Rozstaw bośniacki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rozstaw szyn
Splot - Tor - Tor tramwajowy

Track gauge.svg

Kolej szerokotorowa
  Breitspurbahn 3 000 mm (118,1 in)
  Rozstaw brunelowski 2 140 mm (84,3 in)
  Rozstaw indyjski 1 676 mm (66,0 in)
  Rozstaw iberyjski 1 668 mm (65,7 in)
  Rozstaw irlandzki 1 600 mm (63,0 in)
  Rozstaw rosyjski 1 520 mm (59,8 in)

Kolej normalnotorowa
  Rozstaw standardowy
(tzw. stephensonowski)
1 435 mm (56,5 in)

Kolej średniotorowa
  Rozstaw szkocki 1 372 mm (54,0 in)
  Rozstaw przylądkowy 1 067 mm (42,0 in)
  Rozstaw metrowy 1 000 mm (39,4 in)

Kolej wąskotorowa
  Rozstaw trójstopowy 914 mm (36,0 in)
  Rozstaw bośniacki 760 mm (29,9 in)

Inne
  Rozstaw piętnastocalowy 381 mm (15,0 in)

Rail gauge world.png
Portal:Transport szynowy

Rozstaw bośniackirozstaw szyn, dla których odległość między wewnętrznymi powierzchniami główek szyn wynosi 760 mm. Przyjęto go w Austro-Węgrzech, gdzie ta szerokość była standardem na wybudowanych tam kolejach wąskotorowych (na wszystkich liniach z rozstawem 760 mm poza Bośnią rozstaw nazywano „bośniackim”). Podobne rozstawy to 750 mm i 762 mm (2′6″).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kolej wąskotorowa rozstawu bośniackiego w Dubrowniku, Chorwacja (rok 1967)

Po Kongresie berlińskim 1878 roku, na którym Bośnia i Hercegowina zostały częścią administracji Austro-Węgierskiej, rozpoczęto budowę kolei wąskotorowej między Brodem a Sarajewem która miała wspierać manewry wojskowe i dostarczać zaopatrzenie.[1] W roku 1879 ukończono odcinek kolei do Zenicy o długości 190 km, używając do prac taboru używanego wcześniej do konstrukcji linii między Timișoarą a Orszową. W 1882 otwarto odcinek kolei do Sarajewa ze skrajnią taką samą jak na kolei rozstawu metrowego, którą uważano za wystarczającą dla ogólnego ruchu na tej linii, włącznie z przewozami pasażerskimi. Linia ta była podstawą dla kolei wąskotorowych w Bośni i Hercegowinie. W ciągu 20 lat zbudowano całą sieć kolei w tym rozstawie, a w latach 90. XIX wieku sięgała ona przez Mostar, granicę z Dalmacją w Metković, do przedmieść Dubrownika w Gruž na wybrzerzu morza Adriatyckiego. Główna linia sieci wąskotorowej obsługiwała dużo większy ruch niż wiele mniej używanych linii kolei normalnotorowej w Austro-Węgrach. Lokomotywy pośpieszne używane na sieci wąskotorowej wprowadzone w latach 1894-96 były najszybszymi lokomotywami wąskotorowymi w Europie, osiągając maksymalną dopuszczoną prędkość 60 km/h. Na początku XX. wieku łączna długość kolei wąskotorowej w Bośni i Hercegowinie przekroczyła 1000 km, czyniąc ją największą siecią kolei wąskotorowych w Europie. Jej sukces był powodem budowy kolei w rozstawie bośniackim na szeroką skalę w innych częściach Austro-Węgier, a rozwiązania techniczne były używane przy konstrukcjach wszystkich innych kolei wąskotorowych w państwie.[2] W niektórych odcinkach kolei wąskotorowej o dużym nachyleniu stosowano systemy kolei zębatej autorstwa szwajcarskich inżynierów Romana Abta (30,3 km odcinek przez przełęcz góry Ivan w Górach Dynarskich) i Heinricha Klose (odcinek Bradina-Podorašac w pobliżu Konjic).[3]

W późniejszych latach XX. wieku otwierano coraz mniej nowych połączeń wąskotorowych, były też coraz krótsze.[1] Początkiem końca kolei rozstawu bośniackiego było zamknięcie linii między Čapljiną przez Mostar do Sarajewa w 1966 roku, ostatnie odcinki w tym rozstawie zostały zamknięte w 1978 roku. W latach 60. planowano przebudowę niektórych linii na rozstaw normalnotorowy, do czego nie doszło. Obecnie kolej wąskotorowa rozstawu bośniackiego istnieje w formie zabytkowej turystycznej linii Ósemka Szargańska[3] na długości 15,5 km na pograniczu Bośni i Hercegowiny oraz Serbii, w rejonie Zlatibor.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b History, Railways of the Federation of Bosnia and Herzegovina, 13 lipca 2017 [dostęp 2019-06-10] (ang.).
  2. Sándor Malatinszky, A Magyar Közlekedési Közművelődésért Alapítvány, Magyar Közlekedési Közművelődésért Alapítvány (Węgierska Fundacja Powszechnej Wiedzy o Transporcie) [dostęp 2019-06-10] (węg.).
  3. a b BosnianGauge - 760mm railway from 19th century, ciro.touripo.de [dostęp 2019-06-11] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • David Turnock: The economy of East Central Europe 1815-1989. 2006.