Rozłazino (województwo pomorskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rozłazino
wieś
Ilustracja
Kościół w Rozłazinie w 2014 roku.
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Powiat

wejherowski

Gmina

Łęczyce

Liczba ludności (2011)

978

Strefa numeracyjna

58

Kod pocztowy

84-218[1]

Tablice rejestracyjne

GWE

SIMC

0167361

Położenie na mapie gminy Łęczyce
Mapa konturowa gminy Łęczyce, na dole znajduje się punkt z opisem „Rozłazino”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Rozłazino”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Rozłazino”
Położenie na mapie powiatu wejherowskiego
Mapa konturowa powiatu wejherowskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Rozłazino”
Ziemia54°31′50″N 17°54′47″E/54,530556 17,913056

Rozłazino (kaszb. Rozłazëno, niem. Roslasin) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie wejherowskim, w gminie Łęczyce. Wieś jest siedzibą sołectwa Rozłazino, w którego skład wchodzą również Jeżewo, Rozłazinko, Redystowo, Dąbrówka Wielka.

Według danych na dzień 31 grudnia 2011 roku wieś zamieszkuje 978 mieszkańców na powierzchni 26,36 km² (powierzchnia obejmuje grunty wsi Rozłazino, Jeżewo i Redystowo)[2]. W skład wsi Rozłazino wchodzi również kilka okolicznych osad i przysiółków: Kwietnica, Karczemka Rozłaska, Rębiszcze, Rozłaski Młyn, Rozłazino Wybudowanie.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Rozłazino znajduje się na trasie linii kolejowej KartuzyLębork (obecnie zawieszonej) na wysokości ok. 120 m n.p.m.[3] Najbliżej położonym miastem jest Lębork, wieś znajduje się na południowy wschód od tego miasta. Na północny wschód w odległości ok. 2 km od Rozłazina znajduje się Dąbrowa Góra 210 m n.p.m.

Integralne części wsi[edytuj | edytuj kod]

Integralne części wsi Rozłazino[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0167378 Jeżewo osada
0167384 Karczemka Rozłaska przysiółek
0167390 Kwietnica kolonia
0167409 Redystowo osada
0167415 Rębiszcze kolonia
0167421 Rozłaski Bór przysiółek
016744 Rozłaski Młyn kolonia
0167444 Rozłazinko przysiółek

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą dopiero z roku 1356 i związane są z lokowaniem tej miejscowości oraz budową kościoła w dokumencie wydanym przez komtura gdańskiego Swedera von Pfellanda. Jednak wielu badaczy zgodnie przesuwa istnienia w tym miejscu kościoła i osady do początku XIII w., a niektórzy z nich wskazują na istnienie miejscowości z kościołem w XII w.[6] Taka sytuacja związana jest z przechodzącym w średniowieczu przez Rozłazino jednego z dwóch lądowych szlaków komunikacyjnych południowych tj. szlaku (Gdańsk - Oliwa - Szemud - Pobłocie - Strzepcz - Rozłazino - Godętowo - Łęczyce - Łebień - Białogarda - Wicko i dalej na Słupsk). Szlak ten stracił na znaczeniu po upadku ośrodka w Białogardzie i lokowaniu Lęborka w XIV w. przez Krzyżaków, i uaktywnienia się szlaku równoleżnikowego[7].

Od początku XV w.tj. 1414 roku[8] do 1571 roku przy rozłazińskim kościele funkcjonuje samodzielna parafia z proboszczem. Kres katolickiej parafii kładzie reformacja.

W 1571 roku wizytuje Rozłazino komisja ewangelicka, która nie zastaje pastora, ale zastaje w miejscowości duże rozprężenie moralne za co mieszkańcy zostają skarceni. W latach 1614[9] -1641 działa w kościele w Rozłazinie Zbór. Około roku 1641 na podstawie umowy miejscowy kościół jako będący pod patronatem panującego zostaje zwrócony katolikom i popada w ruinę.[10]

W tym czasie tj. w 1635 roku Rozłazino/Roslasin umieszczone jest na mapach jako miejscowość parafialna[11]. W trakcie wizytacji przedstawiciela biskupa archidiakona A. Albinowskiego w 1686 roku naliczono we wsi 15 katolików.

W 1687 roku na koszt bp Madalińskiego wystawiony zostaje nowy kościół (drugi) na miejsce starego zniszczonego.
W 1760 roku w trakcie wojny siedmioletniej w pobliżu miejscowości przechodzą oddziały kozackie, które pustoszą pobliski Dzięcielec[12].

W latach 1840-1841 wybudowany został na miejscu poprzedniego obecny kościół[8]. Kościół nie posiadał wieży kościelnej z przeznaczeniem na dzwonnicę, na której wybudowanie nie zgodziły się ówczesne władze pruskie.
Między 1641 a 1864 rokiem mieszkańcy Rozłazina podlegali pod parafię rzymskokatolicką w Lęborku pw. Świętego Jakuba Apostoła obecnie Diecezjalne Sanktuarium św. Jakuba Apostoła. Obecną parafię w Rozłazinie erygowano 28 listopada 1864[8].

Już w drugiej połowie XVIII wieku istniała w Rozłazinie szkoła. Po jej pożarze w 1894 roku wybudowano nowy budynek szkolny, który rozbudowano 1924 roku ze względu na dużą liczbę uczniów.[13].

Stara szkoła w Rozłazinie z przełomu XIX i XX wieku

W 1905 roku do Rozłazina dotarła kolej. Do obecnych czasów dotrwał budynek „stacji kolejowej” w Rozłazinie.

Po I wojnie światowej pomimo uchwalonej w 1919 przez mieszkańców Rozłazina rezolucji o przyłączeniu do Polski – II Rzeczypospolitej, miejscowość znalazła się na terytorium niemieckim w ówczesnej Republice Weimarskiej[14].

W latach 1922-1923 w prezbiterium kościoła w Rozłazinie zamontowano dwa witraże z polskimi napisami, kaszubsko-polskimi i niemieckimi nazwiskami, jak również datami śmierci 58 mieszkańców parafii poległych w czasie pierwszej wojny. Polegli pochodzili z miejscowości: Godętowo, Jeżewo, Węgornia, Bożepole Małe, Bożepole Wielkie, Chmieleniec, Wielistowo, Łówcz, Okalice, Osiek, Nowe Rozłazino, Rozłazino, jak również z miejscowości, które znalazły się po ówczesnej polskiej stronie granicy. Na witrażach nie umieszczono z nieznanych powodów, nazwiska co najmniej pięciu poległych, pochodzących z terenu tej parafii[15].

Witraże z 1923 roku z kościoła w Rozłazinie, zawierają nazwiska mieszkańców parafii poległych w czasie pierwszej wojny

W okresie międzywojennym na terenie ówczesnej Gminy Rozłazino i samego Rozłazina działał Związek Polaków w Niemczech[16].

W sierpniu 1939 w trakcie przygotowań do wojny na terenie Gminy Roslasin w Rozłazinie i pobliskim Popowie zostaje rozlokowane po plutonie Grenzschutzu w ramach osłony niemieckiej strony pobliskiej granicy[17].

Pod koniec II wojny światowej w 1945 roku Rozłazino znajdowało się na trasie tzw. ewakuacji więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Stutthof. Na cmentarzach Łówcza i Nawcza znajdują się groby pomordowanych przez hitlerowców więźniów Stutthofu, którym niedane było nigdy osiągnąć celu owego marszu śmierci.

W marcu 1945 roku miejscowość zostaje zajęta - „wyzwolona” przez oddziały armii czerwonej. W wyniku tego radzieccy żołnierze dokonują wielu gwałtów zostaje zabitych i zamordowanych od kilku do kilkunastu mieszkańców Rozłazina. Oprócz tego spalone zostaje kilka okolicznych zabudowań.[18]

W 1945 roku nastąpiły wysiedlenia ludności niemieckiej ze szczególnym uwzględnieniem „ewangelickiej” przez nowe władze i napływem w jej miejsce ludności polskiej „katolickiej”, oraz przejmowaniem majątków tzw poniemieckich prywatnych jak i kościołów ewangelickich[19].

Rok Polacy Niemcy
1945.09 620 2340
1945.10 625 2230
1945.11 745 1800
1946.08 1881 582

Wysiedlenia i zmiany ludności w Gminie Rozłazino w latach 1945 -1946.[20]

Wysiedlenia na mniejszą skalę kontynuowane były jeszcze na początku lat 50. XX w. tym razem do NRD w ramach tzw. „akcji łączenia rodzin”[21].

15 marca 1947 roku nazwa miejscowości została zmieniona z Roslasin na Rozłazino[22].

Na przełomie XX i XXI wieku za budynkiem starej szkoły wybudowano nową. Obecnie w Rozłazinie funkcjonuje nowa szkoła podstawowa i przedszkole w tym samym budynku. W latach 2013-2014 przy kościele wybudowana zostaje wieża dzwonnicy.

Co najmniej od początku XX w. do czasów obecnych w miejscowości funkcjonuje placówka Ochotniczej Straży Pożarnej[23].

W latach 1945-1954 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego, powiatu lęborskiego, gminy Rozłazino. Po zniesieniu gmin i pozostawieniu w ich miejscu gromad, w latach 1957-1975 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego, powiatu lęborskiego, gromady Rozłazino. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego. Obecnie miejscowość zaliczana jest do ziemi lęborskiej włączonej w skład powiatu wejherowskiego[24].

Liczba mieszkańców Rozłazina w wybranych latach[edytuj | edytuj kod]

Rok Katolicy Protestanci -Ewangelicy razem
1780[25] 40 60 100
około 1900[26] -- -- 500
1925*[27] "344" "552" "896"
1933* -- -- 887
1939*[28] -- -- 859
2006*[29] -- -- 950

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie wsi znajdują się

  • kościół z 1841 roku
  • budynek szkoły z przełomu XIX i XX wieku
  • nieczynna gorzelnia z początku XX wieku
  • budynki mieszkalne z początku XX wieku, należące wówczas do niemieckich służb celnych
  • budynek stacji kolejowej w Rozłazinie z początku XX wieku
Budynek przystanku kolejowego w Rozłazinie w 2010 roku
  • droga alejowa wjazd do miejscowości od strony Godętowa

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

  • pomnik św. Jana Pawła II, odsłonięty w 2006 roku[30]

Sąsiednie miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 1085 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. Sołectwa. Gmina Łęczyce. [dostęp 2009-08-18].
  3. P30_S26_G_Rozlazino_(Roslasin).jpg. W: Mapster: WIG – Mapa Szczegółowa Polski 1:25 000, Rozłazino (Roslasin) Warszawa 1935.
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. GUS. Rejestr TERYT
  6. M. Dzięcielski, Rozwój sieci parafialnej w Ziemi Lęborskiej od XII w. do połowy XX w., „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego”, Lębork 2000 nr 15, s. 81.
  7. B. Śliwicki, Upadek ośrodka w Białogardzie i początki Lęborka., „Biuletyn Historyczny Muzeum w Lęborku i Lęborskiego Bractwa Historycznego”, Lębork 2004 nr 24, s. 6.
  8. a b c Ks. W. Palmowski, Dzieje parafii Rozłazino, Kraków 2000, s. 16.
  9. M. Dzięcielski, Reformacja i Kontrreformacja w Dekanacie lęborskim w XVI-XVIII w., „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku”, Lębork 1999 nr 11, s. 17.
  10. M. Dzięcielski, Reformacja i Kontrreformacja w Dekanacie lęborskim w XVI-XVIII w., „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku”, Lębork 1999 nr 11, s. 22-23.
  11. Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego. Mapa Księstwa pomorskiego z 1635 wykonana na podstawie mapy Eilhardusa Lubinusa z lat 1610-1618(Roslasin – wschodnia granica księstwa koło miasta Louwenborch).
  12. M. Dzięcielski, Pochodzenie szlachty lęborskiej i rozwój własności ziemskich na przykładzie Dzięcielca i rodziny Dzięcielskich, „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego”, Lębork 1999 nr 10, s. 21.
  13. Ks. W. Palmowski, Dzieje parafii Rozłazino, Kraków 2000, s. 81.
  14. W. Budkowski, P. Mikusiński, Ziemia Lęborska, Lębork, Łeba, Słowiński Park Narodowy. Przewodnik turystyczny, Lębork 2002, s. 112, ISBN 83-908247-6-0.
  15. [1]. Pomniki i tablice upamiętniające żołnierzy poległych w latach 1807-1945 z terenu Pomorza Środkowego, Rozłazino/Roslasin.
  16. A. Wicka, Historia Łęczyc, „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego”, Lębork 2000 nr 15, s. 35.
  17. Blitzkrieg załamał się u bram Warszawy. rozdział - „Przed inwazją na Polskę” , P. Bartosik, dostęp 23/11/2014.
  18. Wikimapia. Wikimapia>>Rozłazino>>skala ulica>> kliknąć miejscowość>> komentarze, dostęp 23/11/2014.
  19. B. Libich, Najnowsza historia lęborskich ewangelików, „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku”, Lębork 1999 nr 11, s. 82-83.
  20. J. Schodzińska, Wysiedlenia ludności niemieckiej z powiatu lęborskiego w latach 1945 -1947, „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku”, Lębork 2003 nr 22, s. 36-39.
  21. J. Schodzińska, Wysiedlenia ludności niemieckiej z powiatu lęborskiego w latach 1945 -1947, „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku”, Lębork 2003 nr 22, s. 41.
  22. Rozporządzenie Ministra Administracji i Ministra Ziem Odzyskanych z dnia 15 marca 1947 r. (M.P. z 1947 r. nr 37, poz. 297, s. 11).
  23. P30_S26_WEJHEROWO_300dpi.jpg. W: Mapster: WIG - Mapa Taktyczna Polski 1:100 000, WEJHEROWO Warszawa 1937.
  24. Studium Ochrony Krajobrazu Województwa Pomorskiego, Gdańsk 2005 i załącznik Ryc 32. Proponowane formy ochrony krajobrazu na tle obszarów oraz regionów historyczno-kulturowych.
  25. M. Dzięcielski, Reformacja i Kontrreformacja w Dekanacie lęborskim w XVI-XVIII w., „Biuletyn Historyczny Lęborskiego Bractwa Historycznego i Muzeum w Lęborku”, Lębork 1999 nr 11, s. 30.
  26. Ks. W. Palmowski, Dzieje parafii Rozłazino, Kraków 2000, s. 14.
  27. [2]. Die Gemeinde Roslasin - Gmina Rozłazino jeden okręg w 1925 roku; Dane obejmują kilka miejscowości tj: Rozłazino, Jeżewo, Karczemkę, Redystowo i kilka małych przysiółków, dostęp 23/11/2014
  28. [3]. Landkreis Lauenburg Pom.- Gmina Rozłazino jeden okręg w 1933 i 1939 roku; Dane obejmują kilka miejscowości tj: Rozłazino, Jeżewo, Karczemkę, Redystowo i kilka małych przysiółków, dostęp 23/11/2014
  29. Dane z archiwalnych edycji dotyczących Rozłazina, Wikipedia - Rozłazino(województwo pomorskie) z grudnia 2010
  30. [4] Pomnik ufundowany przez wiernych parafii św. Wojciecha w Rozłazinie. Odsłonięty 26 października 2006 przez ks. bp. Jan Bernarda Szlagę.