Ruciane-Nida

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ruciane-Nida
Przystań w Rucianem-Nidzie
Przystań w Rucianem-Nidzie
Herb
Herb Rucianego-Nidy
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Ruciane-Nida
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1 stycznia 1966
Burmistrz Piotr Feliński
Powierzchnia 17,07 km²
Wysokość 128 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

4 604[1]
269,7 os./km²
Strefa numeracyjna
87
Kod pocztowy 12-220
Tablice rejestracyjne NPI
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Ruciane-Nida
Ruciane-Nida
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ruciane-Nida
Ruciane-Nida
Ziemia53°39′01,07″N 21°32′59,80″E/53,650297 21,549944
TERC
(TERYT)
6283716044
Urząd miejski
Aleja Wczasów 4
12-220 Ruciane-Nida
Strona internetowa
BIP

Ruciane-Nida (do 1938 r. Rudczanny, a w latach 1938 - 1945 Niedersee) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ruciane-Nida.

Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto miało 4766 mieszkańców[2].

Położenie[edytuj]

Ruciane, przystań statków nad Jeziorem Guzianka Wielka, ok. 1915 r.
Jezioro Nidzkie, widok na Nidę od strony Kowalika
Schron bojowy przy Kanale Nidzkim, Ruciane-Nida

Ruciane-Nida jest położone w południowej części Pojezierza Mazurskiego nad jeziorami: Nidzkie (niem. Niedersee) i Guzianka Wielka (niem. Gr. Guschiener See), które są połączone zbudowanym w drugiej połowie XVIII wieku Kanałem Nidzkim[3]. Przez miasto przepływa rzeka Nidka (niem. Niedenfluss), a otaczają je lasy Puszczy Piskiej (niem. Johannisburger Heide). Miejscowość leży na wysokości 130 m n.p.m. i według danych GUS zajmuje powierzchnię 17 km²[4].

W latach 1975–1998 Ruciane-Nida administracyjnie należało do województwa suwalskiego.

Historia[edytuj]

Początki[edytuj]

Początki istnienia osad Ruciane i Nida sięgają XVII wieku. Nida została założona w roku 1699 na miejscu dawnej wioski rybackiej oraz młyna położonego nad rzeką Nidką. Mieszkańcy osady trudnili się rybołówstwem oraz produkcją smoły i węgla drzewnego. W 1880 roku w Nidzie znajdował się urząd stanu cywilnego, który obejmował swym działaniem 335 osób. W okolicach Rucianego już w XIV wieku działały hamernie, smolarnie, dziegdziarnie, wypalarnie węgla drzewnego. Miejscowość istniała już jako osada szkatułowa i gajówka w XVIII wieku. W pierwszej połowie XIX wieku znajdowała się tu leśniczówka i niewielka osada leśna.

W drugiej połowie XIX wieku nastąpił znaczny rozwój komunikacji. W latach 1866–1869 zbudowano odcinek szosy Ruciane – Pisz, a w latach 1883-1885 uruchomiono linię kolejową OlsztynEłk ze stacją w Rucianem. W 1898 roku oddano do użytku połączenie kolejowe Ruciane – Mrągowo. U schyłku XIX wieku uruchomiono szlak wodny prowadzący z Giżycka do Mikołajek i Pisza, co zapoczątkowało turystyczny rozwój Rucianego. Po I wojnie światowej odwiedzało Ruciane ok. 12 tys. osób rocznie, co czyniło je jednym z ważniejszych ośrodków turystycznych w dawnych Prusach Wschodnich.

Po II wojnie światowej[edytuj]

Po II wojnie światowej uruchomiono pierwszy przenośny tartak w Wejsunach, następnie przystąpiono do odbudowy tartaku w Nidzie i w Rucianem. W 1949 roku rozpoczęła się budowa Zakładu Płyt Pilśniowych i Wiórowych. Po pięcioletniej budowie uruchomiono pierwszy wydział produkcyjny – wytwórnię płyt pilśniowych, w roku następnym – płyt twardych, a w kolejnych drugi wydział płyt wiórowych oraz w 1963 roku ostatni produkujący płyty laminowane. W 1965 roku w zakładzie zatrudnionych było 1144 osób. Dzięki zakładom następował wzrost liczby ludności i rozwój infrastruktury, budownictwa mieszkalnego, handlu, usług i transportu.

Uzyskanie praw miejskich[edytuj]

Powstanie zakładu spowodowało szybki rozwój Rucianego i Nidy oraz przyczyniło się do połączenia obu miejscowości i utworzenia miasta Ruciane-Nida. Prawa miejskie przyznane zostały 1 stycznia 1966 roku. W skład obszaru miejskiego oprócz dwóch głównych części: Rucianego i Nidy weszły Guzianka, Dybówek I, Dybówek II oraz Pólko, Wola Ratajowa i Zdróżno. 1 stycznia 1966 roku liczba ludności wynosiła 3050 osób. W 1973 roku, w związku z nowym podziałem administracyjnym kraju, utworzono gminę Ruciane-Nida.

Transport i komunikacja[edytuj]

Ruciane-Nida położone jest przy linii kolejowej nr 219 OlsztynSzczytnoEłk. Na terenie miasta znajdują się dwa przystanki kolejowe: Ruciane-Nida i Ruciane Nida Zachód. Przez miasto przebiegają drogi prowadzące do Szczytna (droga krajowa nr 58), Pisza (droga krajowa nr 58) i Piecek (droga wojewódzka nr 610). W okresie letnim w mieście funkcjonują przystanie statków pasażerskich, skąd wypływają rejsowe statki do Leśniczówki Pranie, Mikołajek i Giżycka.

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Rucianego-Nidy w 2014 roku[1].

Piramida wieku Ruciane Nida.png

Edukacja[edytuj]

Atrakcje turystyczne i zabytki[edytuj]

  • Kościół p. w. Matki Bożej Ostrobramskiej przy ul. Dworcowej 32 – obiekt pochodzi z początku XX wieku. Do 1947 roku był siedzibą ewangelickiego okręgu duszpasterskiego, wydzielonego z parafii Ukta w 1907 roku. Dnia 11 lipca 1947 r. decyzją wojewody olsztyńskiego został przekazany katolikom[5][6].
  • Wyłuszczarnia nasion im. Zdzisława Borońskiego przy ul. Dworcowej - obiekt zbudowano w latach 1890 - 1892. Była to największa wyłuszczarnia w Prusach Wschodnich. W czasie drugiej wojny światowej suszono w niej tytoń dla wojska, a także przechowywano wino dla Hermanna Göringa, którego kwatera znajdowała się w nieodległym Szerokim Borze[7] .
  • Śluza Guzianka.
  • Kompleks fortyfikacji z przełomu XIX/XX w. wchodzących w skład Węzła obronnego Ruciane.
  • "Willa Andersa" przy ul. Dworcowej - wybudowana na początku XX wieku willa należała do rodziny wschodniopruskiego przedsiębiorcy Richarda Andersa. Wokół obiektu znajdują się pozostałości parku, w którym kiedyś hodowano rzadkie gatunki drzew i krzewów (obecnie można jeszcze zobaczyć: jodły nikko, jodły kalifornijskie czy cisy). Dzięki staraniom Stowarzyszenia na Rzecz Ochrony Krajobrazu Kulturowego Mazur "Sadyba" willa została wpisana do Rejestru Zabytków Województwa Warmińsko - Mazurskiego[8].
  • „Willa Strobla” przy ul. Żeglarskiej – willa zbudowana prawdopodobnie w drugiej połowie XIX wieku (obecnie - po przebudowie w czasach PRL – w znacznym stopniu zatraciła swój pierwotny wygląd). Przez mieszkańców Rucianego – Nidy nazywana też „ambasadą”. Według informacji zamieszczonych w przedwojennym przewodniku autorstwa Mieczysława Orłowicza należała do malarza o nazwisku Strobel[9]. Ten zaś miał ją odkupić od innego malarza – Wiessmanna[10]. Niestety, ani Orłowicz, ani inni autorzy nie podają żadnych dodatkowych informacji o właścicielach obiektu i tym samym znane są jedynie ich nazwiska. Tajemnicza postać Strobla zainspirowała olsztyńskiego prozaika Włodzimierza Kowalewskiego, który stworzył jego fikcyjny życiorys i jako Martina Stiebla uczynił bohaterem swojej mikropowieści pt. „Powrót do Breitenheide”.
  • "Borejszówka" przy ul. Słowiańskiej 19 - drewniany dom wybudowany w latach 20. XX wieku. Jego charakterystyczną cechą jest dach w kształcie odwróconej łodzi. Obiekt zyskał swoją nazwę dzięki Jerzemu Borejszy, który pomieszkiwał w nim na początku lat 50. XX wieku[11]. Założyciel "Czytelnika" przyjmował tutaj wielu gości, w tym: Józefa Cyrankiewicza, Karola Małłka, Pabla Neruda - chilijskiego poetę, późniejszego laureata literackiej Nagrody Nobla, a także Julię "Lunę" Brystiger - dyrektor Departamentu V Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego[12].
  • "Mazurek" przy ul. Aleja Wczasów 15 - drewniany dom wybudowany w latach 20. XX wieku na terenie ówczesnego Kurhausu Rudczanny (obecnie ośrodek wczasowy "Perła Jezior"). W założeniu miał stanowić dodatkową atrakcję dla przybywających tu turystów. Łączy w sobie wiele elementów charakterystycznych dla budownictwa mazurskiego: podcienie szczytowe i boczne, pazdur itp[11].
  • Wieża wodna przy ul. Dworcowej - została zbudowana ok. 1884 roku i służyła do zasilania parowozów. Jest najstarszym przykładem architektury kolejowej w mieście[13].
  • Parowozownia pomocnicza przy ul. Aleja Wczasów - dwustanowiskowa parowozownia została wzniesiona ok. 1898 roku. W czasach PRL wnętrze budynku zostało zaadaptowane na biura i stołówkę ośrodka wczasów wagonowych[13].
  • Cmentarz komunalny przy ul. Cichej - został założony w 1909 roku, kiedy w Rucianem zamieszkał na stałe pastor[14]. Na terenie cmentarza znajduje się kwatera wojenna z czasów pierwszej wojny światowej oraz grobowiec Richarda Andersa.

Pomniki przyrody i ścieżki dydaktyczne

  • Sosna "Lira" przy ul. Aleja Wczasów - ponad 200 - letnia sosna pospolita (Pinus sylvestris L.) w kształcie liry. Jej wysokość wynosi 33 metry, a obwód 305 centymetrów.
  • Dąb "Dobko" przy ul. Dworcowej (naprzeciwko wyłuszczarni nasion) - ponad 300 - letni dąb szypułkowy (Quercus robur L.) o wysokości 29 metrów i obwodzie 550 centymetrów. Kilkadziesiąt metrów dalej rósł drugi dąb szypułkowy w zbliżonym wieku. W 2005 roku został ścięty z powodu uschnięcia. Jego pień pozostawiono na miejscu.
  • Ścieżka dydaktyczna "Wokół jeziora Chudek" – ścieżka o długości 1, 6 km. Zaczyna się przy Wyłuszczarni nasion im. Zdzisława Borońskiego w Rucianem – Nidzie i wiedzie wokół zarastającego jeziorka Chudek[15].
  • Ścieżka dydaktyczna „Ruciański las – szlakiem starych dębów” – ścieżka składa się z dwóch pętli o długości 1 i 2, 5 kilometra. Wiedzie przez półwysep otoczony jeziorami: Guzianka Wielka, Guzianka Mała i Gaik[15].

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. a b http://www.polskawliczbach.pl/Ruciane_Nida, w oparciu o dane GUS.
  2. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-27].
  3. M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Olsztyn 1991, s. 65.
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. , 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  5. ks. K. Bielawny, Dzieje parafii Nawiady, Ukta, Piecki i Ruciane w latach 1397 - 2000, Olsztyn 2009, s. 90 - 91.
  6. G. Jasiński, Zmiany w sieci parafialnej Kościoła ewangelickiego na Mazurach w XIX wieku, "Komunikaty Mazursko - Warmińskie", nr 3, 2001, s. 397.
  7. S.Fura, Wyłuszczarnia Nasion im. Zdzisława Borońskiego w Rucianem - Nidzie, "Znad Pisy", nr 16, 2007, s. 176 - 178.
  8. Wnioski o wpis do rejestru zabytków, https://sadybamazury.wordpress.com/2009/02/12/wnioski-o-ochrone/, 17. 04. 2016.
  9. M. Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Olsztyn 1991, s. 125.
  10. W. Kujawski, Krutynia. Szklak wodny, Olsztyn 2007, s. 426.
  11. a b P. Olszak, Najstarsza chata mazurska, "Znad Pisy", nr 11, 2002, s. 83.
  12. W. Kass, Borejsza i "Borejszówka", "Jaćwież", nr 23, 2003, s. 42.
  13. a b S. Jasiński, A. Żywiczyński, Węzeł kolejowy w Piszu (cz. II), "Znad Pisy", nr 11, 2002, s. 113 - 114.
  14. ks. K. Bielawny, Nekropolie w granicach parafii ewangelickich Nawiady, Piecki i Stara Ukta przed 1945 r., "Znad Pisy", nr 15, 2006, s. 205.
  15. a b E. Łopatko - Pomianek, A. M. Ptak, Zapraszamy na ścieżki edukacyjne!, http://www.maskulinskie.bialystok.lasy.gov.pl/sciezki-edukacyjne/-/asset_publisher/1M8a/content/zapraszamy-na-sciezki-edukacyjne-/pop_up?_101_INSTANCE_1M8a_viewMode=print#.VxxiLjE-c6A, 24. 04. 2016.

Linki zewnętrzne[edytuj]