Ruda (powiat chełmski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ruda
Szkoła w Rudzie, ok. 1905 r.
Szkoła w Rudzie, ok. 1905 r.
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat chełmski
Gmina Ruda-Huta
Strefa numeracyjna (+48) 82
Kod pocztowy 22-110
Tablice rejestracyjne LCH
SIMC 0106342
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Ruda
Ruda
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Ruda
Ruda
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Ruda
Ruda
Ziemia 51°15′27″N 23°35′08″E/51,257500 23,585556
Nieistniejąca cerkiew pw. św. Michała Archaniola w Rudzie
Ruda na mapie Rzeczypospolitej (Rizzi Zannoni) z 1772 r.
Ruda na mapie Galicji Zachodniej z 1803 r.
Ruda na mapie topograficznej Królestwa Polskiego z 1839 roku
Ruda na mapie Reymanna, XIX w.
Ruda na mapie Rosji Zachodniej (Karte des westlichen Russlands), 1915 r.
Ruda na mapie z 1933 r.
Pomnik proboszcza parafii prawosławnej w Rudzie, Nikołaja Iwanowicza Tusiewicza, przeł. XIX-XX w.
Cmentarz unicko-prawosławny w Rudzie
Cmentarz unicko-prawosławny w Rudzie

Rudawieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Ruda-Huta, nad rzeką Uherką. W latach 1867–1954 miejscowość należała do gminy Świerże. Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju w skład miejscowości wchodzą Kąt, Cichy Kąt i Podrudzie[1]. Nieuwzględnione w rejestrze nazwy części wsi to Popówka i Wygoda.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa chełmskiego.

Historia[edytuj]

Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z XV w. Jako Ruda Niższa (Ruda Inferior) i Ruda Wyższa (Ruda Superior) wieś wraz z połową wsi Serebryszcze w XV-XVIII w. należała do dóbr królewskich wchodzących w skład starostwa chełmskiego. Według lustracji z l. 1564-1565 w Rudzie Niższej znajdowały się karczma, młyn i folusz (wytwórnia sukna), wieś zamieszkiwało 16 kmieci, czterech zagrodników i młynarz. Rudę Wyższą zamieszkiwało 17 kmieci, młynarz, karczmarz i pop ruski. We wsi znajdowały się młyn, browar, folusz, karczma, cerkiew i stawy rybne. W XVI-XVII w. we wsi znajdował się także niewielki zamek (dwór) obronny o konstrukcji murowano-drewnianej. W XVIII-XX w. z rozległych dóbr Ruda w wyniku podziałów, parcelacji i kolonizacji wyłoniły się nowe jednostki osadnicze, położone na terenie obecnej gminy Ruda Huta: Chromówka, Miłosław, Poczekajka, Ruda-Huta, Kolonia Ruda, Ruda-Opalin, Zarudnia. Ich nazwy i granice ulegały zmianom, co utrudnia ich dokładną identyfikację w przeszłości.

Według "Tabelli miast, wsi i osad Królestwa Polskiego" z 1827 dobra rządowe Ruda należały do parafii rzymskokatolickiej w Uhrusku, liczyły 40 domów i 201 mieszkańców. W 1836 dobra rządowe Ruda zakupił Henryk Kamieński, działacz polityczny i społeczny. Oczynszował chłopów, wśród których propagował nowoczesne formy produkcji rolnej. Kolejną właścicielką Rudy była siostra Henryka Kamieńskiego, Laura Suffczyńska.

Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" z 1888 wieś Ruda oraz folwarki Ruda A i Ruda B należały do gminy Świerże, parafii rzymskokatolickiej Uhrusk, parafii prawosławnej Ruda. Wieś Ruda obejmowała 47 osad (gospodarstw) o łącznej powierzchni 1346 mórg. Folwark Ruda A miał powierzchnię 664 morgi, a folwark Ruda B (wydzielony w 1881) 595 mórg.

W XVI w. Ruda była siedzibą parafii prawosławnej, a od pocz. XVII do 1875 – unickiej (greckokatolickiej). W 1875 parafię wraz z całą greckokatolicką eparchią chełmską włączono do struktur kościoła prawosławnego. Drewniana cerkiew pod wezwaniem św. Michała Archanioła, znajdująca się w części wsi do dziś zwanej Popówką, została zniszczona w 1915 r. Jesienią 2013 na terenie cerkwi odkryte zostały elementy wyposażenia – paramenty liturgiczne (monstrancje, korony) oraz moneta z XVII w.[2] W miejscowości znajduje się cmentarz prawosławny ze zbudowaną w 1965 kaplicą św. Michała Archanioła, należącą do parafii w Chełmie[3]. We wschodniej części cmentarza ślady kwater żołnierskich z czasów pierwszej wojny światowej.

Przy parafii unickiej, a następnie prawosławnej istniała w XIX w. szkoła powszechna. Na pocz. XX w. zbudowano we wsi nowy budynek szkolny, istniejący do chwili obecnej. Mieści się w nim szkoła podstawowa (oddziały 1-3).

Pod koniec XIX w. na terenie wsi zaczęli osiedlać się koloniści niemieccy (Kolonia Ruda). Według spisu powszechnego z 30 września 1921 Rudę Kolonię zamieszkiwały 54 osoby, z których narodowość polską deklarowało 17, rusińską (ukraińską) 37, wyznanie rzym.-kat. 17, prawosławne 37. Ruda wieś liczyła 653 mieszkańców, w tym narodowości polskiej 393, rusińskiej 260, wyznania rzym.-kat. 65, prawosławnego 522, mojżeszowego 66. Kolonia Ruda A liczyła 613 mieszkańców, w tym narodowości polskiej 460, rusińskiej 27, niemieckiej 84, żydowskiej 40, innej 2, wyznania rzym.-kat. 378, prawosławnego 84, ewangelickiego 102, mojżeszowego 49.

W 1926 miejscowość liczyła 707 mieszkańców. W okresie międzywojennym we wsi znajdowały się wiatrak, młyn parowy, karczma i olejarnia. Po drugiej wojnie światowej we wsi przez wiele lat funkcjonowało kółko rolnicze.

W miejscowej świetlicy swoją siedzibę ma Gminny Ośrodek Kultury w Rudzie-Hucie oraz Ochotnicza Straż Pożarna w Rudzie należąca do KSRG. Przy Ośrodku Kultury działa kapela ludowa Rudniacy oraz zespół śpiewaczy Jarzębina Czerwona.

W 2000 miejscowość liczyła ok. 500 mieszkańców.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. IV: Województwo lubelskie, Warszawa 1924, s. 15.
  • A. Franecki, Ślady dziejów gminy Ruda Huta, Chełm-Ruda Huta 2010.
  • A. Wawryniuk, Leksykon miejscowości powiatu chełmskiego, Chełm 2002.
  • A. Franecki, Cerkiew pw. św. Michała Archanioła we wsi Ruda, "Przegląd Wydarzeń Gminy Ruda Huta" 2014, nr 1 (33), s. 10-11.