Ruch drogowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Ruch drogowy, ruch uliczny – ruch pojazdów, zwierząt oraz pieszych po drogach.

Ruch drogowy w dużym europejskim mieście

Przepisy regulujące zasady tego ruchu w Polsce zawarto w Prawie o ruchu drogowym, ustawie z dnia 20 czerwca 1997 roku.

Zasady ruchu drogowego[edytuj]

Zasady ruchu drogowego dotyczą wszystkich jego uczestników.
Pojazd uprzywilejowany w ruchu drogowym, emitujący sygnały dźwiękowe i świetlne

Podstawowe zasady ruchu drogowego zostały określone w Konwencji wiedeńskiej o ruchu drogowym w roku 1968. Nie wszystkie kraje ją ratyfikowały, a nawet wśród jej sygnatariuszy zdarzają się odstępstwa. W Polsce najważniejszym aktem prawnym jest ustawa Prawo o ruchu drogowym z dnia 20 czerwca 1997 roku (z późniejszymi zmianami)[1].

Podstawową zasadą jest, że każdy uczestnik ruchu ma obowiązek uniknięcia kolizji z innym uczestnikiem ruchu niezależnie od tego, czy tamten postąpił zgodnie z zasadami ruchu, czy nie.

Przy wykonywaniu niebezpiecznych manewrów (na przykład wyprzedzaniu lub zmianie kierunku jazdy) i w niebezpiecznych miejscach (między innymi na skrzyżowaniu i przejściu dla pieszych) Prawo o ruchu drogowym wymaga zachowania szczególnej ostrożności. O takich miejscach informują także znaki drogowe ostrzegawcze.

Ruch lewostronny i prawostronny[edytuj]

Aby pojazdy jadące w przeciwnych kierunkach nie blokowały sobie drogi, wprowadzono obowiązek jazdy możliwie blisko jej lewej krawędzi (ruch lewostronny) lub prawej (ruch prawostronny). Ruch prawostronny dotyczy około 66% ludności świata i 72% długości dróg. W Polsce obowiązuje ruch prawostronny, jednak nie dotyczy on rowerzystów na skrzyżowaniach niebędących rondami oraz bezpośrednio przed nimi, gdzie dopuszcza się jazdę środkiem pasa ruchu[2].

Klasyfikacja uczestników ruchu i pojazdów w nim uczestniczących[edytuj]

Zgodnie z polską definicją ustawową uczestnik ruchu to pieszy, kierujący oraz każda inna osoba przebywająca w pojeździe, na pojeździe lub na drodze. Uczestnik ruchu ma obowiązek stosować się do zasad ruchu drogowego.

Pieszy to osoba znajdująca się poza pojazdem na drodze i niewykonująca na niej robót lub czynności przewidzianych odrębnymi przepisami. Za pieszego uważa się również osobę prowadzącą, ciągnącą lub pchającą rower, motorower, motocykl, wózek dziecięcy, podręczny lub inwalidzki, osobę poruszającą się w wózku inwalidzkim, a także osobę w wieku do 10 lat kierującą rowerem pod opieką osoby dorosłej.

Uczestnikami ruchu mogą być także osoby jadące wierzchem (jeźdźcy) i osoby pędzące zwierzęta.

Pojazdy uczestniczące w ruchu drogowym mogą być dzielone na pojazdy wyposażone w silnik i niewyposażone w silnik (niemechaniczne).

Pojazdy wyposażone w silnik dzieli się na:

Pojazdem niewyposażonym w silnik (niemechanicznym) jest na przykład rower, wózek rowerowy i pojazd zaprzęgowy.

Pojazdy silnikowe dzielą się na:

  • pojazdy samochodowe – pojazdy silnikowe o konstrukcji umożliwiającej jazdę z prędkością przekraczającą 25 km/h, z wyłączeniem ciągników rolniczych i motorowerów
  • ciągniki rolnicze
  • pojazdy wolnobieżne – pojazdy silnikowe o konstrukcji ograniczającej prędkość jazdy do 25 km/h, z wyłączeniem ciągników rolniczych.

Wśród pojazdów samochodowych wyróżnia się:

Ruch zwierząt[edytuj]

Jazda wierzchem i pędzenie zwierząt powinny się odbywać po drodze przeznaczonej do pędzenia zwierząt. W razie braku takiej drogi jazda wierzchem i pędzenie zwierząt mogą odbywać się po poboczu, a jeżeli brak jest pobocza – po jezdni. Zwierzęta w stadzie mogą być pędzone po drodze tylko pod odpowiednim nadzorem. Zwierzę pojedyncze może być prowadzone tylko na uwięzi.

Dopuszczenie pojazdów do ruchu[edytuj]

Tablice rejestracyjne stosowane w Polsce
góra: wzór obowiązujący od 1 maja 2006
dół: wydawane od 1 maja 2000 do 30 kwietnia 2006
(obie były używane w powiecie radomszczańskim)

Każdy pojazd, aby był dopuszczony do ruchu, musi spełniać określone w ustawie i rozporządzeniu[3] warunki techniczne. Pojazd samochodowy, ciągnik rolniczy, pojazd wolnobieżny wchodzący w skład kolejki turystycznej, motorower lub przyczepa podlegają obowiązkowi rejestracji i muszą posiadać zalegalizowane tablice rejestracyjne. Dla tych pojazdów wydaje się dowód rejestracyjny, który stwierdza ich dopuszczenie do ruchu. Rejestracji pojazdów dokonuje starosta.

Ograniczenie prędkości[edytuj]

Im większa prędkość, tym trudniej uniknąć kolizji i tym większe powoduje straty. Z tego względu prawie wszystkie kraje na świecie wprowadziły ograniczenie prędkości. Aby kontrolować przestrzeganie limitu, uprawnione do tego organy używają różnych urządzeń, na przykład fotoradarów i wideorejestratorów.

Dopuszczalne prędkości w Polsce[4]:

miejsce motocykl,
samochód osobowy
oraz ciężarowy do 3,5 t
inny pojazd lub
zespół pojazdów
podczas holowania
pojazd z urządzeniem wystającym
strefa zamieszkania 20 km/h
obszar zabudowany 50 km/h w godzinach 500–2300
60 km/h w godzinach 2300–500
30 km/h
droga poza obszarem zabudowanym 1-jezdniowa 90 km/h 70 km/h 60 km/h
2-jezdniowa 100 km/h 80 km/h
droga ekspresowa 1-jezdniowa
2-jezdniowa 120 km/h
autostrada 140 km/h 60 km/h[5]

Ponadto:

  • Autobus spełniający dodatkowe warunki techniczne (m.in. hamulce wyposażone w system ABS, wbudowany tachograf, zwalniacz i ogranicznik prędkości, homologowane siedzenia, zabezpieczenia bagażu i odpowiedni stan ogumienia) może poruszać się na autostradzie i drodze ekspresowej z prędkością 100 km/h.
  • Ciągnik rolniczy (także z przyczepą) może poruszać się z prędkością maksymalnie 30 km/h.
  • Motocykl (także z przyczepą), czterokołowiec i motorower przewożący dziecko w wieku do 7 lat nie może przekraczać prędkości 40 km/h.
  • Samochód ciężarowy przewożący osoby poza kabiną kierowcy nie może przekraczać prędkości 50 km/h.
  • Ciągnik rolniczy przewożący drużynę robotniczą w przyczepie nie może przekraczać 20 km/h.
  • Dopuszczalna prędkość może zostać zmieniona za pomocą znaków drogowych.
  • Od 31 grudnia 2010 r. dopuszczalna prędkość na autostradach została zwiększona do 140 km/h, a na dwujezdniowych drogach ekspresowych do 120 km/h[6].

Przecinanie się kierunków ruchu[edytuj]

Dwaj uczestnicy ruchu nie mogą jechać jednocześnie, jeśli ich tory jazdy się przecinają. Zasady pierwszeństwa decydują o tym, kto może kontynuować jazdę, a kto musi czekać.

Ustąpienie pierwszeństwa to powstrzymanie się od ruchu, jeżeli ruch mógłby zmusić innego kierującego do zmiany kierunku lub pasa ruchu albo istotnej zmiany prędkości, a pieszego – do zatrzymania się, zwolnienia lub przyspieszenia kroku.

Znak Miejsce Obowiązki kierującego
Znak A-5.svg skrzyżowanie dróg równorzędnych[7] ustąpić pierwszeństwa pojazdowi nadjeżdżającemu z prawej strony
Znak A-7.svg, Poland road sign B-20.svg skrzyżowanie ustąpić pierwszeństwa pojazdom na drodze z pierwszeństwem; przy znaku STOP obowiązkowo się zatrzymać
Znak B-31.svg zwężony odcinek jezdni ustąpić pierwszeństwa pojazdowi jadącemu z naprzeciwka
Znak D-6.svg przejście dla pieszych ustąpić pierwszeństwa pieszemu znajdującemu się na przejściu
Znak D-6a.svg przejazd dla rowerzystów ustąpić pierwszeństwa rowerzyście znajdującemu się na przejeździe
Znak A-9.svg, Znak A-10.svg przejazd kolejowy ustąpić pierwszeństwa nadjeżdżającemu pojazdowi szynowemu[8]
Znak D-15.svg, Znak D-16.svg przystanek autobusowy, trolejbusowy na obszarze zabudowanym umożliwić włączenie się do ruchu wyjeżdżającemu autobusowi lub trolejbusowi
Znak D-17.svg przystanek tramwajowy jeżeli przystanek nie jest wyposażony w wysepkę dla pasażerów, a wjeżdża na niego tramwaj lub stoi za nim, zatrzymać się i umożliwić pieszym dojście do tramwaju lub na chodnik
Podczas wykonywania manewrów
Manewr Obowiązki kierującego
cofanie ustąpić pierwszeństwa wszystkim innym uczestnikom ruchu
włączanie się do ruchu
zmiana pasa ruchu ustąpić pierwszeństwa pojazdom już jadącym na tym pasie i wjeżdżającym na ten pas z prawej strony
zmiana kierunku jazdy ustąpić pierwszeństwa pieszym przechodzącym przez drogę poprzeczną, rowerzystom jadącym ścieżką rowerową, oczekującym na śluzie rowerowej lub jadącym pasem dla rowerów[2]; skręcając w lewo[9], ustąpić pojazdom jadącym z naprzeciwka
Nietypowe przecięcie – jezdnia z drogą kołowania (port lotniczy Londyn-Heathrow)
Sygnalizacja świetlna na Lions Gate Bridge. Środkowy pas ruchu może służyć do jazdy w przeciwnym kierunku.

Najczęstszym miejscem przecięcia się kierunków ruchu jest skrzyżowanie, które ustawa definiuje jako przecięcie się w jednym poziomie dróg mających jezdnię, ich połączenie lub rozwidlenie, łącznie z powierzchniami utworzonymi przez takie przecięcia, połączenia lub rozwidlenia; określenie to nie dotyczy przecięcia, połączenia lub rozwidlenia drogi twardej z drogą gruntową lub stanowiącą dojazd do obiektu znajdującego się przy drodze.

Szczególnym przypadkiem skrzyżowania jest skrzyżowanie o ruchu okrężnym (rondo).

Na ruchliwych skrzyżowaniach stosuje się sygnalizację świetlną która daje każdemu strumieniowi ruchu określoną ilość czasu na przejazd. Ruchem może kierować też osoba uprawniona do tego.

Wyjątkiem od zasad pierwszeństwa są pojazdy uprzywilejowane. Każdy uczestnik ruchu ma obowiązek ułatwić im przejazd, w szczególności poprzez natychmiastowe usunięcie się z drogi. Kierujący pojazdem uprzywilejowanym nie musi stosować się do przepisów ruchu drogowego, znaków i sygnałów świetlnych; obowiązują go jednak polecenia dawane przez osoby kierujące ruchem.

Zobacz też: węzeł drogowy.

Wymijanie, omijanie, wyprzedzanie[edytuj]

Przemieszczanie się obok:

  • nieporuszającego się uczestnika ruchu lub przeszkody nazywa się omijaniem.
  • uczestnika ruchu poruszającego się w przeciwnym kierunku nazywa się wymijaniem.
  • uczestnika ruchu poruszającego się w tym samym kierunku nazywa się wyprzedzaniem.

Na ogół wyprzedzanie pojazdu odbywa się z lewej strony. Wyjątkiem jest wyprzedzanie pojazdu skręcającego w lewo, które może się odbyć z jego prawej strony, wyprzedzanie pojazdu szynowego oraz wyprzedzanie na drodze z wyznaczonymi pasami ruchu. Przepis ten nie dotyczy rowerzystów, którzy mogą wyprzedzać z prawej strony pojazdy wolno jadące[2].

Zabrania się omijania:

  • pojazdu który jechał w tym samym kierunku i zatrzymał się aby ustąpić pieszemu lub rowerzyście
  • pojazdu czekającego przed przejazdem kolejowym.

Zabrania się wyprzedzania:

  • przy dojeździe do wierzchołka wzniesienia
  • na zakrętach oznaczonych odpowiednimi znakami
  • na przejściach dla pieszych i bezpośrednio przed nimi
  • pojazdu uprzywilejowanego na terenie zabudowanym
  • na przejazdach dla rowerów
  • na przejazdach kolejowych, bezpośrednio przed i za nimi.

Obowiązki wyprzedzanego:

  • nie może zwiększać prędkości w czasie manewru wyprzedzania, jak i bezpośrednio po nim
  • ciągnik lub pojazd bez silnika w razie potrzeby powinien się zatrzymać lub zjechać na pobocze.

Zatrzymanie i postój[edytuj]

Zatrzymanie pojazdu to unieruchomienie pojazdu niewynikające z warunków lub przepisów ruchu drogowego trwające nie dłużej niż 1 minutę oraz każde unieruchomienie pojazdu wynikające z tych warunków lub przepisów

Postój to unieruchomienie pojazdu niewynikające z przepisów ruchu drogowego i trwające ponad 1 min.

Strefa zamieszkania[edytuj]

Początek strefy zamieszkania
Koniec strefy zamieszkania

Strefa zamieszkania to strefa, w której pieszy może się poruszać swobodnie po całej udostępnionej do użytku publicznego przestrzeni i ma pierwszeństwo przed pojazdami (kierujący musi ustąpić pieszemu w każdym wypadku). Ponadto:

  • Dziecko w wieku do 7 lat może korzystać z drogi na terenie strefy również bez opieki dorosłych.
  • Obowiązuje ograniczenie prędkości do 20 km/h.
  • Opuszczając strefę zamieszkania, należy ustąpić pierwszeństwa wszystkim uczestnikom ruchu drogowego.
  • Wolno parkować jedynie w miejscach do tego wyznaczonych.

Strefa ruchu[edytuj]

Znak D-52: strefa ruchu
Znak D-53: koniec strefy ruchu

Strefa ruchu to obszar wyznaczony na drodze wewnętrznej (lub drogach wewnętrznych), w którym obowiązują wszystkie przepisy drogowe.

Uprawnienia do kierowania pojazdami[edytuj]

Dokumentem stwierdzającym uprawnienie do kierowania pojazdem jest:

Ponadto wymaga się ukończenia odpowiedniego kursu od:

Uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi mogą być zawieszone lub cofnięte w przypadkach określonych ustawą. Nie można utracić uprawnień do kierowania pojazdem niemechanicznym, chyba że zostanie orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów obejmujący wszelkie pojazdy lub inne niż mechaniczne.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, z późn. zm.
  2. a b c d e Ustawa rowerowa: ustawa z 1 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r. Nr 92, poz. 530)
  3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2015 r. poz. 305).
  4. Prawo o ruchu drogowym – art. 20, 21, 31, 63.
  5. Holowanie na autostradzie jest dozwolone tylko przez pojazdy przeznaczone do tego celu.
  6. Ograniczenia prędkości – 140 km/h na autostradach i 120 km/h na ekspresówkach od Nowego Roku
  7. Skrzyżowanie dróg równorzędnych nie musi być oznakowane. Zasada „prawej ręki” jest stosowana nie tylko na skrzyżowaniach, ale także i w innych miejscach (np. parkingi), również na skrzyżowaniu z pierwszeństwem łamanym (tabliczka T-6).
  8. Pojazd szynowy ma pierwszeństwo także poza przejazdem kolejowym.
  9. W prawo przy ruchu lewostronnym.
  10. Uprawnienia do kierowania tymi pojazdami bez konieczności posiadania dodatkowych dokumentów wynikają z faktu ukończenia przez kierującego 18. roku życia, co może być potwierdzone jakimkolwiek dokumentem stwierdzającym jego wiek.