Rumian żółty

Rumian żółty
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	Cota
Gatunek	rumian żółty
	Nazwa systematyczna
	Cota tinctoria (L.) J.Gay; 867 1845
Synonimy
	Anacyclus tinctorius (L.) Samp.; Anthemis tinctoria L.; Chamaemelum tinctorium (L.) Schreb.;
	Anacyclus tinctorius (L.) Samp.; Anthemis tinctoria L.; Chamaemelum tinctorium (L.) Schreb.;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Rumian żółty, rumian barwierski (Cota tinctoria, syn. Anthemis tinctoria L.) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Według nowszych ujęć taksonomicznych (wyodrębniających rodzaj Cota z rodzaju rumian Anthemis) prawidłowa nazwa gatunku to Cota tinctoria (L.) J.Gay^[4]^[3]. Występuje w stanie dzikim w Europie, zachodniej i północnej Azji^[5]^[3]. Zawleczony i zadomowiony w Ameryce Północnej, na Wyspach Kanaryjskich, południowej Australii, Nowej Zelandii^[5]^[3] i na Dalekim Wschodzie^[3]. W Polsce często spotykany na północy kraju oraz w pasie wyżyn, rzadziej w części środkowej i na południowym wschodzie^[6].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna, ale z drewniejącym kłączem. Łodyga osiąga wysokość do 60 cm, jest szarozielona i krótko owłosiona, przy czym owłosienie jest zmienne od gęstego do niemal zupełnego jego braku. Łodyga jest drobno bruzdowana i miotlasto rozgałęziona^[7].
Liście: Dość gęste, w zarysie jajowate, do 5 cm długości, pierzastosieczne. Oś liścia ząbkowana. Poszczególne łatki pierzastodzielne lub głęboko ząbkowane. Odcinki drugiego rzędu lancetowate, skośnie skierowane ku górze, zwieńczone szczecinką^[7].
Kwiaty: Zebrane w koszyczki, które powstają pojedynczo na końcach łodyg, ale z powodu silnego rozgałęziania się pędu są one liczne. Osiągają średnicę od 2 do 3,5 cm. Okrywa jest miseczkowata, tworzona przez 2–3 szeregi listków. Listki okrywy są żółtawozielonawe z ciemnym nerwem, od zewnątrz zwykle kędzierzawo owłosione. W górnej części błoniasto obrzeżone. Dolne listki są lancetowate, górne są bardziej zaokrąglone, na szczycie frędzlowate. Na półkulistym dnie koszyczka znajdują się podługowate i ostro zakończone plewinki. Kwiaty języczkowate są intensywnie złotożółte, długości do 1 cm, w liczbie od 20 do 30. Kwiaty rurkowate są obupłciowe, żółte i osiągają do 0,4 cm długości^[7].
Owoce: Niełupki o długości 2 mm, jasnobrązowe, kanciaste i ze szczątkowym kielichem^[7].

Biologia i ekologia

Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od czerwca do września^[8].

Rośnie w suchych murawach, na przydrożach^[8], rzadko na suchych polach^[7]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O. Festucetalia valesiacae^[9]. Liczba chromosomów 2n = 18^[10].

Mieszańce i zmienność

Rośliny tego gatunku tworzą mieszańce z rumianem austriackim, rumianem polnym, rumianem psim, rumianem ruskim^[8].

Gatunek zróżnicowany na osiem podgatunków^[3]:

Cota tinctoria subsp. australis (R.Fern.) Oberpr. & Greuter
Cota tinctoria subsp. euxina (Boiss.) Oberpr. & Greuter
Cota tinctoria subsp. fussii (Griseb. & Schenk) Oberpr. & Greuter
Cota tinctoria subsp. gaudium-solis (Velen.) Oberpr. & Greuter
Cota tinctoria subsp. parnassica (Boiss. & Heldr.) Oberpr. & Greuter
Cota tinctoria subsp. sancti-johannis (Stoj. & al.) Oberpr. & Greuter
Cota tinctoria subsp. tinctoria
Cota tinctoria subsp. virescens (Bornm.) Oberpr. & Greuter

Zastosowanie

Roślina ozdobna – chętnie sadzona na rabatach, nadaje się do ogródków skalnych. Formę typową uprawia się rzadko, częściej uprawiane są odmiany ozdobne, np. 'E. C. Buxton' o delikatnie żółtych kwiatach.
Dawniej rośliny tego gatunku wykorzystywane były jako źródło żółtego barwnika^[11].

Uprawa

Roślina bardzo łatwa w uprawie. Jest całkowicie mrozoodporna (strefy mrozoodporności 4–10)^[12]. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, na przepuszczalnej glebie. Można uprawiać z nasion. Łatwo rozmnaża się przez podział jesienią lub wiosną, można też przez sadzonki pobierane latem. Zakwita późnym latem. Po przekwitnieniu roślinie przycina się przekwitłe kwiatostany, jesienią obcina się całą roślinę tuż przy ziemi. Na wiosnę odnawia się ona z podziemnych kłączy.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
1 2 3 4 5 6 Cota tinctoria (L.) J.Gay. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-06-07].
↑ Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39–91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.
1 2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].
↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 61, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
1 2 3 4 5 TadeuszT. Tacik TadeuszT., Anthemis L., Rumian, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 231 .
1 2 3 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2004, s. 477. ISBN 83-01-14342-8.
↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
↑ Cota tinctoria na Flora of North America [dostęp 2014-01-17].
↑ David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 241, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
↑ GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[powo-3] 1 2 3 4 5 6 Cota tinctoria (L.) J.Gay. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2025-06-07].

[4] Kadereit J. W., Albach D. C., Ehrendorfer F., Galbany-Casals M. i inni. Which changes are needed to render all genera of the German flora monophyletic?. „Willdenowia”. 46, s. 39–91, 2016. DOI: 10.3372/wi.46.46105.

[grin-5] 1 2 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].

[6] Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając (red.) i inni, Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 61, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .

[tacik-7] 1 2 3 4 5 TadeuszT. Tacik TadeuszT., Anthemis L., Rumian, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych, t. XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 231 .

[rutkowski-8] 1 2 3 Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2004, s. 477. ISBN 83-01-14342-8.

[9] Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

[10] Cota tinctoria na Flora of North America [dostęp 2014-01-17].

[mabb-11] David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 241, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .

[E-12] GeoffreyG. Burnie GeoffreyG., GordonG. Cheers GordonG., SueS. Forrester SueS., DeniseD. Greig DeniseD., Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]