Royal Air Force

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Royal Air Force
lat. Per ardua ad astra "Przez przeciwności do gwiazd"
Ilustracja
Historia
Państwo  Wielka Brytania
Sformowanie 1 kwietnia 1918
Patron monarcha
Dowódcy
Obecny Air Chief Marshall Michael Wigston
Organizacja
Rodzaj sił zbrojnych lotnictwo
Podległość Brytyjskie Siły Zbrojne

Royal Air Force (pol. Królewskie Siły Powietrzne), RAF – siły lotnicze Wielkiej Brytanii powstałe w 1918 roku. Obecnym od 26 czewca 2019 dowódcą Królewskich Sił Lotniczych jest Air Chief Marshal Michael Wigston. RAF podporządkowany jest Brytyjskim Siłom Zbrojnym podlegającym królowej Elżbiecie II.

Historia[edytuj | edytuj kod]

RAF powstał 1 kwietnia 1918 z połączenia Royal Flying Corps (Królewski Korpus Lotniczy) oraz Royal Naval Air Service (Służba Lotnicza Marynarki Królewskiej). Tym samym powstały pierwsze na świecie siły powietrzne niezależne od dowództwa lądowego lub marynarki wojennej. RAF podlegał bezpośrednio Ministerstwu Lotniczemu (Air Ministry). W chwili powstania było najliczniejszymi siłami powietrznymi świata - 230 000 personelu i 23 000 samolotów[1], a do końca I wojny światowej RAF miał 4 tys. pilotów oraz 114 tys. personelu naziemnego. Zadania lotnictwa polegały na prowadzeniu zwiadu, bombardowaniu celów naziemnych oraz niszczeniu samolotów przeciwnika.

W okresie międzywojennym RAF nie prowadził żadnych operacji militarnych, a jego działania ograniczały się do transportu poczty i wojska. W 1928 roku samoloty RAF wzięły udział w ewakuacji cywilów w Afganistanie (była to pierwsza tego typu akcja).

W 1936 roku doszło do reorganizacji RAF, powstało: dowództwo myśliwskie (RAF Fighter Command), dowództwo bombowe (RAF Bomber Command) oraz dowództwo obrony wybrzeża (RAF Coastal Command).

Charakterystyczny kształt Supermarine Spitfire, który odegrał znaczącą rolę w bitwie o Anglię

Za największy sukces RAF uważa się bitwę o Anglię (1940), kiedy piloci RAF (również innych niż brytyjska narodowości) powstrzymali naloty niemieckiej Luftwaffe, ratując Wielką Brytanię – nieprzygotowaną wówczas do obrony swojego terytorium przed lądową inwazją niemiecką (zob. operacja Lew Morski). Podobnie na Malcie RAF uratował tę ważną strategicznie wyspę przed zajęciem przez oddziały włoskie.

Samoloty RAF uczestniczyły podczas drugiej wojny światowej w nalotach bombowych na Niemcy, a także do ochrony konwojów przez niszczenie okrętów podwodnych i obrony wybrzeża. Wykorzystywane były też do transportu, w tym do zrzutów osób i wyposażenia na terenach okupowanych przez Niemcy.

RAF nie wziął poważniejszego udziału w kolejnych wojnach, choć i w Korei, Wietnamie, podczas kryzysu sueskiego (1956) walczyły samoloty RAF, jednak ich udział był marginalny (po stronie brytyjskiej operowały tam głównie samoloty lotnictwa marynarki Fleet Air Arm). W latach 1948-1960 RAF brał natomiast ciągły udział w operacjach przeciwpartyzanckich na Malajach (operacja Firedog)[2]. RAF wniósł również istotny wkład w moście powietrznym podczas radzieckiej blokady Berlina na przełomie 1948 i 1949 roku (dostarczając 394 509 ton zaopatrzenia w 65 857 lotach)[3].

W 1968 roku w RAF przeprowadzono kolejne zmiany: trzy dowództwa połączono w jedno – dowództwo uderzeniowe (Strike Command).

RAF odegrał za to istotną rolę podczas wojny falklandzkiej (1982). W wojnie w Zatoce Perskiej (1990) wzięło udział ok. 100 samolotów RAF.

W 2010 dokument Strategic Defence and Security Review zdecydował o natychmiastowym wycofaniu z RAF samolotów Hawker Siddeley Nimrod i Hawker Siddeley Harrier, cięcia dotknęły także eskadry Panavia Tornado, w tym wszystkie Tornada F3.

Określono także przyszłość RAF:

  • 22 samoloty transportowe Airbus A400M zastąpią samoloty C-130 Hercules C1/C3.
  • 14 samoloty-cysterny Airbus A330 MRTT zastąpią wycofane VC10 i TriStar.
  • Wejście do służby samolotów Lockheed F-35 Lightning II opóźniono do 2020, a zamawianą wersję zmieniono na F-35C. W 2012 roku powrócono jednak do wersji F-35B.
  • Ze 160 zamówionych Eurofighter Typhoon 53 sztuki z pierwszej transzy miały być wycofane do 2019, obecnie ten plan nie jest rozpatrywany.
  • Samoloty Panavia Tornado GR4 zostaną w służbie do czasu zastąpienia ich przez F-35, wszystkie Tornado F3 wycofano w 2011.
  • Samoloty Raytheon Sentinel zostaną wycofane po zakończeniu misji w Afganistanie (średnio 5-letnie samoloty).
  • 25 śmigłowców AgustaWestland AW101 zostanie zmodernizowanych i przeniesionych do lotnictwa floty Royal Navy, w ich miejsce zakupionych będzie 14 nowych śmigłowców CH-47 Chinook.
  • Zadanie wycofywanych samolotów rozpoznania elektronicznego Nimrod przejmą 3 zakupione w USA KC-135 przebudowane do wersji Boeing RC-135.

RAF pozostają największymi w Europie siłami powietrznymi, wykorzystują około 1000 statków powietrznych (British Army i Royal Navy mają na wyposażeniu dalsze 500 samolotów i śmigłowców). Znacznie skurczyła się jednak flota samolotów bojowych, obecnie więcej myśliwców w NATO poza USA wykorzystuje Francja, Niemcy, Turcja i Grecja. Priorytetem sił powietrznych Wielkiej Brytanii jest możliwość szybkiego przerzutu wojsk i zaopatrzenia niż operacji na własnym terytorium, stąd proporcjonalnie więcej dużych samolotów transportowych i wielofunkcyjnych samolotów tankujących w powietrzu.

23 listopada 2015 roku premier David Cameron ogłosił zamiar zakupu bez przetargu 9 morskich samolotów patrolowych Boeing P-8 Poseidon przeznaczonych do zwalczania okrętów podwodnych. Decyzja podyktowana jest brakami po skasowaniu programu samolotów Nimrod MRA[4].

Operacje w jakich wziął udział RAF w latach 1918-2018[1][edytuj | edytuj kod]

Nazwa Operacji / Konfliktu Lata
I wojna światowa 1914 - 1918
II wojna światowa 1939 - 1945
Most Powietrzny do Berlina 1948 - 1949
Interwencja w Kenii 1953 - 1958
Inwazja na Egipt 1956
Wojna o Falklandy 1982
Wojna w Zatoce Perskiej 1991
Wojna w Kosowie 1999
Interwencja w Sierra Leone 2000
Misja w Afganistanie 2001
Wojna w Iraku i Misja stabilizacyjna 2003-2011
Interwencja w Libii 2011
Operacje nad Syrią i Irakiem 2013
Baltic Air Policing 2004, 2014, 2015, 2016,
Biloxi 2016

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Organ który stoi na czele RAF jest Komisja Sił Powietrznych Rady Obrony Zjednoczonego Królestwa. Jest to jedna z komórek brytyjskiego Ministerstwa Obrony. Sam RAF posiada Szefa Sztabu Lotnictwa, który jednocześnie jest członkiem Komitetu Szefów Sztabów i podlega on Szefowi Sztabu Obrony. Kwatera dowództwa RAF znajduje się przy ulicy Whitehall w Londynie. Podstawowa jednostka organizacyjna to dywizjon (squadron), który dzieli się na dwie eskadry, które mogą również występować samodzielnie. Dywizjony mogą zostać grupowane w skrzydła. Tak się dzieje w przypadku jednostek wysyłanych na misji zagraniczne.

Struktura organizacja (2017):

Grupa Bojowa nr 1- wszystkie samoloty bojowe, zwiadowcze, rozpoznawcze. Celem grupy jest obrona kraju oraz operacje bojowe. Siedziba dowództwa znajduje się w High Wycombe[5]
RAF Lossiemouth w Szkocji
1. Dywizjon Typhoon FGR4 myśliwski
2. Dywizjon Typhoon FGR4 myśliwski
6. Dywizjon Typhoon FGR4 myśliwski
RAF Coningsbby w Lincolnshire
3. Dywizjon Typhoon FGR4 myśliwski
1. Dywizjon Typhoon FGR4 myśliwski
29. Dywizjon Typhoon FGR4

Typhoon T3

jednostka

szkoleniowa

RAF Leeming w North Yorkshire
100. Dywizjon Hawk T1 rola agresora

w ćwiczeniach

RAF Marham w Norfolk
9. Dywizjon Tornado GR4 uderzeniowy
12. Dywizjon Tornado GR4 uderzeniowy
31. Dywizjon Tornado GR4 uderzeniowy
RAF Waddington w Lincolnshire
5. Dywizjon Sentinel R1 zwiadowczy
8. Dywizjon Boeing AEW-3 Sentry wykrywanie
13. Dywizjon MQ-9 Reaper zwiadowczy
14. Dywizjon Beechcraft Shadow zwiadowczy
39. Dywizjon MQ-9 Reaper zwiadowczy
51. Dywizjon Boeing RC-135W Airseeker zwiaodwczy
54. Dywizjon Sentinel R1

Sentinel AEW10

jednostka

szkolenia

RAF Boulmer w Northumberland
Dowództwo Sił Systemów

Obserwacji Powietrznej i Kierowania

obserwacja i

kontrola przestrzeni

powietrznej i radarów

Szkoła Zarządzania Walką Powietrzną
RAF Fylingdales w North Yorkshire
Radar AN/FPS-126 ostrzeganie przed

rakietami

Grupa bojowego wsparcia Nr 2 - samoloty transportowe, latające cysterny, pasażerskie (w tym VIP). Siedziba dowództwa znajduje się w High Wycombe[6]
RAF Brize Norton w Oxfordshire
10. Dywizjon Airbus Voyager transportowo-tankujący
24. Dywizjon Lockheed Hercules (C-130J)

Airbus Atlas

szkolenie załóg
30. Dywizjon Lockheed Hercules (C-130J) transportowy
47. Dywizjon Lockheed Hercules (C-130J) transportowy
70. Dywizjon Airbus Atlas transportowy
99. Dywizjon Boeing Globemaster transportowy
101. Dywizjon Airbus Voyager transportowo-tankujący
RAF Northolt
32. Dywizjon BAe 146

Agusta A109E

przewóz VIP
RAF Honington w Suffolk
Kwatera Dowództwa

Sił Ochrony

- Pułk Sił Powietrznych

- Żandarmeria Sił Powietrznych

Ochrona infrastruktury,

sprzętu i personelu oraz

egzekwowanie prawa i

porządku

Grupa treningowa Nr 22 - samoloty szkolne, szkolno- treningowe. Szkolenie i edukacja personelu z podnoszeniem kwalifikacji oraz rekrutacja. Siedziba dowództwa znajduje się w High Wycombe[7].
Dyrekcja Szkolenia Lotniczego

- szkolenie początkowe i zaawansowane załóg,

kontrolerów i oficerów

Centralna Szkoła Pilotażu

w RAF Cranwell w Lincolnshire

- Zespół Akrobacyjny Sił Powietrznych -

- Red Arrows - BAE Hawk

szkolenie instruktorów
1. Szkoła Pilotażu

w RAF Linton-On-Ouse

w North Yorkshire

4. Dywizjon Rezerwowy - Short Tucano szkolenie zaawansowane
2. Szkoła Pilotażu

w RAF Syerston

w Nottinghamshire

Ochotnicze Dywizjony Szybowcowe

- Grob Viking i Grob Vigilant

szkolenie kadetów

i instruktorów

3. Szkoła Pilotażu

w RAF Cranwell

16. Dywizjon Rezerwowy - Grob G 115

45. Dywizjon Rezerwowy - Beechcraft King Air B200

57. Dywizjon Rezerwowy - Grob G 115

szkolenie pilotażu

szkolenie zaawansowane

szkolenie załóg

wyspecjalizowanie kadry

4. Szkoła Pilotażu

w RAF Valley

na wyspie Anglesey

4. Dywizjon Rezerwowy - BAE Hawk szkolenie zaawansowane
6. Szkoła Pilotażu

w RAF Wittering

115. Dywizjon Rezerwowy - Grob Tutor szkolenie pilotażu

szkolenie instruktorów

na zlecenie

Szkoła Pilotażu Śmigłowców

w RAF Shawbury

w Shropshire

660. Dywizjon Sił Powietrznych - Eurocopter Squirrel

705. Dywizjon Morskich Sił Powietrznych - Eurocopter Squirrel

60. Dywizjon Rezerwowy - Bell Griffin

202. Dywizjon Rezerwowy - Bell Griffin

szkolenie pilotażu

szkolenie zaawansowane

Dyrekcja Szkolenia Naziemnego - planowanie, nadzór i wsparcie szkolenie personelu
Organizacja Kadetów Lotniczych - zrzeszenie młodych ochotników
Wyższa Szkoła Królewskich Sił Powietrznych - kształcenie oficerów
Zespół Wyższych Szkół Technicznych - personel techniczny, inżynieryjny i informatyczny
Grupa Wsparcia techniczno-bojowego Nr 38[8]
Wszystkie naziemne jednostki, które zabezpieczają logistykę, łączność

zabezpieczenie medyczne i inżynieryjne dywizjonów pozostałych

grup bojowych lub łączności

Centrum Walki Powietrznej - opracowanie doktryn, rozwoju i wsparcia misji[9].
Wydział Rozwoju - testy i oceny możliwości bojowych
17. Dywizjon Rezerwowy - w Kalifornii w USA test samolotów F-35B Lightning II
56. Dywizjon Rezerwowy - w RAF Waddington Sentinel AEW10

Raytheon Sentinel

Boeing RC-135W Airseeker

ocena dowodzenia, zwiadu,

rozpoznania, obserwacji

Wydział Operacji i Szkolenia - organ doradczy
Wydział Wsparcia Operacyjnego - wsparcie wywiadowcze
Wydział Analiz Operacyjnych - wsparcie pozostałych wydziałów i prowadzenie badań
Wydział Lotów - testy i oceny: operacji, służb, maszyn, uzbrojenia, systemów
41. Dywizjon Rezerwowy ocena jednostek z samolotami Typhoon FGR4
206. Dywizjon w RAF Brize Norton

i RAF Boscombe Down

ocena jednostek z samolotami C-130J Hercules

i A400 Atlas

Dywizjon Testów i Oceny Wiropłatów ocena wszystkich wiropłatów w służbie RAF
Imperialna Szkoła Pilotów Doświadczalnych

w RAF Boscombe Down

szkolenie pilotów doświadczalnych i inżynierów
Skrzydło Systemów Misji - zaplecze techniczne i oceny operacyjnej
Połączona Jednostka Testów i Oceny

Transportu Lotniczego

testy operacyjne samolotów i śmigłowców w transporcie

ładunków i ludzi oraz desantu

Dywizjon Testów i Oceny Bezpilotowych

Systemów Powietrznych

7. Dywizjon w RAF Odiham w Hampshire - Boeing Chinook

18. Dywizjon w RAF Odiham - Boeing Chinook

27. Dywizjon w RAF Odiham - Boeing Chinook

28. Dywizjon w RAF Benson w South Oxfordshire

- Boeing Chinook i Westland Puma

33. Dywizjon w RAF Bensom - Westland Puma

230. Dywizjon w RAF Bensom - Westland Puma

84. Dywizjon w RAF Akrotiri - Bell Griffin (zawsze poza UK)

1435. Dywizjon - Typhoon FGR4 (Falklandy)

1312. Dywizjon - Hercules HC4 i Voyager KC2 (Falklandy)

1310. Dywizjon - Chinook HC4

207. Dywizjon - F-35 Lightning II - planowany

607. Dywizjon - F-35B Lightning II - planowany dla marynarki

617. Dywizjon - F-35B Lightning II - planowany dla marynarki

120. Dywizjon - P-8A - planowany

201. Dywizjon - P-8A - planowany

testy operacyjne

przewóz ludzi i ładunków

ewakuacje medyczne

poszukiwania

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Samolot Zdjęcie Producent Typ Wersja Liczba[10] Uwagi
Samoloty
Lockheed Martin F-35 Lightning II British F-35B in flight near Eglin AFB in May 2014.jpg  Stany Zjednoczone Myśliwiec wielozadaniowy F-35B
FGR1
9[11] Planowane 48.
Eurofighter Typhoon Typhoon.f2.zj922.ff2006.arp.jpg  Niemcy
 Wielka Brytania
 Włochy
 Hiszpania
Myśliwiec wielozadaniowy F2
FGR4
T3
147 Zamówiono 160.
Boeing Sentry Boeing.e3-d.sentry.underside.arp.jpg  Stany Zjednoczone Samolot wczesnego ostrzegania AEW1 6
Boeing RC-135W Airseeker Boeing Airseeker R1 'ZZ664' (14578320571).jpg  Stany Zjednoczone SIGINT R1 1 Zamówiono 3.
Raytheon Sentinel Raf-sentinel-ZJ692-071023-27-16.jpg  Kanada Dowodzenie polem walki R1 5
Beechcraft Shadow Shadow R1 5(AC) Sqdn RAF Waddington this morning.jpg  Stany Zjednoczone Rozpoznanie (ISTAR) R1 5
Britten-Norman Islander RAF Northolt 2009 BN Islander CC2 RAF.jpg  Wielka Brytania Rozpoznanie elektroniczne CC2A 7
Diamond DA42 Twin Star Diamond da42 twin star hb-sdm riat 2010 arp.jpg  Austria Rozpoznanie (ISTAR) 3
BAe 125 Dominie.xs739.arp.jpg  Wielka Brytania Transport VIP CC3 5
BAe 146 QueensFlight.jpg  Wielka Brytania Transport VIP
transportowy
CC2
C3
2
2
Dwa używane BAe 146-200QC dodano w 2013 roku.
Lockheed Hercules (C-130J) Hercules C130J , Waddington - geograph.org.uk - 1139086.jpg  Stany Zjednoczone Taktyczny transportowiec C4
C5
13
10
Dwa C-130J-30 C4 #ZH876 i #ZH873 spisane ze stanu po uszkodzeniu w Iraku w 2007 i 2017 roku[12][13].
Airbus Atlas BZN OFFICIAL-20150227-215-047 (16484870307).jpg  Hiszpania Taktyczny transportowiec C1 20 Zamówiono 22.
Boeing Globemaster Royal Air Force C-17 August 2010.jpg  Stany Zjednoczone Strategiczny transportowiec C-17ER 8
Airbus Voyager AirbusVoyageratRIAT2011.jpg  Hiszpania Latająca cysterna/transportowy KC2
KC3
9
5
BAE Hawk HawkT2-ZK020.jpg  Wielka Brytania Szkolenie zaawansowane T1
T2
125
28
Short Tucano Short tucano t1 zf210 flying arp.jpg  Wielka Brytania Szkolenie podstawowe T1 82
Beechcraft King Air B200 Beechcraft b200 superkingair zk453 arp.jpg  Stany Zjednoczone Szkolny B200
200 GT
5
2
Przeszkolenie na maszyny wielosilnikowe.
Grob Vigilant Grob g109b vigilant t1 of raf at riat 2010 arp.jpg  Niemcy Szkolny T1 65
Grob Viking ZE625-Viking.jpg  Niemcy Szybowiec szkolny T1 81
Grob Tutor Grob G 115E EA-3.JPG  Niemcy Szkolny T1 94
Śmigłowce
Boeing Chinook Chinook hc2 za682 arp.jpg  Stany Zjednoczone Ciężki śmigłowiec transportowy HC2
HC2A
HC3
HC4
HC6

31
8
7
6
Zamówiono 14 HC6.
Westland Puma Raf puma xw236 arp.jpg  Wielka Brytania Średni śmigłowiec transportowy HC2 24 28 modernizowanych do standardu HC2.
AgustaWestland Merlin Ehi aw101 merlin zj123 arp.jpg  Wielka Brytania Średni śmigłowiec transportowy HC3
HC3A
21
6
25 zmodernizowanych trafi do Royal Navy.
Agusta A109E ZR322 RIAT Bthebest.JPG  Włochy Szkolny
Transport VIP
4
3
Westland Sea King Sea King HAR3 XZ585 at RIAT 2010 arp.jpg  Wielka Brytania Search and Rescue HAR3
HAR3A
20
Bell Griffin Bell 412EP Griffin HT1 of the RAF at RIAT 2010 arp.jpg  Kanada Treningowy
Szkolenie SAR
HT1
HAR2
12
4
Eurocopter Squirrel Dhfs eurocopter as.350bb squirrel ht1 arp.jpg  Francja Śmigłowiec szkolny HT1 38
BSL
MQ-9 Reaper MQ-9 Reaper in flight (2007).jpg  Stany Zjednoczone Bezzałogowy aparat latający 10
Suma 999

Stopnie wojskowe[edytuj | edytuj kod]

Źródło: International Encyclopedia of Uniform Insignia[14]

Oficerowie[edytuj | edytuj kod]

Kod NATO OF-10 OF-9 OF-8 OF-7 OF-6 OF-5 OF-4 OF-3 OF-2 OF-1
Wielka Brytania
Marshal of the Royal Air Force

UK-Air-OF10 infobox.svg

Air Chief Marshal

UK-Air-OF9 infobox.svg

Air Marshal

UK-Air-OF8 infobox.svg

Air Vice Marshal

UK-Air-OF7 infobox.svg

Air Commodore

UK-Air-OF6 infobox.svg

Group Captain

UK-Air-OF5 infobox.svg

Wing Commander

UK-Air-OF4 infobox.svg

Squadron Leader

UK-Air-OF3 infobox.svg

Flight Lieutenant

UK-Air-OF2 infobox.svg

Flying Officer

UK-Air-OF1A infobox.svg

Pilot Officer

UK-Air-OF1B infobox.svg

Marszałek polny Generał Generał broni Generał dywizji Generał brygady Pułkownik Podpułkownik Major Kapitan Porucznik Podporucznik

¹ Tylko podczas wojny oraz stopień honorowy

Podoficerowie i szeregowcy[edytuj | edytuj kod]

Kod NATO OR-9 OR-7 OR-6 OR-4 OR-3 OR-2 OR-1
Wielka Brytania
Warrant Officer, Master Aircrew

British RAF OR-9.svgBritish RAF (Aircrew) OR-9.svg

Flight Sergeant, Flight Aircrew Sergeant

British RAF OR-7b.svgBritish RAF (Aircrew) OR-7.svg

Chief Technician

British RAF OR-7a.svg

Sergeant, Aircrew Sergeant

British RAF OR-6.svgBritish RAF (Aircrew) OR-6.svg

Corporal

British RAF OR-4.svg

Lance Corporal (na Pułk KSL)

British RAF OR-3.svg

Senior Aircraftman, Senior Aircraftman Technician

British RAF OR-2b.svgBritish RAF OR-2c.svg

Leading Aircraftman

British RAF OR-2a.svg

Aircraftman
Starszy chorąży sztabowy Chorąży Młodszy chorąży Sierżant Plutonowy Kapral Starszy szeregowy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Leszek A. Wieliczko, Royal Air Force [w:] Lotnictwo (10-11/2017), Magnum-X, czerwiec 2014, s. 46, ISSN 1732-5323
  2. J.W.R. Taylor, P.J.R. Moyes, Pictorial history of the R.A.F. Volume 3. 1945-1969. Nowy Jork: Arco, 1970 (ang.), s.28-32
  3. J.W.R. Taylor, P.J.R. Moyes, Pictorial history of the R.A.F. Volume 3. 1945-1969. Nowy Jork: Arco, 1970 (ang.), s.26
  4. ​UK to obtain nine P-8 maritime patrol aircraft, Flightglobal.com, 23 listopada 2015 [dostęp 2016-04-18].
  5. Leszek A. Wieliczko, Royal Air Force [w:] Lotnictwo (10-11/2017), Magnum-X, czerwiec 2014, s. 48-49, ISSN 1732-5323
  6. Leszek A. Wieliczko, Royal Air Force [w:] Lotnictwo (10-11/2017), Magnum-X, czerwiec 2014, s. 49-50, ISSN 1732-5323
  7. Leszek A. Wieliczko, Royal Air Force [w:] Lotnictwo (10-11/2017), Magnum-X, czerwiec 2014, s. 50-53, ISSN 1732-5323
  8. Leszek A. Wieliczko, Royal Air Force [w:] Lotnictwo (10-11/2017), Magnum-X, czerwiec 2014, s. 52, ISSN 1732-5323
  9. Leszek A. Wieliczko, Royal Air Force [w:] Lotnictwo (10-11/2017), Magnum-X, czerwiec 2014, s. 52-54, ISSN 1732-5323
  10. House of Commons Hansard Written Answers, publications.parliament.uk, 25 lutego 2015 [dostęp 2015-06-06] (ang.).
  11. Chris Bishop, Marham’s F-35 jets ‘ready to fly, ready to fight’, Eastern Daily Press, 10 stycznia 2019 [dostęp 2019-03-03] (ang.).
  12. C-130 Accidents & Mishaps for the Royal Air Force, www.c-130.net [dostęp 2018-07-07] (ang.).
  13. RAF utraciły w Iraku Herculesa.
  14. International Encyclopedia of Uniform Insignia Around the World – Royal Air Force. [dostęp 2013-05-04].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]