Ryś

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy przedstawiciela rodziny kotowatych. Zobacz też: ryś (ujednoznacznienie).
Ryś
Lynx[1]
Kerr, 1792[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – ryś kanadyjski (Lynx canadensis)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Podrodzina koty
Rodzaj ryś
Typ nomenklatoryczny

Felis lynx Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowania
Mapa występowania

Ryś[9] (Lynx) – rodzaj drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w rodzinie kotowatych (Felidae). Dawniej zwany ostrowidzem.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w lasach Europy (Portugalia, Hiszpania, Francja, Niemcy, Norwegia, Szwecja, Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Białoruś, Polska, Czechy, Słowacja, Austria, Szwajcaria, Włochy, Słowenia, Węgry, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Macedonia, Serbia i Rumunia), Azji (Rosja, Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Turcja, Irak, Iran, Turkmenistan, Uzbekistan, Kazachstan, Mongolia, Chińska Republika Ludowa, Kirgistan, Tadżykistan, Afganistan, Pakistan, Indie, Nepal, Bhutan i Korea Północna) i Ameryki Północnej (Kanada, Stany Zjednoczone i Meksyk)[10].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała 65–110 cm, długość ogona 5–23 cm; masa ciała 5–30 kg; samce są o około 25% większe i cięższe od samic[10]. Są to zwierzęta średniej wielkości, o uszach zaokrąglonych, zakończonych pędzelkami ciemnych, najczęściej czarnych włosów. Ciało rysia jest zakończone krótkim ogonem.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Lynx (Lyncus, Lynchus): gr. λυγξ lunx, λυγκος lunkos „ryś”[11].
  • Lynceus: Linkeus (gr. Λυγκεύς Lynkeús, Λυγκέας Lynkéas), w mitologii greckiej jeden z Argonautów słynący z bystrego wzroku[12]. Gatunek typowy: Felis lynx Linnaeus, 1758; młodszy homonim Lynceus Müller, 1785 (Crustacea).
  • Pardina: zdrobnienie łac. pardus „lampart, pantera”[13]. Gatunek typowy: Felis pardina Temminck, 1827.
  • Cervaria: łacińskie określenie odnoszące się do jelenia; lupus cemarius – termin używany przez Pliniusza na określenie rysia[14]. Gatunek typowy: Felis pardina Temminck, 1827; młodszy homonim Cervaria Walker, 1866 (Lepidoptera).
  • Eucervaria: gr. ευ eu „typowy”; rodzaj Cervaria J.E. Gray, 1867[15]. Nowa nazwa dla Cervaria J.E. Gray, 1867.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj Lynx prawdopodobnie dzieli swój klad z rodzajami Puma, Prionailurus i Felis. Lynx pierwszy oddzielił się od głównej linii rozwojowej[16]. Do rodzaju należą następujące gatunki[10][9][17]:

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Niepoprawna, późniejsza pisownia Lynx Kerr, 1792.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lynx, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. R. Kerr: Class I. Mammalia. W: C. Linneaus: The animal kingdom, or zoological system, of the celebrated Sir Charles Linnæus. containing a complete systematic description, arrangement, and nomenclature, of all the known species and varieties of the mammalia, or animals which give suck to their young. Edinburgh: Printed for A. Strahan, and T. Cadell, London, and W. Creech, 1792, s. 155. (ang.)
  3. J.E. Gray. On the Natural Arrangment of Vertebrose Animals. „The London Medical Repository”. 15, s. 302, 1821 (ang.). 
  4. J.E. Gray. An Outline of an Attempt at the Disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a List of the Genera apparently appertaining to each Tribe. „Annals of Philosophy”. New Series. 10, s. 339, 1825 (ang.). 
  5. J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt : Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 57. (niem.)
  6. W. Jardine: The naturalist’s library. Edinburgh: W. H. Lizars, 1834, s. 274. (ang.)
  7. J.E. Gray. Notes on the Skulls of the Cats (Felidæ). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1867, s. 276, 1867 (ang.). 
  8. T.S. Palmer. Some new Generic names of Mammals. „Science”. New Series. 17, s. 873, 1903 (ang.). 
  9. a b W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 136–137. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  10. a b c M.E. & F.C. Sunquist: Family Felidae (Cats). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 149–151. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  11. Palmer 1904 ↓, s. 390.
  12. Palmer 1904 ↓, s. 389.
  13. Palmer 1904 ↓, s. 516.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 173.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 272.
  16. W.E. Johnson i inni, The Late Miocene radiation of modern Felidae: A genetic assessment, „Science”, 311 (5757), 2006, s. 73–77, DOI10.1126/science.1122277 (ang.).
  17. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Lynx. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-03-08].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]