Rosyjski kosmizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Projekt statku kosmicznego Konstantina Ciołkowskiego (1883)

Rosyjski kosmizm – ruch intelektualny i kulturowy, który pojawił się w Rosji na przełomie XIX i XX wieku[1]. Zorientowany był na zbadanie szeroko rozumianej relacji między człowiekiem a wszechświatem[1]. Centralną kategorią tego typu filozofii jest pojęcie kosmosu – pewnej wyższej, rozumnej, wszechogarniającej rzeczywistości[2].

Do jego utworzenia przyczynił się pod koniec XIX wieku Nikolaj Fiodorow[1]. Idea „zwykłego czynu” Fiodorowa głosiła konieczność wskrzeszenia zmarłych przodków oraz stworzenia uniwersalnej utopii we wszechświecie, tak w sensie duchowym, jak naukowo-technologicznym[1]. Według niego, realizacja tego projektu powinna stanowić dla ludzkości imperatyw moralny i spełnienie jednego z głównych założeń kosmizmu jakim jest twórcze, konstruktywne przekształcanie świata i otaczającej jednostkę rzeczywistości[1].

Ilustracja do edukacyjnej opowieści science fiction Ciołkowskiego Na Księżycu (1893)

Inne koncepcje wspólne dla rosyjskich kosmistów to m.in.[1]:

  • wiara w nierozerwalną relację między człowiekiem a kosmosem, kosmiczny wymiar ludzkiej egzystencji i organiczny związek wszystkich bytów we wszechświecie;
  • wiara w nieograniczone możliwości nauki i technologii kosmicznej, które umożliwią eksplorację i kolonizację całego wszechświata;
  • obecność istoty wyższej kierującej wszechświatem;
  • dążenie do poznania ostatecznej prawdy oraz całkowitej integracji wiedzy za pomocą metod wywodzących się z ezoterycznych i okultystycznych źródeł;
  • powstanie nowych form życia oraz noosfery.

Rosyjski kosmizm łączy w sobie elementy światopoglądu narodowego, na przykład koncepcji „rosyjskiej duszy”, autokracji, prawosławia i innych ideałów sławofilskich, oraz światopoglądu zachodnioeuropejskiego, promującego wdrożenie wartości racjonalizmu, empiryzmu i pozytywizmu w sferach życia publicznego[1]. Mimo że rosyjski kosmizm uważany jest w zasadzie za zapomnianą tradycję intelektualną, zdaniem krytyków ruch ten przyczynił się do powstania i ukształtowania narodowej ideologii ery kosmicznej, zwłaszcza biorąc pod uwagę wpływ utopii technologicznych, mistycyzmu i okultyzmu na współczesne obszary kultury[1].

Ponieważ doktryna kosmizmu znajduje swój wyraz w wielu aspektach: zarówno metafizycznym, epistemologicznym, etycznym, antropologicznym, jak też w filozofii przyrody i nauki, w filozofii rosyjskiej zwykle wyróżnia się tzw. „kosmizm religijny”, reprezentowany przez myślicieli głoszących ideę wszechjedności oraz „kosmizm naukowy” lub „przyrodniczy”, występujący w twórczości filozofujących uczonych – przede wszystkim K. Ciołkowskiego, W. Wernadskiego[2]. Rozróżnia się także kosmizm „artystyczny”, kosmizm „mistyczny” oraz „egzystencjalno-eschatologiczny[2].

Rosyjski kosmizm posiada swój odpowiednik w postaci amerykańskiego kosmizmu[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i Kornelia Boczkowska, Space exploration in 20th century. American and Soviet literature and art - streszczenie w języku polskim, Poznań 2015, s. 1-2 [dostęp 2019-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2019-11-09] (pol.).
  2. a b c Teresa Obolevitch, Między nauką a metafizyką: filozofia rosyjskiego kosmizmu, „Semina Scientiarum”, 6, 2007, s. 1-2 [dostęp 2019-11-09] (pol.).