Rudolf Nuriejew

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Rudolf Nuriejew
Ilustracja
Rudolf Nuriejew (1973)
Imię i nazwisko Rudolf Xämit ulı Nuriev
Data i miejsce urodzenia 17 marca 1938
k. Irkucka
Data i miejsce śmierci 6 stycznia 1993
Levallois-Perret
Narodowość tatarska
Dziedzina sztuki taniec
Odznaczenia
Kawaler Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Strona internetowa

Rudolf Nuriejew (tat. Rudolf Xämit ulı Nuriev; ur. 17 marca 1938 k. Irkucka, zm. 6 stycznia 1993 w Levallois-Perret) – jeden z najsłynniejszych tancerzy baletowych XX wieku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Nuriejew urodził się w pociągu Kolei Transsyberyjskiej w pobliżu Irkucka. Jego rodzice byli Tatarami, mieszkali początkowo w Moskwie, później w wiosce w pobliżu Ufy, stolicy Baszkirii. Jego pasja nie spotkała się z aprobatą ojca i dlatego swoje pierwsze lekcje pobierał w tajemnicy. W 1955, w wieku 17 lat, Nuriejew rozpoczął naukę w Leningradzkiej Szkole Choreograficznej imienia Kirowa. W tym czasie często występował w zespołach folklorystycznych. Później przeniósł się do Moskwy, gdzie jego wykształceniem zajął się początkowo Asaf Messerer. Dalsze kroki w drodze do sławy młody uczeń stawiał w moskiewskiej szkole przy Teatrze Bolszoj. Mimo wielkiego zapału i charyzmy, Nuriejew nie poradził sobie w stolicy. Główną przyczyną jego niepowodzeń była trudna sytuacja finansowa. Dlatego też postanowił powrócić do leningradzkiej szkoły baletowej. Tam przez trzy lata kształcił się pod okiem legendarnego mistrza Aleksandra I. Puszkina. Ambitny artysta zachwycał publiczność na występach w ogólnokrajowym konkursie w stolicy, jak i w przedstawieniu dyplomowym w swojej szkole, po którym objął stanowisko solisty w Teatrze im. Kirowa. Podczas trzyletnich występów w balecie wykonywał pas de quatre w balecie Raymonda, pas de deux w Śpiącej Królewnie, pas de trois w balecie Jezioro łabędzie. Występował również w klasycznych przedstawieniach jak: Don Kichot, Dziadek do orzechów, Giselle. Podczas swoich występów w Teatrze Kirowa Nuriejew przejawiał predyspozycje do tworzenia własnych interpretacji i inwencji twórczej. Ze względu na olbrzymią popularność jego życie osobiste, jak i działalność artystyczna znalazły się w kręgu zainteresowań radzieckich służb bezpieczeństwa (KGB).

Mimo to w 1961 Nuriejew otrzymał szansę wystąpienia przed francuską widownią. Pierwszy występ radzieckiej grupy baletowej w Paryżu, z którą Nuriejew tam przybył, odbył się 1. czerwca. Podczas pobytu, ciekawy świata Nuriejew, dzięki dobrej zajomości francuskiego, zwarł znajomości z kilkoma Francuzami, głównie tancerzami, co spotkało się z zarzutami za strony opiekującego się grupą agenta KGB. Wystęy miały być kontynuowane w Londynie i 16 czerwca 1961 grupa udała się na lotnisku Le Bourget. Tam radzieccy agenci nie zezwolili Nuriejewowi na lot do Londynu, lecz nakazali mu powrót do ZSRR samolotem do Moskwy, który odlatywał niewiele później. Dzięki pomocy dwójki francuskich przyjaciół udało mu się poprosić na lotnisku o azyl polityczny. Po tym głośnym, a dla niego przełomowym kroku artysta otrzymał angaż w International Ballet, którego dyrektorem był Marquis du Cuevas. Duże znaczenie w karierze Nuriejewa odegrała Margot Fonteyn, z którą stworzył liczne duety. Ich występy zachwycały publiczność tym razem spoza obszaru Związku Radzieckiego. Niezapomniane kreacje tworzył też wraz z innymi wielkimi primabalerinami: Sylvie Guillem, Lynn Seymour, Evą Evdokimovą, Carlą Fracci, Marcią Haydee czy Natalią Markarowa i Karen Kain. Głośną kreacją był duet męski o silnej wymowie homoerotycznej z Christopherem Gable w 1964 w Images of love MacMillana. Od tego momentu jego kariera nabrała tempa, występował w takich przedstawieniach jak Bajadera i Raymonda dla Royal Ballet. Współpracował również z baletem Fredericka Ashtona – Marguerite and Armand. W 1964 można było go podziwiać w Wiedniu w partiach z Jeziora Łabędziego. Artysta pracował też dla Baletu Królewskiego w Szwecji. Jego działalność artystyczna obejmowała także film. W 1972 wystąpił w filmie pt. Jestem tancerzem, jak i w Don Kichocie, którego był producentem. Jako aktor występował również w 1976, kiedy to otrzymał główną rolę w filmie Kena Russella Valentino. Zagrał także u boku Nastassji Kinski w filmie Odsłona (Exposed) z 1983. Oprócz tego opublikował dwie biografie. Jego kariera była niezwykle dynamiczna, nie ograniczał się do jednej formy wyrazu artystycznego. Współpracował z wieloma teatrami i grupami artystycznymi na całym świecie. Jego kreacje były zawsze wyrazem jego silnego indywidualizmu i wielkiego talentu.

W 1986, kiedy był kierownikiem artystycznym Baletu Opery Paryskiej, doszło do silnego konfliktu między Bejartem a Nuriejewem. Opera Paryska udzieliła wówczas Nuriejewowi pełnego poparcia. Niestety, ten 'sukces profesjonalny' przyszedł w czasie poważnego kryzysu w prywatnym życiu artysty. Kilka dni później w szpitalu w Toronto (1 kwietnia 1986) zmarł Eric Bruhn, wielki tancerz baletu duńskiego. Bruhn był największą miłością życia Nuriejewa i jego wieloletnim partnerem[1]. W latach 90. w wyniku zaawansowanej choroby (w 1984 wykryto w niego AIDS) Nuriejew musiał ograniczyć swoje występy. W grudniu 1992 artysta zaprezentował się po raz ostatni w pożegnalnych kreacjach w Śpiącej królewnie oraz widowisku tanecznym Christoforo w Budapeszcie. 6 stycznia 1993, w przeddzień prawosławnego Bożego Narodzenia, Rudolf Nuriejew zmarł w szpitalu Notre Dame du Perpétuel Secours w Levallois-Perret.

Pochowany na największym rosyjskim cmentarzu we Europie w Sainte-Geneviève-des-Bois pod Paryżem.

Autorskie choreografie Rudolfa Nuriejewa[edytuj | edytuj kod]

Tancredi (1966), Romeo i Julia (1977), Manfred (1979), The Tempest (1982), Bach Suite (wspólnie z F. Lancelot, 1984), Washington Square (1985), Cendrillon (1986).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy z udziałem Rudolfa Nuriejewa[edytuj | edytuj kod]

  • An Evening with the Royal Ballet (1963)
  • Romeo and Juliet (1966)
  • Swan Lake (1966)
  • Le Jeune Homme et la mort (1966)
  • Jestem tancerzem (film dokumentalny, 1972)
  • The Sleeping Beauty (1972)
  • Don Kichot (1972), Valentino (film fab., reż. Ken Russell, 1977)
  • Cendrillon (1987)
  • The Nutcracker (1988)
  • Nureyev (reż. Patricia Foy, 1992)
  • Noureev, mémoire d'une Bayadére (reż. Catherine Dupuis, 1993)

Filmy dokumentalne o Nuriejewie[edytuj | edytuj kod]

Filmy fabularne o Nuriejewie[edytuj | edytuj kod]

  • 2018 - The White Crow (Biały Kruk) - brytyjski film luźno oparty o książkę Julie Kavanagh w reżyserii Ralpha Fiennesa. Film ukazuje młodość Nuriejewa, kładąc nacisk na pobyt w Paryżu w 1961 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Julie Kavanagh: Nureyev. The Life, s. 604.
  2. https://www.sputnikfestiwal.pl/2016/film-pl_201 Opis filmu na stronie 10. Sputnika nad Polską, dostęp 2016.11.10.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Marchewka: Opera i balet A-Z, wydawnictwo Teresa i Jerzy Marchewka, Toruń 1999.
  • Irena Turska: Krótki zarys historii tańca i baletu, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1962.
  • Collum McCann: Tancerz, MUZA SA, Warszawa 2004.
  • Jan Stanisław Witkiewicz: Rudolf Nurejew, Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2014.
  • Julie Kavanagh: Nureyev. The Life, New York : Vintage Books 2007, ​ISBN 978-0-375-70472-7​ (OCLC 212856303).