Ruś Szlachtowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rusini Szlachtowscy
Rejon Szlachtowa, Jaworki
Kraj Polska
Język rusiński
Religia Grekokatolicyzm
Grupa Karpatorusini, Górale
Mapa
Lokalizacja
Cerkiew w Szlachtowej, obecnie kościół rzymskokatolicki
Zarastające pola uprawne wsi Biała Woda

Ruś Szlachtowska – nazwa wymyślona w latach trzydziestych XX wieku przez prof. Romana Reinfussa i odnosząca się do regionu czterech wsi w dolinie Ruskiego Potoku (obecna nazwa: Grajcarek). Wspomniane wsie to Biała i Czarna Woda oraz Jaworki i Szlachtowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Region ten był zasiedlony przez Łemków i był najbardziej na zachód wysuniętym obszarem zamieszkiwania tej ludności w Polsce. Większość mieszkańców wyjechała do Ukraińskiej SRR (УССР) już 1945 r. w ramach wymiany mieszkańców pomiędzy Polską i Związkiem Radzieckim. W ramach Akcji „Wisła” w 1947 roku do opuszczenia tego terenu zmuszono nieliczne, pozostające tam jeszcze rodziny Łemków (ok. 350 os.). Do 1945 r. łącznie żyło tu 2100 Łemków. Od reszty Łemkowszczyzny teren ten oddzielony był przez Pieniny, pasmo Radziejowej (Gromadzka Przełęcz) i zdominowaną przez Polaków dolinę Popradu. Taka izolacja spowodowała, iż mieszkańcy tego obszaru silnie ulegali wpływom polskim. Utrzymywali się z uprawy roli i pasterstwa. Mieszkańcy Białej Wody specjalizowali się w naprawianiu rozbitych glinianych naczyń, lepiąc je i wzmacniając drutem. Większość ich domów, zwanych chyżami, była jednoizbowa, bez komina.

Pierwszy etap wysiedleń był w zasadzie dobrowolny i odbywał się na mocy zawartego między Polską i ZSRR układu o przesiedleniach ludności polskiej i ukraińskiej. O ile w innych rejonach zamieszkanych przez Łemków dobrowolnie przeniosło się ich bardzo niewielu, to Ruś Szlachtowską na tym etapie opuściła ich większość, bo aż 1857 ludzi, pozostały tylko 23 rodziny. Jak biedni byli to ludzie, może świadczyć dokumentacja wywozowa. Wynika z niej, że tylko co dziesiąta rodzina zabierała ze sobą konia, każda zaś jedną krowę i zwykle dwie owce lub kozy. Jednakże w 1947 r. część Łemków powróciła do swoich domów i zaczęła się upominać o zwrot gospodarstw. Niektóre z nich były już zajęte przez napływającą z Podhala ludność polską. W 1947 r. w ramach akcji Wisła przymusowo wysiedlono wszystkich niemal Łemków (w całej gminie Szczawnica pozostało tylko 18 osób). Mieli jedną godzinę na spakowanie się[1]. Według innego źródła 103 Łemków wysiedlono na początku 1950 r.[2].

W chwili obecnej wieś Biała Woda nie istnieje, ocalała część wsi Czarna Woda administracyjnie należy do Jaworek. Po Akcji „Wisła” zarówno Szlachtową, jak i Jaworki zasiedliła ludność z terenów Podhala i Spiszu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Narodowość[edytuj | edytuj kod]

Narodowości na terenie Rusi Szlachtowskiej w dniu 30 września 1921 roku[3]
Miejscowość ruska polska żydowska niemiecka
Biała Woda 462 1 - -
Czarna Woda 274 4 - -
Jaworki 545 2 5 -
Szlachtowa 586 19 2 6
Razem 1867 26 7 6

Religia[edytuj | edytuj kod]

Wyznania na terenie Rusi Szlachtowskiej w dniu 30 września 1921 roku[3]
Miejscowość Grekokatolicyzm Rzymskokatolicyzm Judaizm
Biała Woda 462 1 -
Czarna Woda 273 5 -
Jaworki 545 2 5
Szlachtowa 585 26 2
Razem 1865 34 7

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Józef Nyka. Pieniny. Przewodnik.wyd. IX, 2006 r.
  2. E. Misiło, „Akcja „Wisła””. Dokumenty, Warszawa 1993, s. 35
  3. a b Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 12 : Województwo Krakowskie, Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny, 1925 [dostęp 2018-01-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]