Ruda (Ruda Śląska)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Rudy Śląskiej Ruda
Dzielnica Rudy Śląskiej
Ilustracja
Drogowa Trasa Średnicowa w Rudzie
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Ruda Śląska
Data założenia przed 1295 rokiem
W granicach Rudy Śląskiej 1959
Populacja (2006)
• liczba ludności

23 134
Nr kierunkowy 32
Kod pocztowy 41-700
Tablice rejestracyjne SL, SRS
Położenie na mapie Rudy Śląskiej
Położenie na mapie
50°18′42″N 18°51′05″E/50,311667 18,851389
Portal Portal Polska
Były Dom Kultury KWK "Wawel"
Bloki mieszkalne w dzielnicy Ruda

Ruda – najstarsza dzielnica Rudy Śląskiej. Według danych z 2006 roku zamieszkiwało 23 134 osób[1].

Historia[edytuj]

Początki[edytuj]

Pierwsza wzmianka o Rudzie pochodzi z 1295 roku. Jest wtedy wymieniana w Rejestrze ujazdowskim, czyli spisie dóbr biskupstwa wrocławskiego.

Właścicielami wsi byli między innymi: Rudzcy, Gierałtowscy, baron von Stechow, hrabia von Ballestrem. W 1497 roku wzmiankowany jest tu zamek, później przekształcony w rezydencję pałacową.

Huta ołowiu w Rudzie powstała już przed rokiem 1401, natomiast kuźnica żelaza „Ruda” jest wzmiankowana w 1642 r. To właśnie od jej nazwy pochodzi nazwa miejscowości.

Wybudowano tu największą hutę cynku w Europie Wschodniej. Nosiła nazwę „Carlshütte” (Huta Karol), a działała w latach 1816-1908. Obok huty w 1855 r. powstała huta żelaza „Bertha”.

Przed I wojną światową[edytuj]

W 1770 roku utworzono kopalnie „Brandeburg” (później „Wawel”), była to jedna z pierwszych kopalni węgla kamiennego na Górnym Śląsku. W 1841 r. uruchomiono wydobycie w kopalni „Wolfgang” (później „Walenty”). Obydwie kopalnie połączyły się w jedną w roku 1931. W 1913 roku powstała kolejna kopalnia – „Graf Franz”. W 1916 roku powstała koksownia „Wolfgang” (później „Walenty”). Natomiast rok później powstała elektrownia „Nikolaus” (później „Mikołaj”).

Elektryczne oświetlenie w Rudzie doprowadzono w 1889 r., była to pierwsza wiejska gmina Rzeszy Niemieckiej, gdzie taką instalacje utworzono.

Aptekę otwarto w 1893 r. Szpital zbudowano w latach 1908-1910, jednak musiano go rozebrać w 1935 r. z powodu szkód górniczych. W 1903 r. powstała ochotnicza straż pożarna, która w 1928 r. otrzymała nową remizę.

Pocztę otwarto w 1850 r., natomiast w 1897 r. otrzymała nowy budynek. Dworzec w Rudzie zbudowano w 1866 r. na linii z Wrocławia do Mysłowic.

Pierwszy kościół pw. Matki Boskiej Różańcowej powstał w latach 1869-1872 według projektu Wachtela. W 1870 r. zbudowano kaplicę, przekształconą w kościół pw. św. Piusa X, także według projektu Wachtela. Kościół pw. św. Józefa zbudowano na wzór rzymskiej bazyliki San Lorenzo di Campo w latach 1901-1904.

W Rudzie zbudowano wiele szkół o różnym poziomie nauczania. Pierwszą szkołę zbudowano w 1844 r. Kolejną wybudowano na kolonii Karol w 1859 r., budynek został zastąpiony w 1870 r. nowym. Szkołę żeńską zbudowano w 1877 r. W 1900 r. zbudowano szkołę na Porębie, w okresie międzywojennym szkoła ta stała na granicy polsko-niemieckiej. W 1904 roku oddano do użytku dwie szkoły: na Kuźnicy i na kolonii Szczęść Boże.

W 1895 roku powstała szkoła średnia. Szkoła dokształcania i gospodarstwa domowego powstała w 1912 r., dzisiaj w jej budynku znajduje się Muzeum Miejskie. W 1914 r. zbudowano szkołę relaną (obecne 1 LO)

Plebiscyt[edytuj]

W Plebiscycie w roku 1921 padło 6212 głosów za Polską i 4105 za Niemcami. Rudę przyłączono do Polski w roku 1922.

Połączenia miast[edytuj]

Na mocy ustawy z dnia 10 lipca 1939 roku wydanej przez Sejm Śląski Ruda otrzymała prawa miejskie, które jednak weszły w życie dopiero po II wojnie światowej. Do Rudy przyłączono Godulę, Orzegów i Chebzie. W 1959 Ruda wraz z Nowym Bytomiem stworzyły miasto Ruda Śląska.

Do 1946 siedziba wiejskiej gminy Ruda.

Ważniejsze zabytki[edytuj]

Sanktuarium pw. Świętego Józefa
  • kościół pod wezwaniem Matki Boskiej Różańcowej
  • sanktuarium pod wezwaniem Świętego Józefa
  • kościół pod wezwaniem Świętego Piusa X
  • kamienice przy ul. Wolności 8, 10, 13
  • kolonie robotnicze przy ul. Kościelnej – ul. Staszica – ul. Wolności oraz ul. Wolności – ul. Raciborskiej
  • zespół zabudowań szybu "Franciszek"
  • budynek przy ul. Wolności 1

Ciekawostki[edytuj]

Atrakcje[edytuj]

Edukacja[edytuj]

  • Przedszkola:
    • Miejskie Przedszkole nr 7 im. Barbórki
    • Miejskie Przedszkole nr 8
    • Miejskie Przedszkole nr 38 im. Słoneczna Kraina
    • Miejskie Przedszkole nr 40
  • Szkoły Podstawowe:
    • Szkoła Podstawowa nr 3 im. hrabiny Joanny Gryzik von Schaffgotsch
    • Szkoła Podstawowa nr 30 im. Karola Miarki
    • Szkoła Podstawowa nr 41 im. Józefa Wieczorka
  • Gimnazja:
    • Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza
    • Gimnazjum nr 2 im. Wincentego Janasa
    • Gimnazjum nr 3 im. Karola Miarki
  • Szkoły średnie:
    • I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza

Komunikacja[edytuj]

Autobus linii 39

W dzielnicy Ruda komunikację miejską całkowicie zapewnia KZK GOP:

Tramwaje jeżdżą do Bytomia,Chorzowa, Gliwic, Katowic, Świętochłowic, Zabrza i dzielnicy Chebzie. Autobusami dostaniemy się do Bytomia, Zabrza, Gliwic, Chorzowa, Świętochłowic oraz Katowic, a także do wszystkich pozostałych dzielnic miasta.

Poza tym w dzielnicy Ruda znajduje się przystanek kolejowy: Ruda Śląska. Na przystanku zatrzymują się pociągi REGIO do Gliwic, Katowic, Zawiercia i Częstochowy oraz InterRegio do Krakowa, Wrocławia i Katowic.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Tab. 47 Rozkład dysfunkcji w mieście w latach 2003-2006. W: Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Ruda Śląska na lata 2007-2015. Ruda Śląska: Urząd Miasta Ruda Śląska, 2007-09, s. 52.