Rozmaryn lekarski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rozmaryn lekarski
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina jasnotowate
Rodzaj rozmaryn
Gatunek rozmaryn lekarski
Nazwa systematyczna
Rosmarinus officinalis L.
Sp.Pl.2,1753
Synonimy

R. perrietii Gandoger, R. rigidus, R. platyphyllus Gandoger Jordan & Fourr. R. serotinus Loscos, R. tenuifolius Jordan & Fourr

Kwitnący rozmaryn lekarski
Rozmaryn w uprawie doniczkowej
Owoce i nasiona

Rozmaryn lekarski (Rosmarinus officinalis) – gatunek krzewu, należący do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae Lindl.). Występuje w stanie dzikim w rejonie Morza Śródziemnego: Azory, Madera, Wyspy Kanaryjskie, Algieria, Maroko, Tunezja, Cypr, Turcja, dawna Jugosławia, Grecja, Włochy, Francja, Portugalia, Hiszpania[2]. Jest uprawiany w wielu krajach świata.

Morfologia[edytuj]

Pokrój
Aromatyczny, wiecznie zielony krzew o wysokości do 2 m.
Łodyga
Czterokancista, drewniejąca w drugim roku.
Liście
Równowąskolancetowate, skórzaste, brzegiem podwinięte, na wierzchu ciemnozielone, spodem kutnerowate.
Kwiaty
niebieskie lub różowe z odcieniami, o dwuwargowym, dzwonkowatym. 5-ząbkowym kielichu. Korona owłosiona z 2-łatkową wargą górną i 3-łatkową dolną; środkowa warga dolnej wargi jest odgięta i mocno wklęsła. W środku 2 pręciki i 1 słupek. Roślina miododajna, owadopylna.
Owoc
Rozłupnia.

Zastosowanie[edytuj]

  • Roślina uprawna. Uprawiano ją już w starożytnym Rzymie, Egipcie i Grecji. Obecnie do największych producentów należą Francja, Hiszpania, Włochy, Grecja i Meksyk.
  • Roślina lecznicza: zawiera olejkicyneol, pinen, cymen, borneol oraz kwas rozmarynowy[3].
    • Działanie: odkażające, pobudzające, wzmacnia pamięć. Stosowany w postaci naparu jest środkiem żółciopędnym oraz pomaga w dolegliwościach dyspeptycznych, natomiast dodawany do rozgrzewających kąpieli pomaga w bólach mięśniowych, stanach reumatycznych oraz zaburzeniach układu obwodowego[4]. Pomocniczo stosowany w kamicy żółciowej, ogólnym osłabieniu, zwiększaniu sprawności fizycznej oraz psychicznej. Bywa stosowany, jako środek przyspieszający rekonwalescencję po zabiegach chirurgicznych lub ciężkich chorobach (pobudza trawienie i apetyt)[5].
  • Sztuka kulinarna: roślina przyprawowa, używana głównie w kuchni hiszpańskiej, bałkańskiej, meksykańskiej do mięs, wędlin i sosów. Kwiaty dodaje się do sałatek, a kandyzowanymi ozdabia się potrawy. Łodyga może być używana jako szpikulec do szaszłyków – nadaje im zapach i smak.
  • Z liści otrzymuje się antyseptyczny środek do mycia przyborów w łazience, a dodane do kąpieli pobudzają krążenie krwi.
  • Roślina ozdobna. W Polsce jest uprawiany w doniczkach jako roślina pokojowa. Jest to "staroświecka" roślina uprawna – jedna z najdawniej uprawianych u nas roślin doniczkowych. Latem można go przetrzymywać na werandach, balkonach, w ogródku.

Uprawa[edytuj]

Roślina rosnąca najwydajniej na słonecznych i ciepłych stanowiskach. Gleba - przepuszczalna, łatwo nagrzewająca się o pH obojętnym lub lekko zasadowym. Rozmaryn jest bardzo słabo odporny na mróz (strefa mrozoodporności 8A). Rozmnażanie można wykonać z nasion. Dzięki silnie rozgałęzionemu systemowi korzeniowemu (do 2m) roślina charakteryzuje się dużą odpornością na suszę[6].

Odmiany[edytuj]

Na świecie hoduje się mnóstwo odmian, m.in. płożących się, karłowatych, różnie ulistnionych czy różnie ubarwionych. M.in. są to:

  • 'Benenden Blue' – o jaskrawoniebieskich kwiatach
  • 'Huntigton Carpet' – krzew o szerokim pokroju i niebieskich kwiatach
  • 'Lockwood de Forest' – szerokorozłozysty krzew o ciemnoniebieskich kwiatach
  • 'Majorka Pink' – o wzniesionym pokroju i różowych kwiatach
  • 'Prostatus' – odmiana płożaca się, szczególnie nadająca się do obsadzania murków i do doniczek

Ciekawostki[edytuj]

  • Rozmaryn wykorzystywany jest w przemyśle spożywczym, kosmetycznym, farmaceutycznym i perfumeryjnym (patrz larendogra).
  • Nazywano go świeżym powiewem morza. Był uważany za symbol wiernej miłości.
  • Hiszpanie darzą go dużą czcią, gdyż według wierzeń dał schronienie Matce Boskiej w czasie ucieczki do Egiptu. Gdy powiesiła swój niebieski płaszcz na krzewie, białe dotychczas kwiaty zabarwiły się na niebiesko.
  • Rzucano go na podłogę w salach sądowych jako ochronę przed gorączką więzienną.
  • W niektórych wioskach płótno lniane suszono na krzakach rozmarynu.
  • Naparem płucze się ciemne włosy.
  • Gałązka rozmarynu rzucona w ogień odstrasza owady.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-31].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-03-22].
  3. BorgisB. Sp. BorgisB., Kwas rozmarynowy, ważny składnik terapeutyczny niektórych surowców roślinnych • Postępy Fitoterapii 1-2/2002 • Czytelnia Medyczna BORGIS, www.czytelniamedyczna.pl [dostęp 2016-04-21].
  4. Liść rozmarynu, KAWON, znamlek.pl [dostęp 01-12-2015]
  5. IrenaI. Gumowska IrenaI., Ziółka i my, 1983 Warszawa: PTTK "KRAJ", ISBN 83-7005-089-1.
  6. Agnieszka Mike-Jeziorska: Rozmaryn lekarski (pol.). 2013. [dostęp 2013-06-10].

Bibliografia[edytuj]

  1. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.