Rudochruściel szarolicy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rudochruściel szarolicy
Canirallus oculeus[1]
(Hartlaub, 1855)
Rudochruściel szarolicy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd żurawiowe
Rodzina kusokurki
Rodzaj Canirallus
Bonaparte, 1856
Gatunek rudochruściel szarolicy
Synonimy
  • Gallinula oculea Hartlaub, 1855
  • Rallus oculeusHartlaub, 1857[2]
  • Hypotaenidia oculeaHartlaub, 1861[3]
  • Canirallus batesi Sharpe, 1900
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Rudochruściel szarolicy[5] (Canirallus oculeus) – gatunek ptaka z rodziny kusokurek (Sarothruridae). Gatunek ten zamieszkuje Afrykę, nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rudochruściel szarolicy występuje w Sierra Leone na wschód w poprzek północnego Demokratycznej Republiki Konga do zachodniej Ugandy (w 2009 roku stwierdzono obecność tego ptaka w Semuliki National Park)[6] oraz na południowo-zachód do przybrzeżnego Kongo[7][8][4]. Występowanie w północnej części Republiki Środkowoafrykańskiej (Manovo-Gounda-Saint Floris National Park) jest bardzo wątpliwe[7].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Takson po raz pierwszy opisał w 1855 roku niemiecki ornitolog Gustav Hartlaub na łamach Journal für Ornithologie nadając mu nazwę Gallinula oculea[9]. Jako miejsce typowe Hartlaub wskazał Rio Butri na Złotym Wybrzeżu (obecnie Ghana)[9]. Holotyp (którym był samiec) odłowił holenderski rezydent Herrn H. S. Pel[9]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Canirallus który opisał w 1856 roku francuski ornitolog Karol Lucjan Bonaparte[10].

Do niedawna takson ten zaliczany był do rodziny chruścieli (Rallidae)[11], lecz badania genetyczne przeprowadzone w 2014 roku wykazały konieczność włączenia tego taksonu do rodziny kusokurek[12]. Ptaki ze wschodniego Kamerunu czasami traktowane są jako odrębny podgatunek batesi (takson opisał brytyjski ornitolog Richard Bowdler Sharpe w 1900 roku, jako miejsce typowe wskazując Rio Benito, w Kongo Francuskim)[13], ale badania z 1984 roku wskazują że za mało różni się od innych populacji, aby nadawać mu status podgatunku[14]. Takson monotypowy[8].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: łac. canus – szary; rodzaj Rallus Linnaeus, 1758, wodnik[15]. Epitet gatunkowy: łac. oculeus – pełne oczy (tj. upstrzony białymi lub kolorowymi plamkami), od oculus – oko[15].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała do 30 cm[7]. Pozostałe wymiary (dla 8 samców i 5 samic): długość skrzydła samców 107-179 mm, samic 167-180 mm; długość ogona samców 59-70 mm, samic 58-70 mm; długość grzbietu dzioba u samców 37-41 mm, u samic 37-38 mm; długość skoku u samców 49-55 mmm, u samic 50-57 mm[16]. Masa ciała 1 samca 278 g, 2 samic 273 i 279 g[16]. Grzbiet i skrzydła oliwkowo-brązowe, z lekkim odcieniem czerwonawym[17]. Białe plamki na lotkach, blade plamki lub paski na pokrywach nadskrzydłowych byłoby dobrze widoczne w locie, ale ptak bardzo niechętnie lata[18]; na pokrywach podskrzydłowych również można zauważyć białe plamki. Dolna cześć ciała i ogon koloru kasztanowatego[17]. Dziób żółto-zielony, na grzbiecie czarny, nogi brązowe, spód stóp żółty, tęczówka czerwono-brązowa[17][18]. Płcie upierzone podobnie. Osobniki młodociane mają czoło, twarz i szyję brązową zamiast szarej jak u dorosłych, górne części ciała z rudobrunatnym rozmyciem, spód ciała ciemny lub czerwono-brązowy[7].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Głos[edytuj | edytuj kod]

Pieśń trwa od 2 do 3 minut; zaczyna się od pustych tonów, takich jak podwójne bębnienie i po 20 sekundach przeplata miękkim „dou” lub „douah”[a], które zwiększają się im bliżej końca pieśni, kiedy zanika bębnienie[18]. Głos niesie się daleko, zarówno w dzień jak i w nocy, ze szczytem o świcie[7]; ptaki śpiewają siedząc na gałęzi od 2 do 6 m nad wodą[18]. Odzywa się również głośnymi, wybuchowymi 3–6 tonami, malejącymi do półtonów „oue-oue-oue...”, trwającymi 0,5–1 sekund[7]. Prawdopodobne podczas zagrożenia odzywa się „ptik-ptik-ptik...”, „douk-douk-douk...” i stłumionym „thouk-thouk...”[16].

Siedlisko i pokarm[edytuj | edytuj kod]

Rudochruściel szarolicy zamieszkuje pierwotne i wtórne nizinne lasy deszczowe, przebywając wśród wąwozów, wzdłuż potoków, nad strumieniami leśnymi z przylegającymi do nimi drzewami oraz graniczącym z nimi bujnym podszycie; widywany również na zalanych lub bagnistych terenach w lasie, włącznie z błotnistymi obszarami bogatymi w maranty i paprocie drzewiaste[19]. Ptak ten zwykle trzyma się gąszczu lub łach powstałych z opadłych gałęzi, omijając przy tym obszary otwartych wód między wysokimi drzewami[19]. Wzdłuż rzeki Nanga, w Kongo, występuje w niskich zaroślach zdominowanych przez rośliny z rodzajów Alchornea, Ficus i Nauclea , z dala od właściwego lasu[19]. Obserwacje z „zalewowych” stref sawanno-parkowych w północnej Republice Środkowoafrykańskiej wydają się bardzo wątpliwe[19][7]. Jest ptakiem bardzo skrytym i bardzo rzadko spotykanym; większość osobników została schwytana w pułapki[19]. Przypuszczalnie jest ptakiem terytorialnym; w Kongo, wielkość terytorium zostało oszacowana na 6–10 ha[19].

Rudochruściel szarolicy żywi się scynkami, ślimakami (w tym pomrowikami), małymi krabami, stonogami i owadami (w tym mrówki, gąsienicami i innymi larwami oraz chrząszczami[7][19]. Obserwowano jak ptak ten żeruje na półsuchym dnie małego strumienia leśnego, usuwając martwe liście szarpiącymi ruchami swojego dzioba[7][19].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Rozród przypada na okres deszczowy; w Kamerunie w lutym, kwietniu i w lipcu; w Zairze we wrześniu, listopadzie i grudniu; w Nigerii w kwietniu[7]. Opisano 3 gniazda: dwa zbudowane były z szerokich, trawiastych liści na pniu w bagnistym dnie wąwozu, wśród palm z rodzaju Raphia i innych pacioreczniko-podobnych roślin; trzecie znajdowało się wśród korzeni wyrwanego drzewa nad brzegiem strumienia[7]. Samica składa 2 jaja; wielkość sześciu jaj: 42,5-44,4 x 30,8-32,5 mm o szacowanej masie wynoszącej 23,5 g[19]. Puch piskląt koloru czarniawo-brązowego[7].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern – najmniejszej troski)[4]. Uważany za liczny, ale tylko lokalnie w Kongo, w innych miejscach występowania najwyraźniej niezbyt częsty lub rzadki; jednak skryta natura i mała ilość obserwacji tego ptaka sprawia że bardzo łatwo go przeoczyć i przez to trudno jest oszacować jego liczebność[7]. Ptak ten jest zagrożony poprzez fragmentacje jego siedlisk i niszczenie lasów; gatunek prawdopodobnie jest wymarły w Nigerii a w ostatnich latach nie był obserwowany w zachodniej Ugandzie[7].

Uwagi

  1. Pisownia angielska.

Przypisy

  1. Canirallus oculeus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. G. Hartlaub: System der Ornithologie Westafrica's. Bremen: C. Schünemann, 1857, s. 241. (niem.)
  3. G. Hartlaub. Berichtigungen und Zusätze zu meinem System der Ornithologie Westafrica's. „Journal für Ornithologie”. 9, s. 274, 1861 (niem. • łac.). 
  4. a b c BirdLife International 2012, Canirallus oculeus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2016-1 [dostęp 2016-10-04] (ang.).
  5. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Sarothruridae Verheyen, 1957 - kusokurki - Flufftails (wersja: 2016-01-25). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-10-04].
  6. J. Lindsell, D. Fisher. East African Rarities Committee report and change of remit. „Scopus”. 29, s. 23–24, 2009 (ang.). 
  7. a b c d e f g h i j k l m n B. Taylor: Grey-throated Rail (Canirallus oculeus). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-10-04]. (ang.)
  8. a b F. Gill, D. Donsker (red.): Bustards, mesites, Kagu, seriemas, flufftails & finfoots (ang.). IOC World Bird List: Version 6.3. [dostęp 2016-10-04].
  9. a b c G. Hartlaub. Beschreibung einiger nenen, von Herrn H. S. Pel, holllindischein Residenten an der Goldkiiste, daseibst gesammelten Vogelarten. „Journal für Ornithologie”. 3, s. 357, 1855 (niem. • łac.). 
  10. C.L. Bonaparte. Excursion dans les divers Musées d'Allemagne, de Hollande et de Belgique (suite), et Tableaux paralléliques de l'ordre des Échassiers (fin). „Comptes rendus hebdomadaires des Séances de l'Académie des Sciences”. 43, s. 600, 1856 (fr.). 
  11. P.B. Taylor: Family Rallidae (Rails, Gallinules and Coots). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 3: Hoatzin to Auks. Barcelona: Lynx Edicions, 1996, s. 149. ISBN 84-87334-20-2. (ang.)
  12. J.C. García-R, G. Gibb, S.A. Trewick. Deep global evolutionary radiation in birds: Diversification and trait evolution in the cosmopolitan bird family Rallidae. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 81, s. 96–108, 2014. DOI: 10.1016/j.ympev.2014.09.008 (ang.). 
  13. R.B. Sharpe. Crake from the French Congo and the Cameroons. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 10, s. lvi, 1900 (ang.). 
  14. E.K. Urba, C.H. Fry, S. Keith (red.): The Birds of Africa. Cz. 2. London & New York: Academic Press, 1986. (ang.)
  15. a b J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-10-04]. (ang.)
  16. a b c Taylor 2010 ↓, s. 180.
  17. a b c R.B. Sharpe: Catalogue of the Birds in the British Museum. Cz. 23. London: Printed by order of the Trustees, 1894, s. 72–73. (ang.)
  18. a b c d Taylor 2010 ↓, s. 179.
  19. a b c d e f g h i Taylor 2010 ↓, s. 181.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. B. Taylor: Rails: A Guide to Rails, Crakes, Gallinules and Coots of the World. London: A&C Black, 2010, s. 179–181. ISBN 978-18-73403-59-4. (ang.)