup dla: łasicy długoogonowej, rysia rudego, kojota i myszołowa rdzawosternego[7].

Znaczenie gospodarcze[edytuj]

Nie są został stwierdzony żaden pozytywny wpływ na gospodarkę człowieka[16]. Niekiedy R. diazi żeruje na roślinach uprawnych, powodując straty w rolnictwie[17].

Spadek liczebności[edytuj]

Najpoważniejsze zagrożenia dla króliczaka wulkanicznego to degradacja siedlisk i strzelectwo sportowe. Także ludzie przejęli część gruntów, które zamieszkiwał. Jednak ani myśliwi ani tubylcy nie jedzą tego gatunku. Jego populacja zmniejszyła się z powodu zmian klimatycznych i zmiany miejsca występowania.

Morfologia i anatomia[edytuj]

Masa ciała dorosłego króliczaka wulkanicznego dochodzi do 500 g[13]. Ciało dorosłego osobnika osiąga długość 26,8–32,0 cm[5].  Niewielki rozmiar wynika z selektywnych nawyków żywieniowych[13]. Króliczak wulkaniczny ma krótkie tylne kończyny i stopy oraz małe, zaokrąglone uszy i szczątkowy ogon, który ogon jest widoczny u młodych, ale nie u dorosłych osobników. Owłosienie na grzbiecie i po bokach ciała żółtawo-brązowe. Włosy te są czarne na końcach i u nasady. Futro po stronie brzusznej jasnoszare. Umaszczenie pełni funkcję maskującą. Widoczny jest dymorfizm płciowy. Jest uważany za najbardziej pierwotnego przedstawiciela swojej rodziny pod względem budowy[11].

Przypisy

  1. Romerolagus diazi, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b c d Mexican Association for Conservation and Study of Lagomorphs (AMCELA), Romero Malpica, F.J., Rangel Cordero, H., de Grammont, P.C. & Cuarón, A.D. 2008. Romerolagus diazi. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-09-29]
  3. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 59. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. Praca zbiorowa: Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 242. ISBN 83-01-14344-4.
  5. a b c F. A. Cervantes, C. Lorenzo, R. S. Hoffmann. Romerolagus diazi. „Mammalian Species”. 360, s. 1-7, 1990. American Society of Mammalogists. DOI: 10.1644/807.1. ISSN 1545-1410 (ang.). 
  6. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Romerolagus diazi. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 3 lipca 2013]
  7. a b A. Velazquez. Distribution and population size of Romerolagus diazi on El Pelado volcano, Mexico. „Journal of Mammalogy”. 75 (3), s. 743-749, 1994 (ang.). 
  8. a b F. Ferrari-Pérez: A. Díaz: Catálogo de los objetos que componen el contingente de la Comisión, precedido de algunas notas sobre su organización y trabajo. Xalapa-Enriquez, 1893, s. rys. 42. (hiszp.)
  9. C. H. Merriam. Romerolagus nelsoni, a new genus & species of rabbit from Mt. Popocatepetl, Mexico. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 10, s. 173, 1896 (ang.). 
  10. T. S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 612, seria: North American Fauna. (ang.)
  11. a b F. A. Cervantes, J. Martinez. Food Habits of the rabbit Romerolagus diazi (Leporidae) in central Mexico. „Journal of Mammalogy”. 73 (4), s. 830-834, 1992. Oxford University Press (ang.). 
  12. a b A. Velazquez, F.A. Cervantes. The volcano rabbit Romerolagus diazi, a peculiar lagomorph. „Lutra”. 3, s. 62-70, 1993 (ang.). 
  13. a b c J. E. Romero, J. Lopez-Paniagua. Habitat Use By Parapatric Rabbits In A Mexican High-Altitude Grassland System. „Journal of Applied Ecology”. 29 (2), 1992. British Ecological Society. ISSN 1365-2664 (ang.). 
  14. T. Matsuzaki, T., Saito, M., Kamiya, M.. Breeding and rearing of the volcano rabbit Romerolagus diazi in captivity. „Experimental Animals”. 31 (3), s. 185-188, 1982 (ang.). 
  15. J. Hoth, H. Granados. A preliminary report on the breeding of the Volcano rabbit Romerolagus diazi at the Chapultepec Zoo, Mexico City. „International Zoo Yearbook”. 26 (1), s. 261-265, 1987. The Zoological Society of London. DOI: 10.1111/j.1748-1090.1987.tb03169.x. ISSN 1748-1090 (ang.). 
  16. Velazquez, A., Heil, G. 1996. Habitat suitability study for the conservation of the volcano rabbit (Romerolagus diazi). Journal of Applied Ecology, 33: 543-554
  17. Chapman, J. 1984. Latitude and Gestation period in New World rabbits (Leporidae: Sylvilagus and Romerolagus). The American Nautralist, 124 No. 3: 442-445